Bagaimana Malaysia Elak Dilema Cip Eropah dengan AI

Malaysia Elak ‘Perang Cip’ Eropah: Apa Rahsianya?

Pada 2025, kerajaan Belanda terpaksa ambil alih kawalan operasi Nexperia, sebuah kilang cip strategik yang dimiliki syarikat China. Satu langkah kecemasan yang terus menggoncang keyakinan pelabur di Eropah.

Ini berlaku pada masa yang sama ketika Malaysia mengukuhkan kedudukan sebagai hab pembuatan semikonduktor dan elektronik, dengan kilang pintar berasaskan AI milik gergasi seperti Intel dan Infineon di Pulau Pinang dan Kulim. Dua dunia, dua pendekatan: Eropah mengetatkan kawal selia, Malaysia fokus pada insentif, teknologi dan kestabilan.

Artikel ini melihat apa yang berlaku di Eropah melalui kes Nexperia, dan apa yang pemain industri Malaysia – terutama dalam elektronik, automotif dan semikonduktor – boleh pelajari tentang mengimbangi keselamatan strategik dengan daya tarikan pelaburan, sambil memacu AI dalam pembuatan.

---

1. Apa Berlaku di Eropah: Nexperia dan ‘pusingan U’ dasar cip

Isunya mudah: kerajaan Eropah mahu lindungi kedaulatan cip, tetapi tak mahu pelabur lari. Kes Nexperia menunjukkan betapa tegangnya keseimbangan ini.

Beberapa poin penting dari cerita Nexperia:

• Nexperia ialah pengeluar cip berasas di Belanda, dimiliki sepenuhnya oleh Wingtech (China).
• Pada 2024, Wingtech dimasukkan ke dalam Entity List Amerika Syarikat.
• Pada 29/09/2025, peraturan baharu AS meluaskan kawalan eksport kepada semua entiti yang dimiliki ≥50% oleh pihak dalam Entity List.
• Ini mencetuskan risiko besar kepada operasi Nexperia di Eropah.
• Belanda akhirnya mengambil kawalan operasi secara kecemasan, sesuatu yang jarang berlaku di negara yang terkenal terbuka kepada FDI.

Seperti yang dihujahkan penyelidik Nick Houttekier, ini bukan kes terpencil. Ia sebahagian daripada “geo-ekonomi baharu”: di mana perdagangan, pelaburan, keselamatan dan geopolitik bercantum.

Realitinya: Eropah kini lebih sanggup campur tangan secara langsung dalam syarikat semikonduktor, termasuk melalui pengambilalihan kecemasan, golden share dan syarat subsidi yang ketat.

Masalahnya, setiap kali kerajaan campur tangan secara drastik, pelabur global akan bertanya:

• “Adakah kilang saya boleh diambil alih bila-bila masa atas nama keselamatan?”
• “Perlukah saya pindahkan pelaburan ke rantau yang kawal selia lebih stabil?”

Soalan-soalan ini sangat relevan kepada Malaysia, yang baru sahaja menikmati gelombang FDI semikonduktor baharu.

---

2. Budaya Dasar: Eropah Pecah, Malaysia Lebih Konsisten

Floor Doppen, seorang penyelidik pelaburan strategik Eropah, menunjukkan perbezaan besar budaya dasar antara negara anggota EU:

• Perancis: biasa dengan campur tangan kerajaan (nationalisation, golden share). Industri sudah lama faham “negara adalah rakan kongsi keras” dalam sektor strategik.
• Belanda & UK: tradisi lebih liberal, hubungan kerajaan–syarikat secara ‘arms-length’. Sebab itu langkah ke atas Nexperia nampak seperti kejutan.
• Jerman & Itali: berada di tengah-tengah, tetapi semakin aktif bila bercakap soal tenaga, pertahanan dan semikonduktor.

Hasilnya, Eropah ada:

• undang-undang FDI screening yang berbeza-beza,
• kuasa campur tangan yang tak selaras,
• tahap keterlihatan (transparency) yang berbeza kepada pelabur.

Di mana Malaysia dalam spektrum ini?

Malaysia cenderung kepada model yang pro-pelabur tetapi berpandukan keselamatan, bukan model campur tangan tiba-tiba:

• Rangka kerja Pelan Induk Perindustrian Baharu 2030 (NIMP 2030), Dasar AI Negara, dan pelbagai insentif MIDA jelas menggariskan sektor sasaran seperti semikonduktor, EV dan elektronik.
• Kawal selia berkait keselamatan – misalnya berkait data, infrastruktur kritikal, atau kawalan eksport terpilih – dilaksanakan melalui garis panduan dan lesen, bukannya rampasan atau nationalisation.
• Tiada kes besar kilang semikonduktor asing diambil alih secara kecemasan sehingga menimbulkan kejutan kepada pasaran.

