Polisi Eksport AI: Peluang Untuk Kerajaan & Sektor Awam

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

Polisi eksport AI Amerika sedang membentuk tadbir urus teknologi global. Apa maknanya untuk kerajaan dan sektor awam Malaysia di era MyDIGITAL?

AI kerajaansektor awam Malaysiapolisi eksport AIMyDIGITALtadbir urus AIsmart citykeselamatan negara
Share:

Polisi Eksport AI: Apa Kaitan Dengan Kerajaan Malaysia?

Satu perkara yang ramai terlepas pandang: siapa yang mengawal eksport AI hari ini sebenarnya sedang membentuk masa depan tadbir urus teknologi dunia. Bila Amerika Syarikat memperkenalkan American AI Exports Program dan pakar dasar seperti Hodan Omaar memberi komen rasmi kepada International Trade Administration (ITA), itu bukan sekadar isu perdagangan – ia berkait rapat dengan keselamatan negara, ekonomi digital, dan kelajuan transformasi sektor awam di negara seperti Malaysia.

Dalam konteks Malaysia, yang sedang melaksanakan Malaysia Digital Economy Blueprint (MyDIGITAL), Pelan Hala Tuju AI Negara dan pelbagai inisiatif smart city, polisi eksport AI global akan menentukan:

  • Sejauh mana kerajaan boleh mengakses model AI terkini
  • Dengan siapa kita boleh bekerjasama dalam projek keselamatan dan pertahanan
  • Bagaimana kita mengimbangi isu kedaulatan data, keselamatan, dan keterbukaan

Artikel ini melihat cadangan utama kepada ITA tentang Program Eksport AI Amerika, kemudian mengaitkannya dengan AI dalam Kerajaan & Sektor Awam Malaysia – termasuk apa yang pembuat dasar, CIO sektor awam, dan vendor teknologi patut buat mulai sekarang.

Apa Sebenarnya American AI Exports Program?

Inti program ini mudah: ia satu usaha kerajaan AS, melalui Jabatan Perdagangan (Commerce) dan ITA, untuk menyusun cara syarikat Amerika mengeksport teknologi AI ke luar negara secara lebih teratur dan selamat.

Menurut komen yang difailkan oleh Center for Data Innovation, program ini sepatutnya:

  1. Mengembangkan kemampuan eksport AI, bukan menjadi pengawal pintu yang terlalu ketat
  2. Fokus kepada wilayah keutamaan (priority regions)
  3. Melibatkan rakan sekutu sebagai rakan kongsi, bukan pelanggan semata-mata
  4. Menawarkan naratif alternatif kepada konsep AI sovereignty yang terlalu tertutup
  5. Menjual kekuatan tawaran AI Amerika berdasarkan faedah ekonomi dan keselamatan, bukan sekadar retorik nilai

Untuk Malaysia, program sebegini akan memberi kesan kepada:

  • Akses kepada model AI besar (foundation models) yang digunakan dalam aplikasi kerajaan
  • Syarat penggunaan dan perkongsian data dalam projek public sector AI
  • Keupayaan syarikat tempatan bekerjasama dengan pemain global dalam projek smart city, public safety, dan pertahanan

Realitinya, governance AI peringkat global tak akan tunggu Malaysia bersedia. Kita perlu faham permainan ini sekarang.

1. Dari “Gatekeeper” ke Pemangkin Eksport: Pengajaran Untuk Dasar Malaysia

Cadangan pertama kepada ITA jelas: peranan program bukan untuk menyekat eksport AI, tetapi mengembang dan memudahkan. Kawal selia tetap ada, tapi dengan objektif mempertajam daya saing.

Ini sangat relevan untuk Malaysia. Ramai kerajaan bila bercakap tentang AI, terus terfikir “garis panduan”, “moratorium”, atau “sekatan”. Hasilnya, inovasi melambat, pelabur ragu, dan bakat lari.

Bagaimana pendekatan ini boleh diterjemah di Malaysia?

Untuk konteks AI dalam kerajaan dan sektor awam, pendekatan yang lebih seimbang patut kelihatan seperti ini:

  • Regulasi yang bersifat pemudah cara (enabling), bukan menghalang
  • Proses kelulusan projek AI kerajaan yang:
    • Jelas dari segi keperluan impak sosial, keselamatan dan privasi
    • Cepat dari segi masa kelulusan (contoh SLA 60–90 hari, bukan bertahun)
  • Sandbox regulatori untuk:
    • AI dalam kesihatan awam
    • Analitik keselamatan bandar
    • Automasi perkhidmatan kerajaan

Saya secara peribadi rasa, jika Malaysia menyalin pendekatan “pemudah eksport” ini kepada “pemudah penerimagunaan AI”, banyak projek MyDIGITAL akan bergerak dua kali lebih pantas.

