Sekatan LiDAR Asing: Apa Maknanya Untuk AI Kerajaan

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

Rang undang‑undang LiDAR di AS tunjuk bagaimana isu sensor dan rantaian bekalan terus bentuk masa depan AI kerajaan, bandar pintar dan keselamatan nasional.

AI kerajaanLiDARbandar pintarkeselamatan siberrantaian bekalan teknologidasar teknologiinfrastruktur digital
Share:

Bila Sensor Jadi Pintu Belakang: Isyarat Penting dari Rang Undang‑Undang LiDAR AS

Satu hakikat yang ramai terlepas pandang: sebahagian besar sensor yang memetak jalan, bangunan dan infrastruktur kritikal di dunia datang daripada pengeluar yang berpusat di negara pesaing geopolitik. Bila Kongres AS mula mengusulkan rang undang‑undang untuk menghentikan penggunaan LiDAR buatan “adversary” asing, itu bukan sekadar isu perdagangan – ia amaran awal tentang bagaimana keselamatan negara dan projek AI kerajaan saling berkait rapat.

Untuk Malaysia, yang sedang menolak pelaksanaan AI dalam sektor awam, bandar pintar dan keselamatan nasional di bawah kerangka seperti Malaysia Digital Economy Blueprint, perkembangan ini bukan berita jauh di Washington. Ia cerminan persoalan yang kita sendiri perlu jawab: sejauh mana infrastruktur digital kerajaan kita bergantung kepada teknologi asing yang sukar diaudit, dan apa risikonya kepada data serta kedaulatan digital?

Dalam artikel ini, saya akan huraikan:

  • Apa sebenarnya yang cuba dilakukan oleh rang undang‑undang LiDAR di AS
  • Kenapa isu LiDAR ini penting untuk AI kerajaan, smart city dan sistem identiti digital
  • Tiga kesan utama dasar sebegini terhadap pembangunan bandar pintar dan pengawasan pintar
  • Apa pengajaran praktikal untuk agensi kerajaan dan GLC di Malaysia

Apa Intipati Rang Undang‑Undang LiDAR di AS?

Jawapannya ringkas: AS mahu menghentikan secara berperingkat penggunaan LiDAR daripada syarikat yang dikaitkan dengan negara lawan, terutama China, Rusia, Iran dan Korea Utara, dalam kerajaan persekutuan dan infrastruktur kritikal.

Beberapa poin utama rang undang‑undang tersebut:

  • Larangan pembelian baharu dalam 3 tahun
    Syarikat AS dan agensi persekutuan tidak boleh membuat pembelian LiDAR baharu daripada entiti yang diklasifikasikan sebagai “foreign adversary” selepas tempoh peralihan tiga tahun.

  • Penggantian sistem sedia ada dalam 5 tahun
    Pengendali infrastruktur kritikal dan entiti persekutuan perlu mengganti LiDAR warisan (legacy) yang datang daripada pembekal berisiko dalam masa lima tahun.

  • Pengecualian terhad
    Pengecualian hanya untuk kegunaan penyelidikan/akademik atau di mana penggunaan berterusan disahkan sebagai “kepentingan nasional”, dengan mekanisme pengecualian rasmi.

  • Penubuhan pasukan petugas keselamatan nasional
    Jabatan Perdagangan AS diwajibkan membentuk task force keselamatan khusus untuk menilai risiko berkaitan LiDAR secara berterusan.

Rang undang‑undang itu menyatakan dengan jelas kebimbangannya:

Dominasi teknologi LiDAR oleh kuasa asing mencipta peluang untuk pengintipan, kompromi teknikal dan gangguan rantaian bekalan yang sensitif – satu ancaman yang tidak boleh diterima kepada keselamatan negara.

Walaupun teks menyenaraikan beberapa negara lawan, fokus jelas tertumpu kepada penguasaan pengeluar China dalam rantaian bekalan global LiDAR.

Kenapa LiDAR Tiba‑Tiba Jadi Isu Keselamatan Nasional?

LiDAR bukan gajet mewah. Ia “mata” kepada banyak sistem AI dan automasi moden:

  • Kenderaan autonomi dan fleet logistic pintar
  • Sistem pemetaan bandar dan geospatial kerajaan
  • Pengurusan trafik pintar dan pengesanan kesesakan
  • Pengawasan perimeter untuk lapangan terbang, pelabuhan dan sempadan
  • Robot industri dan dron autonomi

Bila sensor jenis ini dipasang di ribuan lokasi dan kenderaan, ia mengumpul data persekitaran yang sangat terperinci: susun atur bangunan, laluan kecemasan, corak trafik, pergerakan kenderaan rasmi dan sebagainya. Dalam ekosistem AI kerajaan, data‑data inilah yang menyuap model AI untuk:

  • Ramal aliran trafik dan merancang infrastruktur
  • Rancang laluan respons kecemasan
  • Analitik tingkah laku untuk keselamatan bandar
  • Pemantauan sempadan dan aset kritikal

Masalahnya, bila perkakasan dan firmware datang daripada pembekal yang dikawal atau dipengaruhi kerajaan asing, risiko ini timbul:

  1. “Silent gateway” ke rangkaian kerajaan
    Firmware, modul komunikasi atau perisian sokongan yang tertanam boleh menjadi pintu belakang ke dalam rangkaian operasi, walaupun data nampak “hanya” data persekitaran.

