Rangka Kerja AI Nasional & Peluang untuk Smart Manufacturing

AI kini menyumbang berbilion dolar kepada ekonomi global, dan sektor pembuatan elektronik serta automotif adalah antara penerima manfaat paling besar. Dalam masa yang sama, lebih 1,000 peraturan berkaitan teknologi di peringkat negeri di AS sahaja mencetuskan kebimbangan dalam kalangan pemain industri tentang ketidakpastian dasar.

Di Amerika Syarikat, pentadbiran Trump baru sahaja mengumumkan usaha untuk membangunkan satu rangka kerja nasional tunggal untuk mengawal selia AI, bukannya biar syarikat bergelut dengan ratusan undang‑undang negeri yang bercanggah. Perkembangan ini mungkin kelihatan jauh dari Malaysia, tetapi kesannya cukup besar terhadap cara Intel, Infineon, Texas Instruments, dan pemain besar lain merancang pelaburan AI dalam kilang mereka – termasuk fasiliti di Malaysia.

Untuk pengurus kilang, pemimpin IT/OT dan pembuat dasar di Malaysia, isu sebenar bukan sekadar “apa peraturan AI di AS?”, tetapi: bagaimana trend dasar global ini membentuk strategi AI untuk smart manufacturing di Malaysia – khususnya dalam konteks agenda nasional seperti Malaysia Digital Economy Blueprint dan pelaburan besar dalam sektor E&E.

Artikel ini menghuraikan:

• Mengapa AS bergerak ke arah satu rangka kerja AI nasional
• Apa kaitannya dengan AI dalam sektor pembuatan elektronik, automotif dan semikonduktor
• Apa yang Malaysia boleh pelajari untuk membina rangka kerja AI yang mesra industri
• Langkah praktikal untuk syarikat pembuatan yang mahu melabur dalam AI dengan lebih yakin

1. Apa Sebenarnya Berlaku di AS: Satu Rangka Kerja AI Nasional

Inti berita dari Washington cukup ringkas:

Pentadbiran Trump mahu bekerjasama dengan Kongres untuk menghasilkan satu rangka kerja nasional bagi mengawal selia pembangunan AI.

Mengikut penasihat White House Sriram Krishnan, ada dua sebab utama:

1. Terlalu banyak peraturan di peringkat negeri – lebih 1,000 peraturan yang berbeza menjadikan pematuhan sukar dan mahal untuk syarikat.
2. Keperluan memberi kepastian kepada syarikat teknologi supaya mereka boleh terus membangun dan melabur tanpa “takut esok lusa undang‑undang berubah di setiap negeri”.

Buat masa ini, presiden AS telah menandatangani satu executive order untuk mengarahkan agensi persekutuan menyokong pembangunan AI dan mengurangkan kekeliruan peraturan, tetapi penasihat beliau secara terbuka mengakui: ujungnya, undang‑undang Parlimen (Congress) tetap diperlukan.

Daripada perspektif industri, mesejnya jelas:

“Kami akan cipta satu standard nasional yang konsisten supaya syarikat boleh fokus bina teknologi, bukan bina pasukan peguam di setiap negeri.”

Ini adalah isyarat dasar yang sangat digemari oleh syarikat pembuatan global – termasuk MNC yang mengendalikan kilang di Kulim, Penang, Melaka dan Johor.

2. Kenapa Rangka Kerja AI Bersatu Penting untuk Smart Manufacturing

Untuk sektor pembuatan, AI bukan lagi konsep teoretikal. Di banyak kilang elektronik dan semikonduktor:

• Model AI sudah digunakan untuk ramalan kegagalan mesin (predictive maintenance)
• Computer vision memantau kualiti papan PCB pada kelajuan yang manusia tak mampu
• Algoritma pengoptimuman menjadualkan production line mengikut permintaan pelanggan secara masa nyata

Semua ini melibatkan data sensitif: data proses, data rantaian bekalan, malah kadang‑kadang data pekerja. Tanpa rangka kerja yang jelas, tiga masalah besar muncul.

2.1 Kos pematuhan melambung

Jika setiap negeri atau negara mengenakan syarat AI yang berbeza – dari soal privasi data, keselamatan siber, hingga ke “AI ethics” – syarikat perlu:

• Menyesuaikan sistem AI untuk setiap lokasi
• Ubah proses penyimpanan data mengikut peraturan setempat
• Audit model AI mengikut piawaian berbeza

Untuk sebuah MNC dengan 20–30 fasiliti global, kos ini cepat melonjak berjuta dolar setahun. Inilah kebimbangan yang cuba ditangani oleh rangka kerja nasional di AS.

2.2 Ketidakpastian melambatkan pelaburan

Tiada CFO yang suka meluluskan projek AI bernilai jutaan ringgit jika:

• Risiko peraturan tak jelas
• Tiada panduan tentang keperluan audit atau model explainability
• Tak pasti sistem hari ini akan mematuhi standard lima tahun akan datang

Rangka kerja tunggal (dan stabil) mengurangkan ketidakpastian ini. Syarikat tahu “garis padang” dan boleh merancang pelaburan AI jangka panjang.