2. Fokus Wilayah Keutamaan: Di Mana Malaysia Patut Berdiri?

Cadangan kedua kepada ITA ialah supaya sumber program eksport AI difokuskan kepada wilayah keutamaan, bukan dibahagi nipis ke seluruh dunia. Maksudnya, kerajaan AS akan pilih rantau tertentu sebagai rakan strategik untuk AI.

Jika Malaysia mahu berada dalam bulatan ini, sektor awam perlu tunjuk bahawa kita:

  • Serius dalam tadbir urus AI yang bertanggungjawab
  • Stabil dari segi dasar dan peraturan data
  • Mempunyai permintaan yang jelas untuk penggunaan AI bernilai tinggi dalam kerajaan

Contoh aplikasi AI sektor awam yang menjadikan Malaysia rakan menarik

  1. Bandar pintar (smart city)

    • Analitik video untuk aliran trafik dan keselamatan
    • Ramalan banjir dan bencana bagi bandar seperti Kuala Lumpur, Kota Bharu, Kota Kinabalu

  2. Identiti digital & penyampaian perkhidmatan

    • Chatbot kerajaan pelbagai bahasa untuk bantuan 24/7
    • Sistem cadangan untuk geran, bantuan dan subsidi yang lebih tepat sasaran

  3. Keselamatan negara & sempadan

    • Analitik data untuk pemantauan ancaman hibrid dan siber

Semakin jelas use case sektor awam kita, semakin mudah Malaysia diposisikan sebagai priority partner dalam mana-mana program eksport AI antarabangsa – bukan sahaja dari AS, tetapi juga Eropah, Jepun atau Korea.

3. AI Sebagai Projek Rakan Kongsi, Bukan Produk Semata-mata

Satu lagi cadangan penting kepada ITA: libatkan rakan sekutu sebagai rakan kongsi, bukan sekadar pembeli. Dalam AI, pendekatan “jual-lisens-habis” dah ketinggalan.

Bagi kerajaan dan sektor awam Malaysia, ini membuka ruang kepada model kerjasama yang jauh lebih strategik:

Bentuk kerjasama AI yang patut dikejar

  • Pembangunan bersama (co-development)
    • Contoh: membangunkan model bahasa Melayu dan dialek tempatan dengan rakan teknologi global
  • Pusat kecemerlangan (center of excellence) serantau
    • Malaysia boleh sasarkan peranan sebagai hab AI pentadbiran awam ASEAN
  • Latihan dan pemindahan pengetahuan khusus untuk penjawat awam
    • Bukan sekadar kursus umum AI, tetapi modul praktikal: AI untuk penguatkuasaan undang-undang, AI untuk perancangan bandar, dan sebagainya

Inilah sebabnya komitmen kepada standar terbuka (openness) dan persaingan sihat dalam cadangan keempat Hodan Omaar sangat menarik untuk Malaysia. Jika kita terlalu taksub dengan AI sovereignty dalam bentuk tertutup (“semua mesti tempatan, semuanya dihoskan sendiri”), kita mungkin:

  • Hilang akses kepada model global tercanggih
  • Terperangkap dengan kos yang sangat tinggi untuk bina segala-galanya dari kosong
  • Gagal mencapai skala penggunaan yang diperlukan untuk impak sebenar dalam sektor awam

Pendekatan yang lebih realistik: kedaulatan melalui tadbir urus dan kontrak yang bijak, bukan kedaulatan melalui pengasingan total.

4. Alternatif Kepada “AI Sovereignty” Yang Terlalu Tertutup

Banyak negara kini bercakap tentang AI sovereignty – kononnya semua infrastruktur dan model mesti dikawal penuh dalam negara. Ada logiknya, terutama dari sudut keselamatan data dan risiko geopolitik.

Tapi Center for Data Innovation berhujah bahawa Amerika patut mempromosikan alternatif: model AI global yang berakar pada keterbukaan dan persaingan.

Bagi saya, ini sangat sejajar dengan keperluan Malaysia:

  • Kita perlukan akses kepada ekosistem AI global untuk capai matlamat MyDIGITAL
  • Pada masa sama, kita perlu perlindungan data rakyat dan aset kritikal kerajaan

Bagaimana Malaysia boleh ambil jalan tengah yang bijak?

  1. Tetapkan garis merah yang jelas
    • Data pertahanan, keselamatan dalaman, dan identiti digital tahap tinggi kekal dalam infrastruktur yang sangat terkawal
  2. Untuk aplikasi lain, guna model hibrid
    • Contoh: data diproses secara pseudonymized, model dilatih atau dikemas kini di awan global di bawah perjanjian yang ketat
  3. Fokus kepada audit, bukan larangan menyeluruh
    • Keutamaan diberi kepada keupayaan mengaudit model, log akses data, dan prestasi sistem

Dengan cara ini, kerajaan Malaysia boleh menggunakan kekuatan pemain global sambil mengekalkan kawalan yang munasabah terhadap risiko.

