Nonprofit Baharu & AI: Resipi Kerajaan Lebih Berkesan

Kerajaan yang berkesan bukan slogan kempen. Di Amerika Syarikat, kajian Pew Research menunjukkan tahap kepercayaan rakyat kepada kerajaan persekutuan jatuh di bawah 25% dalam dekad kebelakangan ini. Dalam konteks Malaysia pula, setiap kali sistem permohonan bantuan “down”, kiosk tidak berfungsi atau data hilang, kepercayaan rakyat terus terhakis.

Di sinilah menariknya penubuhan Government Renewal, sebuah nonprofit baharu di AS yang diasaskan oleh bekas pegawai kanan White House. Walaupun fokus utamanya ialah operasi kerajaan persekutuan Amerika, pendekatan mereka memberi banyak petunjuk berguna kepada Malaysia – terutama bila digabungkan dengan potensi AI dalam sektor awam, selari dengan Malaysia Digital Economy Blueprint (MyDIGITAL).

Rencana ini kupas tiga perkara:

• Apa sebenarnya yang cuba dibuat oleh Government Renewal
• Bagaimana model sebegini boleh menyokong transformasi digital dan AI dalam kerajaan
• Apa tindakan praktikal yang kementerian, agensi, GLC dan NGO di Malaysia boleh ambil sekarang

1. Apa yang cuba diselesaikan oleh Government Renewal

Government Renewal ditubuhkan oleh sekumpulan bekas pemimpin persekutuan AS – ramai pernah berkhidmat di pentadbiran Obama dan Biden. CEO-nya, Cristin Dorgelo, pernah berkhidmat di Office of Management and Budget (OMB) dan dalam dunia inovasi dasar awam.

Fokus utama mereka jelas:

Bukan sekadar kecekapan, tetapi keberkesanan dan kepercayaan rakyat terhadap kerajaan.

Beberapa teras kerja yang mereka nyatakan:

• Orang (personnel) – bakat, kompetensi dan budaya kerja penjawat awam
• Perolehan (procurement) – cara kerajaan membeli teknologi dan perkhidmatan
• Operasi (operations) – proses merentasi agensi yang menyentuh jutaan rakyat, seperti keselamatan sosial

Menariknya, walaupun beberapa pengasas dan penasihat ada latar belakang Silicon Valley, mereka tekankan bahawa matlamat bukan menjadikan agensi kerajaan seperti syarikat swasta, tetapi menjadikan perkhidmatan kerajaan setara mutu pengalaman yang rakyat nikmati daripada syarikat seperti Amazon.

Nicole Wong, bekas Timbalan Ketua Pegawai Teknologi AS, menyebut satu analogi jelas:

“Amazon boleh hantar barang runcit ke rumah saya dalam masa setengah jam. Perkhidmatan kerajaan juga perlu sampai dengan kelajuan dan kemudahan yang sama.”

Hakikat yang sama berlaku di Malaysia. Rakyat dah biasa dengan:

• E-hailing yang sampai dalam 5–10 minit
• Pembayaran dalam talian yang selesai dalam beberapa saat

Tetapi bila berurusan dengan kerajaan, mereka masih perlu:

• Bawa dokumen fizikal berkali-kali
• Mengisi borang berulang
• Menunggu berminggu untuk kelulusan mudah

Government Renewal wujud untuk menutup jurang ini di AS. Kita boleh belajar strukturnya, walaupun konteks politik berbeza.

2. Nonprofit, kerajaan & AI: kombinasi yang makin kritikal

Jawapan ringkas: ya, nonprofit seperti Government Renewal boleh menjadi pemangkin utama penggunaan AI dalam kerajaan, jika peranan mereka jelas dan fokus kepada kapasiti, bukan publisiti.