2.3 Skala global jadi lebih mudah

Bagi pemain seperti Intel atau Infineon, satu kelebihan besar AI ialah skala:

• Model ramalan yield yang dibina di kilang AS boleh diguna semula di Malaysia
• Best practices AI dalam pengurusan tenaga boleh dikongsi seluruh jaringan kilang

Tetapi semua ini hanya praktikal jika standard pematuhan tidak “berpecah‑pecah”. Rangka kerja nasional di AS adalah langkah ke arah dunia di mana AI manufacturing boleh diskalakan rentas sempadan dengan lebih mudah.

3. Pengajaran untuk Malaysia: Dari Washington ke Putrajaya

Malaysia sudah pun ada dasar besar seperti Malaysia Digital Economy Blueprint (MyDIGITAL) dan pelan sektor E&E yang menekankan automasi, data dan AI. Namun dari perspektif kilang, satu soalan selalu muncul bila bincang tentang AI:

“Undang‑undang dan garis panduan sebenar AI di Malaysia nanti macam mana?”

3.1 Elak “seribu garis panduan, sifar kepastian”

Apa yang berlaku di AS ialah contoh apa yang kita patut elakkan awal‑awal:

• Negeri, agensi dan kementerian masing‑masing keluarkan panduan AI yang berbeza
• Syarikat keliru – rujuk mana satu? MAMPU? MITI? MOSTI? Bank Negara? SKMM?

Malaysia ada kelebihan berbanding AS kerana kita negara persekutuan yang lebih kecil dan tradisinya lebih pusatkan dasar di peringkat Persekutuan. Jika digarap dengan baik, kita boleh:

• Menggubal rangka kerja AI nasional yang merentas kementerian
• Nyatakan dengan jelas:
  • apa piawaian untuk AI dalam sektor kerajaan,
  • apa keperluan untuk sektor pembuatan,
  • bagaimana data industri dilindungi,
  • apa tanggungjawab vendor teknologi.

3.2 Selaraskan AI kerajaan dan AI industri

Siri artikel ini tentang AI dalam Kerajaan & Sektor Awam sering menyentuh projek seperti:

• Smart city dan pengurusan trafik pintar
• Sistem analitik keselamatan awam
• Automasi perkhidmatan kaunter kerajaan

Semua ini memerlukan rangka kerja tadbir urus AI. Tetapi di sinilah ramai pembuat dasar terlepas pandang: standard AI untuk kerajaan dan industri tak sepatutnya “dunia berbeza”.

Jika kerajaan Malaysia:

• Mengguna pakai standard AI yang jelas untuk projek sektor awam
• Menyelaraskan standard tersebut dengan keperluan sektor pembuatan dan E&E

…maka vendor dan MNC boleh reka penyelesaian yang serasi untuk kedua‑dua pasaran: kerajaan dan industri. Ini memudahkan ekosistem tempatan membangun penyelesaian AI yang benar‑benar skalabel.

3.3 Rangka kerja AI sebagai “magnet pelaburan”

Pelabur global menilai tiga perkara bila pilih lokasi kilang AI‑enabled:

1. Kos & bakat – jurutera proses, jurutera data, juruteknik automasi
2. Infrastruktur – rangkaian, grid tenaga, logistik
3. Kestabilan dasar – terutamanya untuk data dan teknologi canggih

Malaysia sudah kuat pada (1) dan semakin baik pada (2). Untuk kekal kompetitif dengan Vietnam, Thailand atau Mexico, kita perlu jadikan rangka kerja AI nasional sebagai kelebihan strategik, contohnya:

• Jelas tentang pemilikan data proses industri
• Laluan cepat (fast track) untuk projek perintis AI berisiko rendah di zon perindustrian
• Panduan standard untuk audit AI di kilang, yang realistik dari segi kos dan pelaksanaan

4. Apa yang Smart Factory di Malaysia Patut Buat Sekarang

Sambil menunggu rangka kerja AI nasional Malaysia matang, kilang tidak boleh sekadar “tunggu dan lihat”. Syarikat yang saya lihat paling maju biasanya ambil empat langkah ini lebih awal.

4.1 Wujudkan dasar dalaman AI di peringkat syarikat

Jangan tunggu kerajaan keluarkan garis panduan lengkap. Bina dahulu AI governance dalaman yang merangkumi:

• Siapa pemilik model AI (IT, operasi, HQ global?)
• Bagaimana data dikumpul, dianonimkan dan disimpan
• Keperluan audit dalaman untuk model – terutamanya yang jejaskan keselamatan, kualiti produk atau pekerja

Tak perlu rumit seperti dokumen 100 muka surat. Untuk permulaan, 4–5 halaman dasar yang jelas sudah membezakan anda dari kilang lain.

