Perintah Eksekutif AI Trump & Pengajaran untuk Malaysia

Pada tahun 2020, pentadbiran Donald Trump menandatangani satu perintah eksekutif yang cuba mengehadkan kuasa negeri-negeri di Amerika Syarikat untuk menggubal undang‑undang berkaitan kecerdasan buatan (AI) yang dianggap “membebankan”. Ramai pakar undang‑undang terus bangkang dan menyifatkan tindakan itu bercanggah dengan Perlembagaan AS.

Kenapa cerita di Washington ini patut menarik perhatian kerajaan dan agensi awam di Malaysia pada Disember 2025? Sebabnya mudah: cara kerajaan pusat mengawal selia AI akan menentukan masa depan bandar pintar, keselamatan nasional, sistem pengawasan, dan automasi perkhidmatan awam – bukan hanya di AS, tetapi juga bagaimana negara lain, termasuk Malaysia, membentuk pendekatan masing‑masing.

Dalam siri “AI dalam Kerajaan & Sektor Awam” ini, saya nak guna kes Trump ini sebagai cermin: apa yang berlaku bila kerajaan persekutuan cuba mengawal terlalu banyak, terlalu cepat, dan terlalu dari atas? Dan apa yang boleh Malaysia pelajari ketika pelaksanaan MyDigital, Rangka Tindakan Ekonomi Digital Malaysia, dan inisiatif bandar pintar di Johor, Selangor, Sarawak dan lain‑lain semakin rancak?

Artikel ini akan kupas:

• Apa sebenarnya maksud perintah eksekutif Trump tentang AI
• Kenapa pakar kata ia mungkin menyalahi undang‑undang
• Bagaimana pendekatan “pusat vs negeri” memberi kesan kepada bandar pintar dan identiti digital
• Pengajaran praktikal untuk Malaysia dalam mengawal selia AI kerajaan

---

1. Apa yang Cuba Dilakukan oleh Perintah Eksekutif Trump tentang AI?

Perintah eksekutif Trump cuba mengehadkan kuasa kerajaan negeri dan tempatan untuk menggubal undang‑undang AI yang dianggap mengganggu inovasi atau beban kepada industri.

Walaupun teks penuhnya tidak kita kupas satu per satu di sini, berdasarkan corak dasar ketika itu, objektif utamanya boleh diringkaskan begini:

1. Memberi keutamaan kepada dasar persekutuan berbanding undang‑undang negeri dalam hal piawaian AI.
2. Mengelak “patchwork regulation” – keadaan di mana setiap negeri ada undang‑undang AI sendiri yang berbeza‑beza.
3. Melindungi inovasi dan pelaburan swasta, dengan melabel sebahagian regulasi negeri sebagai “burdensome” atau menyusahkan.

Dari perspektif kerajaan pusat, hujahnya jelas: kalau setiap negeri buat peraturan sendiri, syarikat teknologi akan pening, kos pematuhan meningkat, dan inovasi jadi perlahan. Federal mahu satu set garis panduan yang seragam.

Tetapi pakar undang‑undang berhujah bahawa presiden tidak boleh sewenang‑wenangnya membatalkan kuasa negeri yang termaktub dalam Perlembagaan. Di AS, negeri ada hak tersendiri untuk melindungi rakyat mereka, termasuk dari aspek privasi, keselamatan, dan diskriminasi teknologi.

Ringkasnya: Trump cuba jadikan dasar AI satu perkara yang didominasi kerajaan pusat. Ramai pakar kata caranya melampaui had kuasa presiden.

---

2. Konflik “Pusat vs Negeri”: Cermin kepada Isu di Malaysia

Pertembungan antara kerajaan persekutuan dan negeri tentang AI bukan isu Amerika semata‑mata; ia petanda cabaran yang bakal dihadapi Malaysia bila AI terus memasuki sektor awam.

