Apa Malaysia Boleh Belajar Dari Perang Regulasi AI di AS

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

Perintah AI baharu Trump di AS tunjuk bagaimana kerajaan pusat guna kuasa undang‑undang dan bajet untuk kawal AI. Apa pengajaran untuk Malaysia dan MyDIGITAL?

tadbir urus AIAI sektor awamMalaysia Digital Economy Blueprintbandar pintardasar teknologi kerajaan
Share:

Federal vs Negeri: Perang Senyap Tentang Masa Depan AI

Di Amerika Syarikat, Presiden Donald Trump baru sahaja menandatangani executive order baharu yang cuba mengenepikan undang‑undang kecerdasan buatan (AI) di peringkat negeri yang dianggap “membebankan”. Di atas kertas ia isu politik AS. Realitinya, langkah seperti ini memberi petunjuk jelas ke mana hala tuju tadbir urus AI kerajaan di seluruh dunia — termasuk Malaysia.

Untuk sektor awam Malaysia yang sedang menyiapkan pelaksanaan di bawah MyDIGITAL: Malaysia Digital Economy Blueprint, apa yang berlaku di Washington hari ini boleh menjadi cermin kepada apa yang bakal kita hadapi bila penggunaan AI dalam kerajaan, bandar pintar dan keselamatan dalam negeri semakin meluas.

Artikel ini mengurai apa sebenarnya terkandung dalam perintah Trump itu, mengapa industri teknologi gembira tetapi kumpulan advokasi marah, dan — yang lebih penting — apa pelajaran konkretnya untuk pembuat dasar, CIO kerajaan dan vendor teknologi di Malaysia.

Apa Sebenarnya Perintah Eksekutif AI Trump Lakukan?

Inti utama perintah ini mudah: kerajaan persekutuan AS mahu mengawal naratif dan rangka kerja utama regulasi AI, bukan 50 negeri secara berasingan.

Beberapa langkah penting yang diperkenalkan:

1. Mengarahkan agensi persekutuan menyemak undang‑undang negeri

Dalam masa 90 hari, Setiausaha Perdagangan AS, bersama penasihat AI Rumah Putih, perlu:

  • mengenal pasti undang‑undang AI di peringkat negeri yang dianggap mengganggu agenda persekutuan untuk memacu inovasi AI;
  • memberi fokus khusus kepada undang‑undang yang:
    • memaksa model AI untuk mengubah output yang benar (contoh: mewajibkan AI “melembutkan” fakta tertentu), atau
    • mewajibkan pendedahan maklumat dengan cara yang didakwa melanggar Perlembagaan AS.

Dari sudut industri, ini dilihat sebagai usaha mengelak “tambal sulam peraturan” yang berbeza dari satu negeri ke negeri lain.

2. Menubuhkan AI Litigation Task Force

Peguam Negara AS diminta menubuhkan pasukan litigasi khas untuk:

  • mencabar undang‑undang negeri yang dikenal pasti sebagai terlalu membebankan;
  • menggunakan mahkamah sebagai medan untuk menguatkan keutamaan persekutuan dalam dasar AI.

Ini memberi isyarat bahawa AS bersedia menggunakan instrumen undang‑undang agresif demi memastikan dasar AI kekal sejajar dengan visi pusat.

3. Menggunakan dana jalur lebar sebagai “tuas kuasa”

Perintah ini mengaitkan pembiayaan program Broadband Equity Access and Deployment (BEAD) dengan pematuhan undang‑undang AI negeri.

  • Negeri yang mempunyai undang‑undang AI dianggap “mengongkong” boleh:
    • hilang kelayakan untuk menerima sebahagian dana BEAD bukan-deployment;
    • menerima notis dasar rasmi yang menyatakan kepelbagaian undang‑undang AI menjejaskan projek kesalinghubungan nasional.

Prinsipnya jelas: jika negeri mahu wang federal untuk infrastruktur digital, mereka perlu ikut naratif federal tentang AI.

4. Menuju kerangka tunggal dasar AI persekutuan

Penasihat AI Rumah Putih dan pengerusi FCC diminta:

  • menilai sama ada perlu diwujudkan standard pelaporan dan pendedahan AI di peringkat persekutuan yang mendahului undang‑undang negeri;
  • menyediakan cadangan legislatif untuk satu rangka kerja dasar AI persekutuan yang menyatu.

Namun, ada beberapa pengecualian yang tidak akan dipre‑empt, antaranya:

  • perlindungan keselamatan kanak‑kanak;
  • pembaharuan permit pusat data;
  • perolehan dan penggunaan AI oleh kerajaan negeri;
  • dan bidang lain yang akan ditentukan kemudian.

Ini gambaran jelas bagaimana sebuah kerajaan pusat cuba mengimbangi dua perkara: kawalan nasional dan ruang kuasa sub-nasional.