4.2 Standardkan penggunaan AI merentas kilang

Bagi MNC yang ada beberapa kilang di Malaysia atau ASEAN, cuba elakkan situasi di mana:

• Setiap kilang guna vendor AI berbeza tanpa standard data
• Tiada piawaian umum tentang kualiti model atau kadar false alarm

Mulakan dengan:

• Data model yang distandardkan (contoh: definisi OEE, kod sebab downtime)
• Best practice berkaitan labeling data untuk computer vision
• Template dokumen risk assessment AI yang sama di seluruh fasiliti

Ini memudahkan bila rangka kerja nasional (Malaysia atau negara lain) keluar – anda sudah ada asas untuk memetakan standard dalaman kepada standard luaran.

4.3 Libatkan awal pasukan legal dan compliance

Ramai projek AI gagal bukan sebab teknologi, tetapi sebab legal & compliance hanya dipanggil bila projek hampir siap.

Lebih baik:

• Bawa wakil legal / compliance ke dalam fasa reka bentuk projek
• Terangkan model AI dengan bahasa proses – apa input, apa output, siapa terjejas
• Tanyakan secara spesifik: “Apakah kawalan atau bukti yang anda perlukan untuk rasa selesa?”

Ini padankan terus dengan perkembangan global seperti di AS, EU dan negara serantau. Bila standard formal datang, syarikat anda sudah biasa berfikir cara “AI + peraturan”, bukan “AI dahulu, peraturan kemudian.”

4.4 Bina kerjasama dengan universiti dan agensi kerajaan

Dalam konteks Malaysia Digital Economy Blueprint, banyak geran dan program rintis sedang disalurkan kepada:

• Universiti yang fokus kepada AI industri
• Pusat kecemerlangan semikonduktor dan E&E
• Agensi seperti MIDA, MPC, MIMOS dan lain‑lain

Kilang yang aktif bekerjasama lebih mudah:

• Mendapat akses awal kepada garis panduan AI kerajaan
• Mempengaruhi bentuk dasar – dengan berkongsi cabaran sebenar di lantai produksi
• Mencari bakat data scientist dan jurutera AI tempatan yang faham dunia manufacturing

5. Menyelaraskan AI Kerajaan dan AI Industri: Peluang Unique Malaysia

Satu perkara yang ramai lupa: kerajaan Malaysia bukan setakat penggubal undang‑undang, tetapi pengguna AI yang besar sendiri.

• Sistem kastam dan logistik di pelabuhan
• Pengurusan utiliti (air, tenaga) yang menyokong kilang
• Smart city di kawasan industri seperti Bayan Lepas atau Kulim

Jika rangka kerja AI kerajaan dibangunkan secara terasing daripada keperluan industri, kita akan dapat dua ekosistem yang tidak serasi. Vendor perlu bina dua set penyelesaian, dan kos meningkat.

Sebaliknya, jika kerajaan:

• Menggunakan projek AI sektor awam sebagai “testbed” untuk standard yang juga relevan untuk industri
• Menjemput MNC E&E, pemain automotif dan SME tempatan masuk ke meja rundingan sejak awal

Malaysia berpeluang menjadi contoh negara yang menyelaraskan AI dalam sektor awam dan sektor pembuatan di bawah satu falsafah tadbir urus yang konsisten.

Saya secara peribadi rasa inilah “ruang kosong besar” yang belum dimanfaatkan sepenuhnya. Kebanyakan negara sama ada fokus AI untuk kerajaan atau untuk industri – bukan kedua‑dua sekali secara serentak.

6. Penutup: Dari Washington ke Kulim – Masa Untuk Bergerak Cepat

Langkah White House untuk membentuk satu rangka kerja nasional AI menghantar isyarat jelas: dunia sedang bergerak ke arah standard AI yang lebih konsisten dan mesra pelaburan.

Untuk Malaysia – terutamanya bagi ekosistem pembuatan elektronik, automotif dan semikonduktor – ini bukan masa untuk tunggu garis panduan sempurna jatuh dari langit. Syarikat yang serius tentang smart manufacturing patut mula:

• Membangunkan tadbir urus AI dalaman
• Menstandardkan data dan proses AI merentas fasiliti
• Berbual awal dengan legal, compliance dan rakan kerajaan

Sementara itu, pembuat dasar wajar melihat perkembangan di AS sebagai cermin:

Lagi lambat kita rangkumkan AI di bawah satu rangka kerja nasional, lagi banyak risiko “seribu garis panduan, sifar kepastian” yang membebankan pelabur.

Persoalan penting untuk beberapa tahun ke depan bukan lagi “perlu atau tidak AI dalam kilang?”, tetapi “negara dan syarikat mana yang paling cepat menyediakan rangka kerja jelas supaya AI boleh diskalakan dengan yakin?”

Jika Malaysia ambil peluang ini dan bergerak pantas, tak mustahil kilang‑kilang di sini menjadi antara pusat rujukan global untuk implementasi AI yang bukan sahaja pintar, tetapi juga teratur dan patuh.