Di Malaysia, kita ada struktur persekutuan: kerajaan Persekutuan, kerajaan negeri, dan PBT (pihak berkuasa tempatan). Untuk AI, kuasa formal memang banyak di tangan persekutuan (contohnya undang‑undang data, keselamatan, komunikasi). Tapi realiti operasi AI banyak berlaku di peringkat negeri dan PBT:

• Kamera CCTV analitik di bandar
• Sistem pengecaman wajah di lapangan terbang, stadium, atau kawasan tumpuan
• Aplikasi bandar pintar yang kumpul data mobiliti warga
• Projek identiti digital yang disepadukan dengan perkhidmatan negeri

Kalau semua keputusan hanya datang dari Putrajaya tanpa ruang adaptasi di negeri, dua perkara boleh berlaku:

1. Negeri rasa terpinggir dan mula cari jalan sendiri – wujud semula “patchwork”, cuma dalam bentuk memintas atau melambatkan pelaksanaan.
2. Rakyat hilang kepercayaan bila merasakan tiada suara tempatan dalam cara data mereka digunakan.

Saya berpendapat, kita tak perlu ulang kesilapan AS yang cuba menyelesaikan isu kompleks AI melalui satu perintah dari atas ke bawah. Malaysia perlukan kerangka tadbir urus AI yang jelas di peringkat persekutuan, tetapi dibangunkan bersama negeri dan PBT.

---

3. Kesan terhadap Bandar Pintar, Pengawasan & Identiti Digital

Cara kerajaan pusat mengawal selia AI akan terus menentukan bagaimana bandar pintar, sistem pengawasan, dan identiti digital dibangunkan – sama ada berfokus rakyat, atau sekadar berfokus teknologi.

3.1 Bandar pintar: inovasi tanpa kawal selia boleh makan tuan

Bandar pintar di Malaysia – dari Kuala Lumpur ke Iskandar Puteri – semakin banyak bergantung pada AI:

• Sistem lampu isyarat pintar yang mengurus aliran trafik
• Analitik video untuk kesesakan, kemalangan, atau tingkah laku mencurigakan
• Ramalan banjir dan bencana menggunakan data cuaca dan sensor IoT

Kalau kerajaan pusat terlalu menyekat kuasa negeri atau PBT untuk menetapkan garis panduan penggunaan AI, beberapa risiko muncul:

• PBT tak boleh tetapkan standard privasi tambahan yang sesuai dengan konteks bandar mereka.
• Wujud jurang antara apa yang rakyat tempatan selesa dan apa yang ditentukan di peringkat pusat.
• Inovasi tempatan yang kreatif tetapi lebih sensitif kepada komuniti menjadi sukar dilaksanakan kerana prosedur pusat yang terlalu ketat atau tidak relevan.

Bandar pintar yang berjaya bukan sekadar canggih; ia mencerminkan nilai dan keperluan komuniti setempat. Kalau dasar AI terlalu berpusat, bandar boleh jadi pintar di atas kertas tetapi “dingin” di mata rakyat.

3.2 Sistem pengawasan & keselamatan: garis halus antara selamat dan seram

AI dalam pengawasan – seperti pengecaman wajah dan analitik tingkah laku – adalah topik panas di seluruh dunia. Di AS, beberapa bandar cuba mengharamkan atau mengehadkan penggunaan pengecaman wajah oleh polis kerana isu bias dan privasi. Di sinilah perintah eksekutif Trump cuba “masuk campur”, mengehadkan sejauh mana bandar boleh mengawal teknologi tersebut.

Untuk Malaysia, isu ini sangat relevan:

• Kita mahu AI untuk keselamatan awam, contohnya mengesan suspek dikehendaki atau memantau kawasan berisiko tinggi.
• Dalam masa sama, kita perlu mengelak penyalahgunaan, seperti pemprofilan kaum, pemantauan aktivis, atau pengumpulan data berlebihan.

Kalau semua polisi hanya ditentukan di peringkat persekutuan tanpa mekanisme semakan di peringkat negeri/PBT, ruang semak dan imbang menjadi lemah. Saya cenderung menyokong model di mana:

• Dasar asas dan garisan merah (contoh: larangan penggunaan AI untuk diskriminasi politik atau kaum) ditetapkan di peringkat persekutuan.
• Perincian pelaksanaan (contoh: berapa lama data CCTV disimpan, di mana kamera dipasang) diberi ruang kepada negeri/PBT dengan garis panduan jelas.