5. Jual Naratif AI Dengan Bahasa Ekonomi & Keselamatan, Bukan Slogan

Cadangan terakhir kepada ITA: bila mempromosi AI Amerika kepada rakan luar, gunakan bahasa faedah ekonomi dan keselamatan, bukan sekadar slogan nilai dan etika.

Saya sangat bersetuju. Naratif AI untuk sektor awam Malaysia juga perlu bergerak daripada:

“AI itu penting untuk masa depan digital yang inklusif dan mampan.”
kepada
“AI boleh kurangkan masa proses permohonan bantuan daripada 30 hari kepada 5 hari, dan jimat RM50 juta setahun kos operasi.”

Contoh cara kerajaan boleh membingkaikan AI dengan lebih meyakinkan

  • Untuk pembuat dasar:
    • “Pelaksanaan sistem analitik penipuan bantuan sosial berpotensi mengurangkan kebocoran sebanyak 20–30% dalam tiga tahun.”
  • Untuk agensi pelaksana:
    • “Penggunaan AI untuk pengurusan aduan awam boleh mengurangkan backlog 40% dan meningkatkan kepuasan rakyat ke atas perkhidmatan digital sebanyak 15 mata peratusan.”
  • Untuk rakan antarabangsa:
    • “Malaysia bersedia menjadi tapak rintis serantau untuk penyelesaian AI sektor awam dengan sasaran X projek smart city dan Y projek keselamatan awam menjelang 2028.”

Naratif yang jelas dan berangka begini bukan sahaja memudahkan kelulusan bajet, malah menjadikan Malaysia lebih menarik sebagai rakan dalam program eksport AI global.

Apa Langkah Praktikal Untuk Kerajaan & Vendor Teknologi di Malaysia?

Supaya artikel ini bukan sekadar analisis, berikut beberapa langkah praktikal yang saya rasa patut diberi keutamaan dalam 12–24 bulan akan datang.

Untuk pembuat dasar & agensi pusat

  • Rangka polisi AI sektor awam yang fokus kepada pemudahcaraan
    • Sertakan garis masa jelas untuk kelulusan projek, model penilaian risiko, dan mekanisme regulatory sandbox
  • Kenal pasti dan umumkan 5–10 projek AI keutamaan tinggi
    • Contoh: ramalan banjir, pengurusan hospital kerajaan, penguatkuasaan cukai, keselamatan bandar
  • Susun posisi Malaysia dalam rundingan antarabangsa berkaitan AI
    • Pastikan kepentingan akses kepada teknologi global dan perlindungan data kerajaan seimbang

Untuk CIO sektor awam dan pengurus projek

  • Bangunkan pelan penggunaan AI yang konkrit, bukan sekadar visi
    • Nyatakan metrik: masa pemprosesan, kos, kadar kesilapan, kepuasan rakyat
  • Minta model kerjasama yang lebih mendalam daripada vendor
    • Co-development, pemindahan pengetahuan, latihan pegawai data & AI dalaman
  • Mula bina kapasiti audit dan tadbir urus model
    • Pasukan kecil dalaman yang faham bagaimana model dinilai dan dipantau

Untuk vendor teknologi & syarikat AI tempatan

  • Susun naratif produk mengikut bahasa ekonomi & keselamatan
    • Bukan teknikal semata-mata, tetapi impak operasi dan polisi
  • Bersedia untuk kerjasama tiga penjuru
    • Agensi kerajaan + syarikat tempatan + rakan teknologi global
  • Posisikan diri sebagai jambatan
    • Faham regulasi tempatan, keperluan data kerajaan, dan keupayaan teknologi rakan luar

Penutup: AI Eksport, Dasar Global dan Masa Depan Sektor Awam Malaysia

Polisi eksport AI seperti yang sedang dibentuk oleh ITA di Amerika Syarikat hanyalah satu contoh bagaimana kerajaan-kerajaan besar sedang mengatur ekosistem AI global. Sama ada Malaysia bertindak atau tidak, gelombang ini akan mempengaruhi akses kita kepada teknologi, bentuk kerjasama antarabangsa, dan keupayaan sektor awam untuk menyampaikan perkhidmatan yang pantas dan berkualiti.

Jika Malaysia mahu MyDIGITAL dan agenda AI dalam Kerajaan & Sektor Awam benar-benar menjadi realiti menjelang hujung dekad ini, kita perlu:

  • Melihat regulasi sebagai pemangkin, bukan penghalang
  • Memilih kerjasama pintar berbanding pengasingan total
  • Bercakap tentang AI dalam bahasa angka, hasil dan keselamatan, bukan slogan kosong

Persoalannya sekarang: adakah kita mahu menjadi penerima dasar AI global, atau rakan strategik yang turut membentuknya? Keputusan dibuat melalui dasar yang dirangka hari ini, bukan 5 tahun lagi.