Dalam siri “AI in Government & Public Sector”, ada satu pola yang berulang:

• Negara yang berjaya menggunakan AI dalam kerajaan tidak hanya bergantung kepada agensi kerajaan
• Mereka wujudkan ekosistem: akademia, syarikat teknologi, think tank dan nonprofit dasar awam

Government Renewal menyatakan mereka mahu:

• Bekerjasama dengan organisasi seperti NYU Tax Law Center & Federation of American Scientists
• Mengenal pasti “gaps” dalam kapasiti kerajaan dan mencari rakan yang boleh mengisi jurang tersebut

Jika diterjemah ke konteks AI dalam sektor awam Malaysia, nonprofit atau badan pemikir boleh:

1. Menjadi jambatan antara teknologi dan dasar

   • Terjemah bahasa teknikal AI (model, dataset, bias, explainability) kepada bahasa dasar yang difahami pegawai dasar dan ahli politik.
   • Contoh: membantu Kementerian Dalam Negeri memahami implikasi etika sistem pengecaman muka untuk keselamatan sempadan.

2. Membina garis panduan etika & tadbir urus AI kerajaan

   • Menggubal rangka kerja seperti AI Governance Framework untuk sektor awam.
   • Menasihati bagaimana data peribadi rakyat dilindungi dalam sistem AI bagi bantuan tunai, kesihatan, atau pendidikan.

3. Menguji idea secara kecil sebelum diperluas (sandboxes)

   • Jalankan projek rintis bersama agensi (contoh: PBT, JKM, MOH) untuk menguji sistem AI secara terkawal.
   • Dokumentasi hasil dan risiko, kemudian cadang pelarasan dasar.

4. Melatih penjawat awam mengenai AI praktikal

   • Bukan sekadar kursus umum, tetapi latihan bersasar seperti:
     • “Bagaimana menulis terma rujukan tender untuk sistem AI yang selamat dan telus”
     • “Bagaimana menilai vendor AI”

Pendek kata, nonprofit seperti Government Renewal boleh menjadi “kapasiti luar” yang melengkapkan mesin kerajaan, bukan menggantikannya.

3. Mengaitkan dengan Blueprint Digital Malaysia & smart governance

MyDIGITAL dan Rangka Tindakan Ekonomi Digital Malaysia menekankan beberapa perkara utama:

• Kerajaan digital yang bersepadu hujung-ke-hujung
• Smart city dengan penggunaan data masa nyata
• Identiti digital nasional dan integrasi perkhidmatan
• AI dan data analytics dalam penyampaian perkhidmatan awam

Apa yang Government Renewal buat di AS selari dengan ini, cuma menggunakan istilah berbeza: government effectiveness dan operational capacity.

Dari “silo” kepada sistem merentasi kerajaan

Dorgelo menyebut fokus kepada “cross-cutting systems” – sistem melintang yang menggerakkan semua kerja kerajaan. Dalam konteks Malaysia, ini boleh jadi:

• Platform identiti digital yang dipakai oleh semua agensi, bukannya setiap agensi bangunkan login sendiri
• Platform AI pusat untuk analisis risiko penipuan bantuan, yang digunakan oleh beberapa kementerian

Nonprofit dan rakan luar boleh membantu:

• Menyusun prinsip reka bentuk untuk platform begini (cont: “once-only principle” – rakyat hanya perlu beri data sekali)
• Mengusulkan standard data antara agensi supaya model AI boleh dilatih dengan konsisten

Kualiti pengalaman rakyat sebagai KPI utama

Wong gunakan analogi “Amazon”. Dalam kerangka Malaysia, kita boleh tukar kepada:

• “Kalau boleh order makanan di aplikasi dan sampai dalam 30 minit, kenapa status permohonan lesen kecil-kecilan ambil 30 hari untuk dikemaskini?”

Ini menyentuh sesuatu yang saya rasa kita sering abaikan:
AI tanpa reka bentuk pengalaman pengguna (UX) yang baik hanya tambah kompleksiti, bukan kecekapan.