Untuk pelabur, ini membezakan Malaysia dengan Eropah:

Eropah memberi perlindungan keras melalui intervensi; Malaysia setakat ini memilih pendekatan kerangka dasar yang jelas, insentif dan partnership, sambil mengekalkan ruang polisi secukupnya untuk isu keselamatan.

---

3. Pelajaran dari Eropah untuk Strategi Kilang Pintar Malaysia

Bagi pengurus kilang elektronik, automotif atau semikonduktor di Malaysia, isu besar bukan sekadar “politik Eropah”. Ia ialah isyarat global: negara yang gagal imbang keselamatan dan pelaburan akan ditinggalkan dalam rantaian bekalan.

Tiga pelajaran praktikal untuk Malaysia – dan syarikat yang beroperasi di sini – bila membina kilang pintar berasaskan AI:

3.1 Lindungi aset strategik melalui teknologi, bukan sekadar undang-undang

Eropah cuba menampal kelemahan pemilikan asing melalui FDI screening dan takeover kecemasan. Malaysia boleh mengurangkan keperluan tindakan drastik dengan memperkuat perlindungan di peringkat kilang:

• AI untuk keselamatan data dan IP
  Sistem AI boleh memantau akses ke reka bentuk cip, parameter proses, dan resipi pembuatan secara masa nyata. Corak akses luar biasa boleh dikesan awal tanpa menunggu campur tangan kerajaan.

• Arsitektur data yang tersegmentasi
  Kilang pintar yang baik memisahkan data:

  • data pelanggan dan reka bentuk sensitif,
  • data proses umum,
  • data operasi kilang.

  Ini memudahkan kerajaan meluluskan pelaburan asing kerana risiko kebocoran data strategik lebih terkawal.

• Jejak audit (audit trail) berasaskan AI
  Sistem MES/SCADA moden dengan AI mampu menjana log terperinci siapa ubah apa, bila dan bagaimana. Ini memudahkan pematuhan jika kerajaan perkenal syarat keselamatan tambahan pada masa depan.

3.2 Gunakan insentif dan standard sebagai ‘pengimbang’, bukan ancaman takeover

Daripada mengugut pengambilalihan seperti yang berlaku dalam kes Nexperia, Malaysia boleh terus bermain pada zon insentif + standard:

• Syarikat yang melabur dalam automation, AI quality control dan tenaga bersih diberi keutamaan untuk:
  • geran R&D,
  • status perintis,
  • kelulusan tapak baharu atau pengembangan kapasiti.

• Pada masa sama, kerajaan boleh masukkan klausa keselamatan dalam perjanjian insentif:
  • lokasi storan data kritikal,
  • keperluan dual-control untuk akses resipi proses tertentu,
  • kewajipan perkongsian data tertentu (tanpa melanggar rahsia perdagangan) untuk pengawasan risiko nasional.

Model ini memberi mesej jelas kepada pelabur:

“Jika anda bina kilang pintar berasaskan AI, ikut standard keselamatan dan keterbukaan yang ditetapkan, Malaysia akan sokong – bukan rampas.”

3.3 AI sebagai alat ketahanan rantaian bekalan, bukan sekadar produktiviti

Eropah kini sedar mereka terlalu fokus pada “teknologi termaju” (misalnya 3 nm, EUV) dan terlepas pandang node matang dan bahan asas. Houttekier menggambarkannya seperti waterbed: tekan satu sisi, tekanan bergerak ke sisi lain.

Untuk Malaysia, AI dalam pembuatan boleh digunakan untuk peta risiko rantaian bekalan:

• Analisis AI pada data pembelian boleh:

  • kesan pergantungan berlebihan kepada satu pembekal wafer, gas khas, atau bahan kimia,
  • mensimulasikan senario gangguan (contoh: sekatan eksport dari satu negara),
  • cadangkan alternatif dengan kos dan risiko yang diukur.

• Dalam kilang elektronik automotif, AI boleh memadankan:

  • keperluan cip legacy untuk modul ECU,
  • kapasiti pembekal di Malaysia dan rantau,
  • tetingkap masa penghantaran optimum.

Pendek kata, smart factory yang betul-betul ‘smart’ bukan hanya memasang robot dan visi komputer; ia juga membina ketahanan supaya Malaysia tidak terperangkap dalam kejutan geopolitik seperti yang dialami Eropah.

---

4. Bagaimana Malaysia Boleh Kekal Mesra Pelabur Sambil Tegas pada Keselamatan

Dari perspektif pelabur semikonduktor global, dua soalan ini kritikal bila menilai lokasi:

1. Adakah kerajaan boleh mengubah peraturan secara drastik dan tidak dapat dijangka?
2. Adakah terdapat hala tuju teknologi yang jelas (terutama dalam AI dan automasi) supaya pelaburan kekal relevan 10–20 tahun?