3.3 Identiti digital & perkhidmatan awam: konsisten, tapi jangan butakan konteks

Identiti digital nasional – yang dikaitkan dengan MyKad, sistem kesihatan, bantuan sosial, dan urusan agensi – sangat bergantung pada AI untuk pengesahan, pengesanan penipuan, dan pemadanan rekod.

Kalau setiap negeri buat sistem sendiri tanpa piawaian, keadaan jadi kucar‑kacir. Di sini, peranan kuat kerajaan persekutuan memang perlu:

• Standard keselamatan data dan kriptografi
• Keperluan audit algoritma AI
• Pengurusan risiko keselamatan siber peringkat nasional

Tetapi, pengalaman saya melihat projek kerajaan menunjukkan satu perkara: sistem pusat yang cantik di atas kertas selalunya gagal bila realiti di kaunter dan lapangan tak diambil kira. Negeri dan agensi barisan hadapan kena ada ruang untuk membentuk SOP dan proses pelaksanaan yang sesuai dengan warga mereka – selagi tidak melanggar prinsip pusat.

---

4. Apa Kata Pakar Undang‑Undang, dan Kenapa Malaysia Patut Ambil Berat

Pakar undang‑undang di AS menyifatkan perintah eksekutif Trump sebagai berpotensi tidak sah kerana cuba mengurangkan kuasa negeri yang dilindungi oleh Perlembagaan.

Beberapa hujah yang sering dibangkitkan:

• Presiden tak boleh begitu saja membatalkan atau menyempitkan undang‑undang negeri tanpa asas yang kukuh dalam undang‑undang persekutuan.
• “Burdensome” itu istilah kabur; ia membuka ruang kepada kerajaan pusat untuk menyapu bersih hampir semua bentuk kawal selia yang tak disukai industri.
• Mahkamah lazimnya berhati‑hati bila presiden guna perintah eksekutif untuk isu struktur kuasa antara pusat dan negeri.

Dari sudut Malaysia, konteks perundangan berbeza, tapi pengajaran utamanya jelas:

Tadbir urus AI yang stabil bergantung pada asas undang‑undang yang kukuh, bukannya hanya dasar pentadbiran atau pekeliling.

Kalau Malaysia hanya bergantung pada polisi peringkat kementerian atau arahan pentadbiran, tiga risiko besar muncul:

1. Mudah berubah bila kerajaan bertukar – pelaburan jangka panjang AI kerajaan jadi tidak menentu.
2. Sukar dikuatkuasa – agensi tak jelas apa yang wajib undang‑undang, apa yang hanya saranan.
3. Sukar dipertahankan bila berlaku krisis atau salah guna – rakyat akan soal di mana asas hak mereka.

Malaysia menuju ke arah betul dengan usaha membentuk rangka kerja tadbir urus AI nasional, tapi saya berpendapat kita perlu lebih jauh:

• Masukkan prinsip AI dalam undang‑undang data, komunikasi, atau akta khusus AI.
• Wujudkan kewajipan penilaian impak AI (AI impact assessment) untuk projek kerajaan yang besar.
• Tetapkan hak minimum rakyat terhadap penjelasan keputusan AI yang menjejaskan mereka (contoh: kelulusan bantuan, penyenaraian risiko).

---

5. Pengajaran Praktikal untuk Malaysia: Cara Bijak Mengawal AI Kerajaan

Malaysia boleh belajar dari perintah eksekutif Trump: elak kawalan melampau dari pusat, tetapi jangan biarkan negeri dan PBT bergerak tanpa kompas bersama.

Berikut beberapa langkah praktikal yang, pada pandangan saya, patut dipertimbangkan oleh pembuat dasar dan CIO agensi awam:

5.1 Bentuk “kerangka asas nasional”, bukan kawalan mikro

Kerajaan persekutuan patut fokus pada:

• Prinsip hak asasi dan privasi data
• Larangan penggunaan AI untuk diskriminasi kaum, agama, jantina, atau politik
• Keperluan ketelusan minimum untuk algoritma yang digunakan ke atas rakyat
• Standard keselamatan dan pengurusan risiko AI peringkat nasional

Tetapi beri ruang eksperimen terkawal kepada negeri dan PBT dalam had kerangka tersebut, contohnya:

• Projek rintis bandar pintar dengan AI mobiliti
• Automasi proses permohonan lesen atau bantuan di kaunter
• Penggunaan chatbot AI untuk perkhidmatan pelanggan PBT

5.2 Cip tabiat “check and balance” dari awal

Setiap projek AI kerajaan – sama ada di kementerian pusat atau PBT kecil – patut ada sekurang‑kurangnya:

• Panel etika atau jawatankuasa tadbir urus AI, termasuk wakil teknikal, undang‑undang, dan wakil pengguna.
• Proses aduan dan semakan keputusan AI – rakyat boleh cabar atau minta penjelasan.
• Audit berkala ke atas prestasi dan bias algoritma.

Model ringkas ini jauh lebih sihat berbanding cuba mengawal semua perkara melalui satu perintah atau garis panduan sahaja.

5.3 Lihat AI sebagai infrastruktur negara, bukan projek IT

Dalam konteks Malaysia Digital Economy Blueprint, pelaburan AI untuk sektor awam bukan lagi siri projek silo. Ia sebenarnya infrastruktur negara, sama kedudukan dengan jalan raya, bekalan elektrik, dan jaringan telekomunikasi.

Bila kita terima hakikat ini, kesan kepada tadbir urus amat besar:

• Dasar tidak boleh bergantung kepada kehendak satu menteri atau satu penggal; ia perlu berjangka panjang.
• Penglibatan negeri dan PBT bukan pilihan, tetapi keperluan.
• Model pembiayaan dan perkongsian data antara agensi perlu formal dan telus.

---

6. Di Mana Peluang untuk Agensi Awam Malaysia Sekarang?

Tahun 2025 adalah masa yang sesuai untuk agensi kerajaan di Malaysia menyusun strategi AI masing‑masing dengan mengambil kira tadbir urus, bukan hanya teknologi.

Beberapa langkah praktikal yang boleh diambil segera:

1. Lakukan audit penggunaan AI sedia ada – senaraikan sistem yang guna AI, data apa dikumpul, dan risiko yang terlibat.
2. Bentuk polisi dalaman AI agensi – meskipun belum ada akta khas, agensi boleh menetapkan garis panduan sendiri yang selari dengan dasar nasional.
3. Libatkan kerajaan negeri dan PBT lebih awal untuk projek bandar pintar dan identiti digital, bukan hanya panggil masa pelaksanaan.
4. Bangunkan keupayaan dalaman – melatih pegawai tentang etika AI, privasi data, dan asas model pembelajaran mesin supaya perbincangan dengan vendor lebih seimbang.

Saya yakin, agensi yang mula urus aspek tadbir urus sekarang akan jauh di hadapan bila rangka kerja AI nasional dilengkapkan. Mereka bukan sahaja patuh, malah dapat membentuk standard melalui pengalaman sebenar di lapangan.

---

Penutup: Masa Depan AI Kerajaan Malaysia Ditentukan oleh Pilihan Hari Ini

Perintah eksekutif Trump tentang AI mungkin nampak jauh dari Putrajaya, tetapi mesejnya dekat: bila kerajaan pusat cuba kawal AI hanya melalui arahan pentadbiran dan menolak peranan negeri, hasilnya mudah dicabar, tidak stabil, dan tidak diyakini.

Malaysia ada peluang untuk ambil jalan yang lebih matang:

• Kerangka nasional yang jelas dan kukuh dalam undang‑undang, bukan sekadar pekeliling.
• Ruang adaptasi dan inovasi untuk negeri dan PBT dalam sempadan yang dipersetujui.
• AI yang menyokong mandat kerajaan – daripada keselamatan nasional ke perkhidmatan awam digital – tanpa mengorbankan kepercayaan rakyat.

Soalannya sekarang: adakah agensi anda hanya membeli penyelesaian AI, atau sedang membina tadbir urus AI yang mampan? Pilihan yang dibuat hari ini akan menentukan sama ada bandar pintar, sistem pengawasan, dan identiti digital Malaysia benar‑benar berkhidmat untuk rakyat, atau sekadar memudahkan mesin dan birokrasi.