Apa Malaysia Boleh Belajar daripada EO AI Trump

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

EO AI Trump cuba centralize kuasa AI di AS. Apa pengajaran untuk tadbir urus AI Malaysia, smart city, MyDIGITAL dan keselamatan negara?

AI kerajaantadbir urus AIsmart city MalaysiaMyDIGITALdasar awamkeselamatan negaraidentiti digital
Share:

EO AI Trump: Isyarat Besar untuk Tadbir Urus AI Kerajaan

Pada 12/12/2025, Presiden Donald Trump menandatangani satu executive order (EO) baharu tentang kecerdasan buatan (AI) yang cuba mengehadkan kuasa negeri-negeri di Amerika Syarikat untuk menggubal undang‑undang AI sendiri — malah mengugut untuk menarik balik dana broadband persekutuan jika mereka enggan mengikut garis pusat.

Langkah ini sedang dipertikaikan sebagai tidak sah dan tidak berperlembagaan. Tetapi bagi kita di Malaysia, isu paling penting bukan drama politiknya. Isu sebenar ialah bagaimana kuasa pusat mengawal atau menyelaras undang‑undang AI, dan apa kesannya kepada smart city, keselamatan negara, serta pelaksanaan Rangka Tindakan Ekonomi Digital Malaysia (MyDIGITAL).

Dalam siri “AI dalam Kerajaan & Sektor Awam” ini, saya nak kupas apa yang sedang berlaku di AS, dan terus kaitkan dengan:

  • apa risiko jika dasar AI terlalu berpusat;
  • apa bahaya jika ia terlalu berpecah-belah;
  • dan bagaimana kerajaan Malaysia boleh seimbangkan kedua-duanya sambil mempercepat projek bandar pintar, identiti digital, dan keselamatan negara.

Apa Sebenarnya EO AI Trump Buat?

Ringkasnya, EO ini cuba jadikan kerajaan persekutuan AS sebagai pengarah tunggal dasar AI, sambil mengikat negeri melalui dana.

Beberapa poin utama EO:

  1. Halang “patchwork” undang‑undang AI negeri
    EO mendakwa undang‑undang AI peringkat negeri mewujudkan kekeliruan dan beban kepada industri. Solusi yang dicadangkan: satu kerangka kebangsaan yang “teliti” (yang sebenarnya belum wujud pun).

  2. Tubuh AI Litigation Task Force (dalam 30 hari)
    Pasukan khas ini diberi mandat mencabar undang‑undang AI negeri yang:

    • bercanggah dengan dasar AI kebangsaan (yang belum lagi dirangka),
    • mengganggu perdagangan antara negeri,
    • atau dianggap “tidak sah” oleh Peguam Negara persekutuan.

  3. Semak dan senarai hitam undang‑undang AI negeri (dalam 90 hari)
    Pegawai persekutuan perlu:

    • menilai undang‑undang AI sedia ada di semua negeri,
    • menandakan mana yang “bercanggah” dengan standard kebangsaan,
    • memberi perhatian khas kepada undang‑undang yang kononnya memaksa model AI “mengubah output yang benar” atau mewajibkan pendedahan yang melanggar Perlembagaan.

  4. Ugut tarik balik dana BEAD (broadband)
    Ini bahagian paling sensitif. EO mengarahkan polisi baharu yang menyatakan:

    • negeri dengan undang‑undang AI yang dianggap “onerous” (terlalu membebankan) akan hilang kelayakan untuk dana bukan-deployment di bawah program Broadband Equity, Access and Deployment (BEAD),
    • walaupun dana itu telah diluluskan oleh Kongres.

  5. Cadang standard pelaporan & pendedahan AI di peringkat persekutuan
    Dalam masa 90 hari, agensi persekutuan perlu mula proses untuk menilai sama ada perlu diwujudkan standard pelaporan dan pendedahan model AI di peringkat pusat.

  6. Rangka cadangan undang‑undang persekutuan yang mempre-empt undang‑undang negeri
    Penasihat khas AI dan kripto, bersama penasihat sains & teknologi Presiden, diminta menggubal cadangan rangka dasar AI kebangsaan yang:

    • mengatasi undang‑undang AI negeri yang bercanggah,
    • tetapi membenarkan pengecualian terhad seperti perlindungan kanak‑kanak, infrastruktur pusat data, perolehan AI kerajaan negeri, dan beberapa bidang lain yang akan “ditentukan kemudian”.

