AI, Pelaburan & Krisis Cip: Pengajaran Untuk Malaysia

AI, Pelaburan & Krisis Cip: Pengajaran Untuk Malaysia

Pada 2025, kerajaan Belanda ambil langkah luar biasa: ambil alih kawalan operasi Nexperia, sebuah kilang cip strategik milik China. Pasaran Eropah terkejut – bukan sebab kilang itu tak penting, tapi sebab campur tangan kerajaan yang begitu tegas jarang berlaku di sana.

Ini bukan drama politik semata-mata. Apa yang berlaku di Eropah beri isyarat jelas kepada semua pemain semikonduktor dunia – termasuk Malaysia:

Siapa yang kawal aset cip, siapa yang kawal masa depan industri elektronik dan automotif.

Dalam siri “AI dalam Pembuatan (Elektronik, Automotif, Semikonduktor)” ini, saya nak kaitkan tiga perkara:

• bagaimana Eropah cuba lindungi kedaulatan cip,
• kenapa pelabur semakin sensitif terhadap risiko geopolitik dan operasi, dan
• bagaimana AI kilang pintar boleh jadi faktor penentu keyakinan pelabur di Malaysia, terutamanya dalam sektor E&E di Pulau Pinang, Kulim dan Batu Kawan.

Apa Sebenarnya Berlaku Dalam Kes Nexperia?

Inti kes Nexperia mudah: sebuah kilang cip strategik di Belanda dimiliki syarikat China (melalui Wingtech). Amerika Syarikat letak syarikat induk itu dalam Entity List dan perluaskan kawalan eksport kepada semua entiti yang dimiliki lebih 50%. Tiba-tiba, operasi Nexperia di Eropah terdedah kepada risiko sekatan eksport dan bekalan.

Kerajaan Belanda tak tunggu sampai kilang terjejas teruk. Mereka gunakan kuasa kecemasan untuk ambil kawalan operasi terus. Bagi ramai pemerhati, ini tanda jelas Eropah dah masuk fasa baharu:

• perdagangan, pelaburan, dan keselamatan negara kini bercampur,
• kerajaan lebih berani campur tangan dalam syarikat strategik,
• sektor semikonduktor jadi fokus utama.

Dua penyelidik Eropah – Floor Doppen dan Nick Houttekier – melihat langkah ini sebagai sebahagian daripada “geo-ekonomi baharu”: polisi pelaburan, kawalan eksport, subsidi, dan peraturan keselamatan diguna serentak untuk bentuk semula rantaian bekalan teknologi.

Untuk Malaysia yang banyak bergantung kepada pelaburan asing (FDI) dalam E&E, ini isyarat penting:

Regulasi dan geopolitik bukan latar belakang lagi – ia faktor utama dalam keputusan pelaburan kilang cip dan automotif pintar.

Dilema Eropah: Lindungi Cip, Tapi Jangan Halau Pelabur

Semua negara industri ada dilema sama:

Bagaimana nak lindungi kedaulatan teknologi tanpa buat pelabur rasa “tak selamat”?

1. Alat kawal pelaburan makin ketat

Di Eropah, hampir semua negara sekarang ada mekanisme screening FDI – sejenis tapisan bila pelabur asing nak beli aset strategik, terutamanya dalam:

• semikonduktor,
• tenaga,
• telekomunikasi,
• pertahanan.

Masalahnya:

• undang-undang ini lambat berbanding kelajuan inovasi,
• kebanyakan negara tak tapis pelaburan hijau (greenfield) seperti pembinaan kilang baru – walaupun kilang itu boleh jadi sangat strategik lima tahun kemudian,
• banyak aset kritikal sudah pun dibeli sebelum sistem tapisan diwujudkan, jadi sukar untuk “undur balik” tanpa risiko ekspropriasi.

Kes Nexperia meledak sebab kilang itu:

• memang penting untuk rantaian bekalan cip Eropah,
• sudah lama dimiliki syarikat China,
• tiba-tiba jadi risiko besar selepas tindakan Amerika.

Akhirnya kerajaan Belanda tiada pilihan selain gunakan kuasa kecemasan. Itu isyarat kepada pasaran: kerajaan sanggup masuk campur sampai tahap operasi harian.

2. Budaya negara mempengaruhi gaya campur tangan

Eropah sendiri tak seragam:

• Perancis & Itali: biasa dengan penglibatan kerajaan – golden share, nasionalisasi sementara, blok transaksi yang ancam makanan, tenaga, atau pertahanan.
• Belanda & UK: tradisi lebih terbuka, kerajaan duduk jauh dari syarikat. Sebab itu tindakan ke atas Nexperia dilihat begitu luar biasa di Belanda.
• Jerman: berada di tengah – ada campur tangan, tapi masih jaga imej “mesra pelabur”.