Kenapa Industri Suka, NGO Bimbang?

Reaksi di AS amat terbahagi, dan pola ini sebenarnya hampir pasti akan berulang di banyak negara lain, termasuk Malaysia.

Pihak yang menyokong: elak tambal-sulam peraturan

Persatuan industri seperti Information Technology Industry Council (ITI) dan NetChoice menyambut baik langkah ini. Hujah utama mereka:

“Membenarkan peraturan teknikal terpecah kepada 50 versi berbeza adalah satu bentuk sabotaj kendiri.”

Dari perspektif syarikat:

  • Startup dan PKS sukar menampung kos pematuhan berbeza di setiap negeri;
  • pelabur lebih berhati‑hati bila landskap regulasi kabur;
  • standard kebangsaan memudahkan skala produk AI ke seluruh negara.

Untuk negara yang mahu memacu “AI as national advantage”, logik ini memang kuat.

Pihak yang menentang: hak negeri dan perlindungan pengguna

Sebaliknya, ahli Kongres Demokrat dan kumpulan pengawasan teknologi berpendapat:

  • negeri selalunya lebih progresif dalam melindungi pengguna, data peribadi dan pekerja;
  • jika peraturan negeri dibatalkan, pengguna hilang lapisan perlindungan tambahan;
  • White House dilihat terlalu akrab dengan syarikat Big Tech.

Satu kritik tajam menyebut perintah ini sebagai:

“Dasar buruk yang hanya mengikut kehendak CEO Big Tech, bukan rakyat biasa.”

Ini pertembungan klasik antara naratif inovasi & daya saing vs naratif tanggungjawab & hak rakyat.

Apa Kaitan Semua Ini Dengan Malaysia dan MyDIGITAL?

Di Malaysia, kita tidak ada konflik “federal vs state” setajam AS. Tetapi isu asasnya sama:

Siapa patut mengawal cara AI digunakan dalam sektor awam, bandar pintar dan perkhidmatan rakyat — dan sejauh mana standard itu harus diseragamkan?

Di bawah Malaysia Digital Economy Blueprint (MyDIGITAL) dan dasar kerajaan lain, kita sedang:

  • mengembangkan bandar pintar dengan kamera pintar, analitik trafik masa nyata dan pengurusan sisa pintar;
  • memperkenal identiti digital, automasi perkhidmatan awam dan sistem sokongan keputusan berasaskan AI;
  • menggunakan AI dalam keselamatan dalam negeri, pemantauan sempadan dan analitik jenayah.

Dari pengalaman AS, ada beberapa pengajaran jelas untuk Malaysia:

1. Kerangka nasional AI kerajaan perlu jelas, bukan ad hoc

Jika setiap kementerian dan PBT buat garis panduan AI sendiri tanpa rujukan tunggal, kita akan cepat sampai ke tahap “tambal sulam peraturan” versi Malaysia:

  • satu majlis bandaraya mungkin benarkan pengecaman wajah di semua CCTV;
  • majlis lain mungkin mengharamkan atau mengehadkan ciri sama;
  • vendor terpaksa menulis kontrak dan sistem AI yang berbeza bagi setiap lokasi.

Ini bukan sahaja memakan kos, malah menyukarkan pemantauan etika dan akauntabiliti. Malaysia perlukan Rangka Kerja Tadbir Urus AI Sektor Awam yang:

  • menjelaskan prinsip asas (hak privasi, keterbukaan, kebertanggungjawaban);
  • menyenaraikan kes penggunaan berisiko tinggi (contoh: kredit sosial, profil keselamatan politik) yang perlu disemak ketat;
  • mengarahkan agensi bagaimana menguji, memperolehi dan mengaudit sistem AI.

2. Gunakan bajet dan geran sebagai tuas dasar

Di AS, dana jalur lebar digunakan untuk memaksa pematuhan dasar AI persekutuan. Di Malaysia, kita juga boleh:

  • mengaitkan geran bandar pintar, dana 5G, atau peruntukan IR4.0 dengan pematuhan garis panduan AI kebangsaan;
  • mensyaratkan penilaian impak AI (AI impact assessment) bagi projek kerajaan bernilai melebihi ambang tertentu;
  • memberi keutamaan dana kepada projek yang mengamalkan prinsip AI beretika.

Ini cara halus tetapi berkesan untuk memastikan piawaian AI sektor awam tidak hanya cantik di atas kertas.

3. Jangan abaikan kebimbangan rakyat tentang pengawasan

Setiap kali kita bercakap tentang bandar pintar dan surveillance analytics, reaksi awal orang ramai selalunya bercampur:

  • ya, mereka suka CCTV pintar yang kurangkan jenayah;
  • tapi mereka juga bimbang tentang profil peribadi, penjejakan pergerakan, atau penyalahgunaan data oleh pihak tidak bertanggungjawab.