Ringkasnya: EO ini cuba gunakan kuasa persekutuan dan kuasa kewangan untuk menyekat negeri daripada menggubal undang‑undang AI sendiri, dan mengalih hampir semua kuasa tadbir urus AI ke Washington.

Kenapa Ramai Pakar AS Kata EO Ini Tak Sah?

Jawapan pendek: kerana ia cuba buat sesuatu yang biasanya hanya boleh dibuat oleh badan perundangan, dan ia tukar syarat geran persekutuan secara retroaktif.

Beberapa bantahan utama daripada ahli politik dan masyarakat sivil di AS:

  • “EO tak boleh cipta undang‑undang baharu.”
    Ahli Kongres Ted Lieu menyatakan dengan jelas: “An executive order cannot create law and cannot preempt state authority.” Dalam sistem federalisme AS, hanya Kongres boleh mempre‑empt undang‑undang negeri secara sah dalam banyak keadaan.

  • Syarat geran tak boleh diubah sesuka hati selepas diluluskan.
    Mahkamah Agung AS sebelum ini sudah jelaskan bahawa kerajaan persekutuan tak boleh ubah syarat geran kepada negeri secara retroaktif sebagai bentuk ugutan politik.

  • Langkah ini mengurangkan perlindungan pengguna dan kumpulan rentan.
    NGO seperti ACLU dan Future of Life Institute menegaskan:

    • syarikat AI kini sudah beroperasi “tanpa kawal selia yang mencukupi”,
    • banyak perlindungan paling kuat dalam sejarah AS (contoh: tali pinggang keledar) bermula di peringkat negeri sebelum jadi standard nasional.

  • Undang‑undang negeri kadang‑kadang lebih jelas dan praktikal untuk industri.
    Ada hujah bahawa lanskap peraturan berbilang negeri sebenarnya membantu:

    • syarikat faham keperluan berbeza untuk sektor/sejarah negeri tertentu,
    • kerajaan tempatan menguji inovasi dasar sebelum ia diangkat ke peringkat nasional.

Dari sudut governance, EO ini dilihat cuba memadam “makmal dasar” peringkat negeri dan menggantikan semuanya dengan satu suara pusat yang masih belum ada kerangka jelas.

Hubung Kait dengan Malaysia: Pusat vs Negeri dalam Tadbir Urus AI

Malaysia bukan negara federal sepenuhnya seperti AS, tetapi kita tetap ada pembahagian kuasa Persekutuan–Negeri dan ekosistem kerajaan tempatan. Bila kita bercakap tentang AI dalam kerajaan & sektor awam, persoalan yang sama muncul:

Berapa banyak kuasa dasar AI patut dikawal oleh kerajaan Persekutuan, dan apa ruang yang wajar untuk negeri dan PBT?

Dalam konteks MyDIGITAL dan pelaburan besar negara dalam AI untuk:

  • bandar pintar (smart city),
  • identiti digital,
  • analitik pengawasan (CCTV pintar, sistem keselamatan),
  • automasi perkhidmatan awam,
  • keselamatan siber dan keselamatan negara,

daripada pengalaman AS ini, ada tiga pengajaran jelas.

1. Kita perlukan kerangka nasional AI yang jelas — tapi jangan matikan inovasi negeri/PBT

Kerangka nasional AI penting untuk:

  • standard keselamatan dan etika yang sama,
  • keperluan audit & pelaporan yang konsisten,
  • pelindungan data dan privasi yang seragam,
  • kejelasan kepada vendor AI yang berurusan dengan kerajaan.

Tetapi jika semua benda disentralisasikan sehingga negeri dan PBT tak boleh cuba model tadbir urus baharu, kita rugi peluang untuk:

  • uji projek perintis AI di peringkat bandar,
  • lahirkan garis panduan khusus mengikut konteks setempat (contoh: bandar pelancongan vs bandar industri),
  • kenal pasti risiko sebenar di lapangan lebih awal.