Malaysia ada peluang untuk memberi jawapan positif kepada kedua-duanya.

4.1 Pastikan kestabilan kawal selia – tapi jangan statik

Eropah terpaksa memperkenalkan FDI screening tergesa-gesa mulai 2020–2023 kerana banyak aset strategik sudah terjual sebelum itu. Hasilnya, terdapat isu pemilikan legasi yang sukar dibetulkan tanpa expropriation.

Malaysia masih berada di fasa pertumbuhan dan boleh:

• Menetapkan dengan telus sektor mana yang dianggap kritikal (contoh: fabrikasi wafer tertentu, bahan pertahanan, rangkaian 5G teras).
• Mewujudkan prosedur penilaian pelaburan yang pantas dan boleh diramal, bukannya kes demi kes yang penuh kejutan.
• Mengumumkan lebih awal sebarang perubahan besar dalam dasar data, keselamatan atau pemilikan asing supaya pelabur boleh merancang.

4.2 Jadikan AI & kilang pintar sebagai ‘bahasa bersama’ kerajaan–industri

Satu pengamatan menarik daripada Doppen ialah wujudnya rangkaian tidak formal antara kerajaan dan syarikat semikonduktor di Eropah – mereka sentiasa berbincang di belakang tabir tentang risiko dan peluang.

Malaysia boleh memformalkan kelebihan ini dengan cara lebih tersusun:

• Majlis Industri AI Pembuatan yang menghimpunkan pelabur utama (Intel, Infineon, Dyson, syarikat OSAT, pembuat PCB) untuk berkongsi:

  • pelan kilang pintar,
  • keperluan data dan standard,
  • keperluan bakat AI dan automasi.

• Sandbox kawal selia untuk AI dalam pembuatan:

  • kilang boleh uji algoritma AI bagi kualiti, predictive maintenance, dan perancangan kapasiti,
  • pada masa sama, kerajaan menilai implikasi keselamatan dan standard yang sesuai.

Ini mengelakkan keadaan “kerajaan buat undang-undang dari jauh, industri terkejut”, seperti yang kita lihat dalam beberapa respon kecemasan di Eropah.

---

5. Untuk Pengurus Kilang & Pembuat Dasar: Apa Langkah Seterusnya?

Bagi syarikat elektronik, automotif dan semikonduktor di Malaysia, isu Nexperia bukan sekadar berita luar negara. Ia amaran tentang apa yang boleh berlaku bila keselamatan dan pelaburan tidak diselarikan sejak awal.

Beberapa langkah praktikal yang saya cadangkan:

1. Audit ketahanan geopolitik kilang anda

   • Senaraikan aset paling strategik: resipi proses, model AI, reka bentuk cip, pelanggan pertahanan atau automotif kritikal.
   • Kenal pasti bagaimana aset ini dilindungi hari ini (akses, storan data, backup).

2. Naik taraf kilang menjadi benar-benar pintar, bukan sekadar automasi asas

   • Guna AI untuk kualiti (visual inspection), penyelenggaraan prediktif, perancangan pengeluaran.
   • Pastikan arkitektur sistem memudahkan pematuhan data dan keselamatan nasional jika ia berkembang pada masa depan.

3. Bincang awal dengan MIDA, MOSTI atau agensi berkaitan

   • Terangkan perancangan AI dan automasi anda sebagai sebahagian daripada naratif “Malaysia sebagai hab kilang pintar yang selamat dan dipercayai”.
   • Ini memposisikan syarikat anda sebagai rakan strategik, bukan sekadar penerima insentif.

4. Gunakan ekosistem tempatan untuk bakat AI dan OT

   • Bekerjasama dengan universiti dan politeknik untuk program latihan khusus: AI for manufacturing, industrial data engineering, OT cybersecurity.
   • Ini mengurangkan kebergantungan kepada bakat import dan mengukuhkan naratif kedaulatan teknologi Malaysia.

Eropah kini meluaskan “playbook” keselamatan cip mereka dengan alat baharu: screening, golden share, takeover kecemasan. Malaysia tak perlu ikut jalan yang sama untuk dilihat serius tentang keselamatan.

Ada jalan yang lebih bijak: jadikan kilang-kilang di Malaysia begitu maju, telus dan selamat melalui AI dan reka bentuk sistem, hingga pelabur rasa yakin dan kerajaan pun tak perlu mengeluarkan langkah ekstrem.

Pada 2026 dan seterusnya, persaingan bukan hanya tentang siapa ada node 3 nm atau mesin EUV. Persaingan sebenar ialah siapa boleh menawarkan gabungan terbaik antara kestabilan polisi, ekosistem AI pembuatan yang matang, dan perlindungan aset strategik.

Malaysia ada asas yang kukuh. Soalnya sekarang: seberapa pantas kita bertindak sebelum “perang cip” global bertukar lebih ganas?