Pengajaran dari perdebatan di AS: jika kerajaan dilihat terlalu mesra vendor teknologi dan terlalu cepat mempermudah regulasi, krisis kepercayaan cepat muncul.

Malaysia perlu membina naratif yang seimbang:

  • jelaskan faedah konkrit kepada rakyat (masa menunggu di hospital turun, jenayah jalanan turun, respon bencana lebih pantas);
  • terangkan perlindungan yang wujud — contohnya larangan penggunaan AI untuk diskriminasi, keperluan log audit, dan had tempoh simpan data;
  • libatkan CSO, akademik dan pakar undang‑undang ketika merangka polisi AI sektor awam.

Implikasi Praktikal Untuk Agensi Kerajaan & Vendor di Malaysia

Bagi agensi kerajaan, GLC dan syarikat teknologi yang membekal solusi AI kepada sektor awam, isu tadbir urus ini bukan teori. Ia sangat praktikal.

Bagi pembuat dasar & CIO kerajaan

Beberapa langkah konkret yang boleh diambil tahun hadapan:

  1. Audit penggunaan AI sedia ada

    • Peta semua sistem yang menggunakan algoritma, dari kredit mikro, penguatkuasaan trafik, sistem HR hinggalah chatbots.
    • Kenal pasti di mana keputusan AI memberi kesan langsung pada hak atau peluang rakyat.

  2. Selaraskan dengan garis panduan kebangsaan

    • Jika sudah ada kerangka AI negara yang lebih jelas, jadikan ia rujukan wajib dalam semua RFP, kontrak dan SOP.
    • Tetapkan checklist tadbir urus AI untuk semua projek baharu.

  3. Tubuhkan jawatankuasa etika AI sektor awam

    • Di peringkat kementerian atau negeri, wujudkan jawatankuasa lintas fungsi (IT, undang‑undang, polisi, penguatkuasaan) untuk menilai projek AI berisiko tinggi.

  4. Bangunkan kapasiti dalaman

    • Latih pegawai baharu bukan hanya dari sudut teknikal, tetapi juga etika data, hak asasi dan keterjelasan model.
    • Pertimbangkan peranan khusus seperti Chief AI Officer sektor awam.

Bagi vendor & integrator teknologi

Jika anda membina atau menjual solusi AI kepada kerajaan, perubahan dasar seperti di AS memberi satu mesej jelas: tadbir urus bukan lagi nilai tambah, ia prasyarat.

Apa yang patut dimasukkan dalam tawaran anda:

  • modul audit trail yang membolehkan agensi menyemak bagaimana keputusan dibuat;
  • fungsi human‑in‑the‑loop bagi keputusan berisiko tinggi (lesen, bantuan sosial, penguatkuasaan);
  • dokumentasi jelas tentang sumber data latihan, had model dan risiko bias;
  • opsyen untuk menempatkan model dan data dalam sempadan negara, sejajar dengan polisi kedaulatan data kerajaan.

Vendor yang boleh bercakap bahasa “tadbir urus AI” dengan yakin akan jauh lebih meyakinkan kepada kementerian kewangan, peguam negara, dan jawatankuasa audit.

Menuju Tadbir Urus AI Sektor Awam Yang Yakin dan Seimbang

Perintah eksekutif Trump tentang regulasi AI negeri bukan sekadar drama politik AS. Ia petunjuk jelas bahawa AI kini dianggap infrastruktur strategik, sama penting dengan lebuh raya dan rangkaian 5G.

Malaysia yang sedang mempercepat pelaksanaan MyDIGITAL tidak boleh menunggu krisis atau skandal untuk mula menyusun kerangka tadbir urus AI sektor awam.

Ada satu garis halus yang perlu dijaga:

  • terlalu ketat, inovasi tercekik dan projek bandar pintar jadi lambat serta mahal;
  • terlalu longgar, kepercayaan rakyat runtuh dan risiko penyalahgunaan kuasa meningkat.

Pengalaman AS menunjukkan satu perkara penting: kerajaan pusat mesti memimpin dengan jelas, tetapi pada masa sama menghormati kebimbangan pengguna, pakar hak asasi, dan komuniti teknikal.

Jika anda terlibat dalam dasar, teknologi atau transformasi digital kerajaan, ini masa yang sesuai untuk bertanya di organisasi anda:

"Apakah polisi AI kami cukup jelas, atau kami cuma bergantung pada kontrak vendor?"

Jika jawapannya belum meyakinkan, itu isyarat kuat untuk mula menyusun pelan tadbir urus AI anda sendiri — sebelum regulasi memaksa anda berbuat demikian.