  2. Profiling infrastruktur kritikal
    Data LiDAR boleh mendedahkan butiran: lebar jalan, jarak antara pagar keselamatan, laluan yang kurang dipantau – maklumat berguna untuk operasi ketenteraan atau sabotaj.

  3. Kebergantungan rantaian bekalan
    Bila majoriti komponen datang dari satu negara lawan, mereka memegang “suis” bekalan: sekatan eksport, firmware update yang merosakkan, atau manipulasi harga.

Dalam bahasa mudah: kalau “mata” sistem AI kerajaan kita dikawal oleh pihak lain, kita sedang menyerahkan kelebihan strategik tanpa sedar.

Tiga Kesan Utama kepada Pembangunan Smart City dan AI Kerajaan

Rang undang‑undang LiDAR di AS memberi gambaran bagaimana dasar teknologi boleh mengubah halatuju AI dalam sektor awam. Ada sekurang‑kurangnya tiga kesan yang patut kita beri perhatian di Malaysia.

1. Reka Bentuk Infrastruktur AI Mesti “Security‑by‑Design”

Pelajaran paling jelas: keselamatan tak boleh lagi disumbat kemudian (bolt‑on). Ia mesti direka sejak peringkat pemilihan perkakasan.

Bagi projek bandar pintar, CCTV pintar, lampu jalan pintar, sistem parkir automatik – hampir semuanya bergantung pada sensor, termasuk LiDAR atau teknologi setara (radar, kamera 3D, IoT). Tanpa polisi yang jelas, kita mudah terjebak kepada pembekal murah yang sukar diaudit.

Apa yang patut dilakukan oleh agensi dan PBT:

  • Menetapkan senarai positif pembekal “trusted” untuk komponen sensor dan IoT penting.
  • Menambah klausa dalam tender: keperluan audit kod, lokasi pusat data, dan proses kemas kini firmware.
  • Menggunakan rangka kerja seperti Zero Trust untuk akses ke rangkaian OT (operational technology) dan IoT.

2. Dasar Perolehan Akan Menentukan Ekosistem AI

Di AS, rang undang‑undang LiDAR terbaru ini bukan kali pertama. Terdahulu, sudah ada cadangan melarang Jabatan Pengangkutan membeli LiDAR dari firma yang dikaitkan dengan China.

Pola yang sama akan muncul di banyak negara: siapa yang layak membekal sensor dan AI kepada kerajaan akan ditentukan oleh dasar perolehan, bukan semata‑mata harga atau spesifikasi teknikal.

Bagi Malaysia, kesannya:

  • Syarikat tempatan yang mahu kekal relevan perlu bina keupayaan sendiri atau kerjasama dengan rakan kongsi yang jelas status geopolitiknya.
  • Agensi kerajaan perlu bergerak dari mindset “termurah menang” kepada “total cost of ownership + risiko keselamatan nasional”.
  • Blueprint seperti Pelan Tindakan Bandar Pintar Kebangsaan (di pelbagai negeri) perlu dikemaskini supaya menyentuh isu supply chain security, bukan hanya soal fungsi dan UX.

3. Integrasi AI untuk Identiti Digital dan Pengawasan Akan Dipantau Rapi

LiDAR bukan sekadar alat pemetaan. Dalam kombinasi dengan AI, ia boleh digunakan untuk:

  • Mengira bilangan individu dalam kawasan tertentu
  • Mengesan corak pergerakan luar biasa
  • Membezakan jenis objek (kenderaan, manusia, haiwan)

Bila digabung dengan kamera, pengecaman wajah, dan pangkalan data identiti digital, ia menjadi asas kepada sistem pengawasan yang sangat berkuasa. Sebab itu ahli politik AS memberi amaran bahawa LiDAR berkait CCP boleh menjadi “silent gateway” ke dalam kehidupan harian rakyat.

Untuk Malaysia, di tengah perbincangan tentang Digital ID, kamera pintar, dan pusat data nasional, soalan berikut mesti dijawab secara jujur:

  • Di mana data sensor berketepatan tinggi ini disimpan dan diproses?
  • Adakah mana‑mana vendor mempunyai kewajipan undang‑undang kepada negara asing untuk berkongsi atau mendedahkan data?
  • Sejauh mana rangka perundangan kita (contoh: PDPA, garis panduan MAMPU, dasar keselamatan siber nasional) benar‑benar mengawal penggunaan data persekitaran dan pergerakan fizikal?