Pendekatan yang lebih sihat berbanding EO Trump ialah:

  • Kerajaan Persekutuan tetapkan “garisan dasar” (baseline).
    Contoh: prinsip etika AI sektor awam, standard keselamatan data minimum, keperluan impak penilaian risiko (AI impact assessment) untuk projek tertentu.
  • Negeri/PBT boleh tambah perlindungan, bukan kurangkan.
    Jika satu negeri mahu tambah syarat ketelusan untuk kamera pintar di bandar, itu patut dibenarkan selagi tidak bercanggah dengan undang‑undang pusat.

2. Jangan gunakan dana digital & broadband sebagai alat ugutan politik

EO Trump cuba kaitkan dana broadband (BEAD) dengan kesetiaan negeri kepada dasar AI persekutuan. Dari sudut good governance, ini langkah bahaya.

Bagi Malaysia, bila kita salurkan:

  • dana Jalur Lebar Nasional,
  • geran bandar pintar,
  • peruntukan untuk pusat data dan infrastruktur awan,

kita tak mahu ia menjadi “senjata politik” untuk memaksa negeri ikut bulat‑bulat dasar AI tertentu. Lebih baik dana ini dikaitkan dengan:

  • pencapaian KPI teknikal (liputan, kualiti perkhidmatan, keselamatan data),
  • pematuhan kepada standard minimum kebangsaan,
  • bukan kepada sikap dasar negeri yang lebih progresif tentang hak pengguna.

3. Peranan sektor awam sebagai pelindung, bukan sekadar pemudah industri

Dalam naratif EO Trump, istilah “burdensome” (membebankan) ke atas industri digunakan berkali-kali. Ya, dasar yang terlalu berat memang boleh matikan inovasi. Tapi tiada industri besar lain – ubat, makanan, kewangan – yang dibiarkan beroperasi hampir tanpa kawal selia.

Untuk Malaysia, bila kita:

  • gunakan AI dalam sistem kebajikan,
  • laksana skor risiko untuk pinjaman atau bantuan,
  • guna analitik video di tempat awam,

kerajaan mesti jadi “penimbang tara” yang adil antara keperluan industri dan hak rakyat. Jika kita terlalu fokus pada “jangan bebankan syarikat”, kita mungkin mengorbankan:

  • keadilan (algorithmic bias),
  • privasi,
  • keselamatan golongan rentan.

Implikasi kepada Smart City, Identiti Digital & Keselamatan Negara

Bagi pembuat dasar dan pegawai kerajaan di Malaysia, isu EO Trump ini bukan sekadar berita luar negara. Ia cermin kepada risiko yang kita sendiri boleh terjebak jika tak berhati‑hati.

Smart City: AI tanpa garis panduan jelas memang cepat, tapi berisiko tinggi

Banyak bandar di Malaysia sedang:

  • memasang CCTV pintar,
  • guna pengecaman wajah,
  • merancang trafik menggunakan analitik masa nyata,
  • mengautomasikan aduan awam.

Jika tiada kerangka nasional AI, setiap bandar boleh:

  • guna vendor berbeza tanpa standard keselamatan yang minimum,
  • simpan data video dan biometrik dengan cara berisiko,
  • guna algoritma yang berat sebelah tanpa sebarang audit.

Jika terlalu ketat dan semua dipusatkan, pula:

  • permohonan projek bandar pintar jadi perlahan,
  • PBT hilang fleksibiliti untuk uji inovasi baharu,
  • vendor tempatan susah berkembang kerana proses kelulusan terlalu panjang.

Apa yang berfungsi di banyak negara maju ialah pendekatan berlapis:

  • National AI & Data Governance Framework sebagai kerangka asas,
  • guideline sektor khusus (bandar pintar, kesihatan, pendidikan),
  • ruang regulatory sandbox di peringkat bandar/negeri dengan pemantauan pusat.

Identiti Digital & Analitik Pengawasan: Isu kepercayaan rakyat

EO Trump menyentuh juga soal pendedahan maklumat model AI. Dalam konteks Malaysia, ini sangat berkait dengan:

  • pelaksanaan identiti digital nasional,
  • integrasi pangkalan data pelbagai agensi,
  • penggunaan AI untuk pemadanan identiti dan pencegahan penipuan.