Perbezaan budaya ini penting bila EU cuba selaraskan kerangka keselamatan cip. Undang-undang boleh diseragamkan, tapi cara ia dikuatkuasa bergantung pada sejarah dan politik setiap negara.

Malaysian context? Kita juga ada gaya tersendiri – kerajaan pro-FDI, tapi semakin lantang tentang keselamatan data, rantaian bekalan kritikal, dan teknologi strategik. Jurang antara “mesra pelabur” dan “tegas melindungi aset” makin sempit.

Di Mana AI Masuk Dalam Persamaan Ini?

Ramai bincang soal undang-undang, sekatan, dan geopolitik. Tapi ada satu sudut yang jarang disentuh: bagaimana AI kilang pintar boleh kurangkan risiko yang menakutkan pelabur.

Pelabur cip, automotif dan E&E bukan sahaja risau tentang:

• siapa pemilik kilang,
• risiko sekatan Amerika atau China,
• campur tangan kerajaan.

Mereka juga fokus pada soalan yang lebih operasi:

• Boleh tak kilang ini kekal beroperasi jika bekalan bahan dari satu negara terputus?
• Berapa cepat kilang boleh ramp-up atau ramp-down bila permintaan EV, server AI atau smartphone berubah?
• Berapa kerap yield merosot, dan berapa cepat kilang sedar sebelum pelanggan terasa?

Di sinilah AI dalam pembuatan semikonduktor dan automotif jadi hujah yang sangat kuat.

1. AI kurangkan risiko gangguan rantaian bekalan

Dalam kilang semikonduktor moden, AI boleh:

• ramal risiko stock-out bahan kritikal berdasarkan pola penggunaan mesin & data vendor,
• cadangkan pelan alternatif – tukar supplier, tukar spesifikasi bahan dalam julat yang dibenarkan, tukar jadual pengeluaran,
• pantau kesihatan mesin (predictive maintenance) supaya downtime tak berlaku serentak pada beberapa peralatan penting.

Bila pelabur nampak:

• rantaian bekalan dipantau secara real-time,
• risiko pengeluaran menurun,
• kos expedite dan last-minute firefighting jatuh,

mereka lebih yakin untuk masuk dalam ekosistem yang berpangkalan di Malaysia – walaupun geopolitik global bergolak.

2. AI tingkatkan ketelusan (dan ini menenangkan pelabur)

Satu lagi pengajaran daripada Eropah: banyak alat kawal pelaburan dan mitigasi risiko berlaku secara tidak formal di belakang tabir antara kerajaan dan syarikat. Dari sudut pelabur, apa yang paling menakutkan ialah ketidaktentuan.

Kilang pintar berasaskan AI boleh bantu dengan:

• dashboard prestasi pengeluaran yang telus – OEE, yield, scrap rate, masa tukar line,
• jejak data penuh (traceability) dari wafer atau komponen masuk hinggalah produk dihantar,
• rekod pematuhan (quality, safety, security) yang boleh diaudit dengan jelas.

Bila operator di Malaysia boleh tunjuk:

“Ini data 12 bulan OEE kami, ini predictive model yang kami guna, ini contingency plan jika bekalan bahan X dari negara Y terganggu,”

pelabur akan nampak sesuatu yang sangat bernilai: profesionalisme operasi yang boleh diukur, bukan sekadar janji.

3. AI jadikan kilang Malaysia lebih “geo-politik proof”

Kes Nexperia tunjuk satu realiti pahit: walaupun kilang di Eropah, jika pemiliknya tertakluk kepada sekatan Amerika, operasi boleh terganggu. Di Asia Tenggara, risiko lain pula wujud – perang dagang, sekatan eksport bahan, atau peraturan data merentas sempadan.

AI boleh bantu kurangkan kebergantungan kepada:

• satu jenis bahan mentah,
• satu lokasi pembekal,
• satu konfigurasi proses.

Contohnya dalam kilang elektronik atau automotif di Malaysia:

• model AI simulasi kesan tukar vendor PCB atau wafer,
• digital twin kilang untuk uji senario “jika satu mesin kritikal tak boleh beroperasi 2 minggu”,
• pengoptimuman jadual pengeluaran merentasi beberapa kilang dalam kumpulan (contoh: Penang–Kulim–Thailand) bagi seimbangkan risiko.

Semakin fleksibel dan tangkas kilang, semakin kurang sensitif ia terhadap krisis geopolitik. Itu terus meningkatkan profil risiko yang pelabur lihat.

Apa Pengajaran Strategik Untuk Ekosistem E&E Malaysia?