Sekatan LiDAR di AS memberi isyarat bahawa integrasi AI + sensor + identiti digital akan menjadi medan utama persaingan geopolitik.

Apa Pengajaran Praktikal untuk Malaysia dan Sektor Awam Serantau?

Saya berpendapat kita tak perlu menunggu krisis atau “skandal sensor” sebelum bertindak. Ada beberapa langkah praktikal yang kerajaan, GLC dan operator infrastruktur boleh ambil sekarang.

1. Peta Kebergantungan Teknologi Asing

Jawapan ringkas yang ramai organisasi tak boleh beri: daripada negara mana sebenarnya datangnya komponen teras sistem kami?

Mulakan dengan:

  • Inventori sensor dan peralatan OT/IoT dalam operasi penting (pengangkutan, utiliti, keselamatan, logistik, kesihatan awam).
  • Kenal pasti negara asal, struktur pemilikan, dan rantaian bekalan vendor utama.
  • Nilai tahap integrasi mereka dengan sistem AI sedia ada (contoh: platform analitik bandar pintar, pusat operasi keselamatan).

2. Wujudkan Garis Panduan “Trusted Tech” Nasional

Seperti AS menubuhkan task force keselamatan LiDAR, Malaysia boleh:

  • Menubuhkan panel antara agensi (MCMC, CyberSecurity Malaysia, MOSTI, MAMPU, Mindef, KDN) untuk menilai risiko peralatan asing yang menyokong sistem AI kerajaan.
  • Mengeluarkan senarai garisan merah: jenis peralatan dan vendor yang tidak dibenarkan untuk sistem kritikal kerajaan.
  • Menggalakkan pembekal mematuhi standard seperti ISO/IEC keselamatan maklumat, pengurusan kelemahan, audit kod, dan sebagainya.

3. Reka Projek AI Kerajaan dengan Pilihan Penggantian (Exit Option)

Hakikatnya, tak semua teknologi asing boleh diganti serta‑merta. Tetapi projek baharu boleh direka dengan “exit option” yang jelas:

  • Spesifikasi sistem yang modular, bukan terkunci kepada satu vendor dari firmware hingga cloud.
  • Data disimpan dalam format terbuka dan boleh dialihkan (portability) ke platform lain.
  • Kontrak perolehan memasukkan klausa penggantian vendor atas alasan keselamatan nasional, tanpa penalti melampau.

Ini memberi ruang kepada kerajaan untuk bertindak jika landskap geopolitik berubah.

4. Bangunkan Keupayaan AI & Sensor Tempatan Secara Terarah

Realiti ekonomi: kita tak boleh “buat semua sendiri”. Tapi kita juga tak boleh terlalu bergantung. Pendekatan yang lebih realistik:

  • Fokus pada beberapa komponen kritikal untuk dibangunkan dalam negara (contoh: modul pemprosesan data sensor, lapisan keselamatan, middleware AI untuk sektor awam).
  • Galak kolaborasi antara universiti, syarikat tempatan dan agensi untuk penyelidikan & pembangunan sensor dan sistem pemetaan yang sesuai dengan konteks tropika, infrastruktur Malaysia dan keperluan keselamatan sendiri.
  • Gunakan projek perintis bandar pintar, kampus pintar atau zon industri sebagai “living lab” untuk teknologi tempatan.

Kesimpulan: AI Kerajaan yang Berdaulat Perlukan Sensor yang Boleh Dipercayai

Rang undang‑undang LiDAR di AS memberi mesej yang jelas: pertarungan sebenar dalam era AI kerajaan bukan hanya pada algoritma, tetapi pada siapa yang mengawal sensor dan rantaian bekalan di bawahnya.

Bagi Malaysia dan negara serantau yang sedang rancak menggerakkan bandar pintar, identiti digital, dan pengawasan berasaskan AI, isu seperti ini bukan perdebatan teori. Ia menyentuh terus kepada soalan: bolehkah kita mempertahankan kedaulatan data dan keselamatan rakyat jika “mata” dan “telinga” sistem AI kita datang daripada pihak yang mungkin mempunyai agenda sendiri?

Ada jalan yang lebih bijak daripada menolak teknologi asing secara total:

  • fahami dengan teliti rantaian bekalan,
  • tetapkan standard keselamatan yang ketat,
  • bina keupayaan tempatan pada komponen kritikal,
  • dan reka projek AI kerajaan supaya sentiasa ada ruang manuver.

Jika anda terlibat dalam perancangan AI sektor awam, strategi bandar pintar atau perolehan ICT kerajaan, sekarang masa yang tepat untuk menyemak semula senarai aset dan vendor anda. Sensor yang dipasang hari ini akan menentukan sama ada infrastruktur digital kita dalam 10 tahun lagi berada di bawah kawalan kita – atau orang lain.