Kalau rakyat rasa:

  • mereka tak tahu bagaimana data digunakan,
  • tiada ruang rayuan jika sistem AI “salah faham” mereka,
  • AI digunakan tanpa pengawasan manusia,

kepercayaan pada projek MyDIGITAL akan terhakis. Di sinilah undang‑undang negeri atau garis panduan PBT yang pro-rakyat sebenarnya boleh mengukuhkan, bukan melemahkan, projek nasional.

Keselamatan Negara: AI perlu diselaras, tapi bukan tanpa semak imbang

Dalam bab keselamatan negara, memang ada hujah kuat untuk penyelarasan pusat:

  • AI untuk pertahanan siber,
  • pemantauan ancaman,
  • analitik risikan.

Di sini, kerajaan Persekutuan wajar memimpin penuh. Namun, pengalaman AS mengajar kita: bila kuasa terlalu tertumpu tanpa garis panduan jelas, risiko penyalahgunaan naik.

Jadi, sambil kita menyusun strategi AI untuk keselamatan negara di bawah MyDIGITAL dan dasar keselamatan nasional:

  • wujudkan mekanisme pengawasan dwipihak (contoh: jawatankuasa Parlimen dwipartisan),
  • pastikan garis panduan jelas tentang apa yang boleh dan tak boleh dibuat dengan data rakyat,
  • libatkan pakar bebas untuk semakan berkala.

Apa Langkah Praktikal untuk Pembuat Dasar & Agensi Malaysia Sekarang?

Daripada drama EO AI di AS, beberapa langkah praktikal yang boleh Malaysia ambil pada 2025–2026:

  1. Percepat draf Kerangka Tadbir Urus AI Sektor Awam

    • Nyatakan prinsip etika: keadilan, ketelusan, akauntabiliti, hak rayuan manusia.
    • Tetapkan standard minimum untuk projek AI kerajaan, termasuk PBT.

  2. Bentukkan Majlis Tadbir Urus AI Kebangsaan yang inklusif

    • Sertakan wakil negeri, PBT besar, akademia, industri, dan masyarakat sivil.
    • Elak struktur yang terlalu “top‑down” seperti EO Trump.

  3. Cipta playbook AI untuk kerajaan negeri & PBT

    • Template polisi tempatan untuk kamera pintar, data bandar, chatbot perkhidmatan awam.
    • Contoh klausa kontrak AI dengan vendor, termasuk hak audit model dan data.

  4. Syaratkan penilaian impak AI (AI Impact Assessment) untuk projek berisiko tinggi
    Contoh: sistem yang melibatkan:

    • skor risiko keselamatan,
    • pemberian bantuan,
    • pengenalpastian wajah di tempat awam.

  5. Pisahkan dana digital daripada tekanan politik dasar AI

    • Dana jalur lebar dan infrastruktur digital perlu diagih berdasarkan keperluan & prestasi teknikal, bukan kepatuhan politik kepada interpretasi tunggal dasar AI.

Ke Mana Arah Tadbir Urus AI Malaysia Selepas 2025?

EO AI Trump menunjukkan satu perkara jelas: bila teknologi bergerak pantas, kerajaan pusat mudah tergoda untuk “ambil semua kuasa” atas nama keseragaman dan daya saing. Tetapi kalau terlalu gelojoh, hasilnya bukan kestabilan – sebaliknya kekacauan undang‑undang, cabaran di mahkamah, dan hilang kepercayaan rakyat.

Malaysia berada di titik yang menarik. Pelaburan AI sektor awam sedang naik, projek smart city makin banyak, dan MyDIGITAL menjadikan data serta AI sebagai enjin utama ekonomi. Soalan besarnya:

Adakah kita mahu model tadbir urus AI yang hanya memudahkan industri, atau model yang juga memelihara hak dan kepercayaan rakyat – sambil beri ruang kepada negeri dan bandar untuk jadi makmal inovasi polisi?

Jika kita belajar daripada apa yang sedang berlaku di Amerika Syarikat, jawapan yang lebih bijak ialah keseimbangan: kerangka nasional yang jelas, digabungkan dengan autonomi terhad dan bertanggungjawab di peringkat negeri dan PBT. Dari situlah lahir ekosistem AI kerajaan yang bukan sahaja pintar, tapi juga dipercayai.