Bila lihat Eropah bergelut dengan Nexperia, ada beberapa pelajaran berguna untuk Malaysia:

1. Jangan cuma kejar “leading-edge node” semata-mata

Nick Houttekier ingatkan: fokus dunia bukan lagi hanya pada cip 3 nm atau EUV. Konflik Amerika–China sudah mula beralih kepada cip node matang, bahan, peralatan, malah packaging.

Bagi Malaysia, ini berita baik – banyak kilang kita kuat di:

• ujian & assembly,
• cip automotif yang guna node matang,
• modul kuasa, sensor, dan produk industri.

Tetapi ia juga amaran:

Aset yang kita rasa ‘biasa-biasa’ boleh jadi sangat strategik bila geopolitik berubah.

Jadi, pelaburan dalam AI dan automasi tak boleh hanya fokus pada “R&D canggih”. Ia perlu merangkumi:

• pengurusan node matang yang sangat stabil & boleh diskalakan,
• pengoptimuman kilang modul kuasa untuk EV,
• automasi tinggi dalam backend semikonduktor.

2. Bangunkan “hubungan rapat tetapi jelas” antara kerajaan & industri

Eropah sekarang banyak guna saluran tidak formal antara kerajaan dan syarikat untuk bertukar pandangan risiko. Malaysia pun sebenarnya dah buat – sesi libat urus MIDA, MOSTI, MITI dengan syarikat semikonduktor besar.

Bezanya, saya rasa kita boleh pergi satu langkah lebih sistematik:

• cipta playbook nasional untuk respon kecemasan rantaian bekalan cip,
• wujudkan pusat data operasi industri (tanpa bocor rahsia syarikat) yang guna AI nasional untuk pantau risiko sektor E&E,
• pastikan apa-apa perubahan dasar keselamatan atau data diberi isyarat awal kepada syarikat.

Pelabur akan lebih yakin bila nampak:

• kerajaan dan industri bercakap bahasa data yang sama,
• reaksi dasar terhadap krisis boleh dijangka, bukan reaktif.

3. Jadikan “AI dalam pembuatan” sebagai hujah pelaburan utama

Kita selalu jual Malaysia sebagai:

• kos buruh kompetitif,
• tenaga kerja mahir,
• ekosistem pembekal matang.

Semua itu masih relevan, tapi pelabur 2026 ke depan cari sesuatu tambahan:

“Adakah kilang di Malaysia ini sudah benar-benar kilang pintar?”

Bagi saya, tiga elemen ini patut jadi pakej standard bila kita bercakap tentang projek pelaburan semikonduktor atau automotif:

1. AI proses – kawalan proses berasaskan data, fault detection & classification, yield prediction.
2. AI rantaian bekalan – perancangan pengeluaran & inventori berasaskan ramalan, bukan sekadar historical average.
3. AI kualiti – visi komputer untuk pemeriksaan kecacatan, anomaly detection pada data ujian, tindak balas automatik bila pola risiko muncul.

Kilang yang boleh tunjuk pelan jelas ke arah ini – sama ada MNC seperti Intel/Infineon atau syarikat tempatan yang naik – akan nampak jauh lebih menarik di mata pelabur berbanding sekadar tambah kapasiti tanpa inteligens.

Menuju Ekosistem Cip Malaysia Yang “Pelabur-Selamat” & “AI-First”

Kisah Nexperia di Eropah mungkin nampak jauh dari Bayan Lepas atau Kulim, tapi tema utamanya sama:

• aset cip semakin dilihat sebagai infrastruktur strategik,
• kerajaan sanggup campur tangan bila rasa kedaulatan teknologi terancam,
• pelabur menilai bukan sahaja pulangan kewangan, tetapi risiko geopolitik dan operasi.

Bagi Malaysia, peluangnya jelas:

• gunakan AI dalam pembuatan elektronik, automotif dan semikonduktor untuk tunjukkan tahap kecekapan dan ketahanan yang setaraf, malah mengatasi, beberapa hab Eropah,
• jadikan ketelusan data operasi sebagai sebahagian daripada “produk pelaburan” kita,
• bina kerangka dasar yang konsisten, boleh dijangka, tetapi cukup fleksibel untuk lindungi aset strategik tanpa mencetuskan kejutan seperti Nexperia.

Jika kita berjaya gabungkan tiga perkara – AI kilang pintar, dasar yang matang, dan FDI berkualiti tinggi – Malaysia bukan sekadar “tempat buat cip murah”. Kita jadi salah satu nod global yang pelabur lihat sebagai:

“cukup pintar untuk urus risiko, cukup stabil untuk jangka panjang.”

Soalan seterusnya untuk setiap pemain industri di sini:

Adakah pelan AI kilang anda sudah cukup kuat untuk meyakinkan pelabur yang semakin skeptikal – bukan sahaja tentang teknologi, tetapi juga tentang kestabilan rantaian bekalan global?