Government Renewal memberi penekanan kepada:

• Kelajuan
• Kemudahan (ease of use)
• Kebolehpercayaan

Prinsip yang sama patut mengikat sebarang projek AI sektor awam di Malaysia – terutama projek di bawah agenda smart city dan kerajaan digital.

4. Apa pengajaran praktikal untuk Malaysia?

Berikut beberapa pengajaran terus boleh guna bagi pembuat dasar, CIO sektor awam, dan juga NGO dasar awam di Malaysia.

4.1. Bentuk koalisi, bukan kerja solo

Government Renewal sendiri tak beroperasi secara bersendirian. Mereka:

• Ada penasihat pelbagai latar (diplomat, bekas timbalan AG, pakar pengurusan OMB)
• Berhubung dengan pusat kajian universiti dan organisasi sains dasar

Di Malaysia, model yang berkesan selalunya:

• Unit kerajaan (contoh: MAMPU, MOSTI, MOF, KPKT)
  bekerjasama dengan
• GLC & sektor swasta teknologi
  dan
• NGO / badan pemikir (dasar sosial, hak pengguna data, etika AI)

Realitinya, kebanyakan agensi kerajaan kekurangan masa dan tenaga pakar untuk mengupas semua dimensi teknologi baru. Di sinilah NGO dan think tank boleh masuk:

• Menulis policy brief
• Menganjurkan makmal dasar (policy labs)
• Menguji prototaip AI bersama agensi

4.2. Fokus kepada proses bernilai tinggi yang rakyat rasa setiap hari

Government Renewal menyebut agensi yang “mempunyai impak tinggi pada kehidupan orang ramai seperti Social Security”. Dalam konteks Malaysia, setara dengan:

• Bantuan tunai kerajaan
• Perkhidmatan kesihatan awam
• Pendidikan dan latihan TVET
• Lesen & permit bisnes kecil

AI boleh menyokong di sini dengan:

• Automasi pemprosesan permohonan (contoh: ekstrak maklumat dari dokumen secara automatik)
• Pengesanan penipuan dan duplikasi bantuan
• Ramalan permintaan perkhidmatan (contoh: bilangan pesakit di klinik tertentu)

Tetapi kejayaan projek AI sangat bergantung kepada kualiti proses asas. Jika proses manual sudah serabut, AI hanya mempercepatkan kekeliruan.
Inilah mengapa Government Renewal fokus kepada operasi terlebih dahulu, bukan teknologi semata-mata.

4.3. Bangunkan standard etika & kepercayaan lebih awal

Dorgelo menekankan keperluan membina kepercayaan rakyat. Untuk AI, ini ada beberapa implikasi penting:

• Ketelusan:
  Terangkan secara mudah:

  • bagaimana AI digunakan dalam permohonan bantuan,
  • apa hak rayuan jika keputusan automatik dirasakan tidak adil.

• Keadilan (fairness):
  Uji model AI supaya tidak menindas kumpulan tertentu (mengikut kawasan, pendapatan, etnik, jantina).

• Privasi data:
  Pastikan penyedia teknologi tak guna data rakyat untuk tujuan komersial tanpa kebenaran jelas.

Nonprofit seperti Government Renewal berpotensi memimpin perbincangan ini secara lebih bebas politik, dan menyediakan cadangan dasar yang kerajaan boleh adaptasi.

5. Jika anda di sektor awam Malaysia: apa langkah seterusnya?

Berikut beberapa langkah praktikal yang, pada saya, paling realistik untuk dimulakan menjelang 2026 – selari dengan fasa “full swing” Government Renewal dan hala tuju MyDIGITAL.

Untuk CIO, ketua bahagian ICT dan unit dasar

1. Kenal pasti 2–3 proses kritikal yang wajar di-AI-kan
   Contoh: triage aduan rakyat, pengelasan surat rasmi, semakan awal permohonan.

2. Wujudkan panel penasihat luar kecil

   • Libatkan sekurang-kurangnya seorang akademik data/AI, wakil NGO hak pengguna, dan pakar proses dalaman.

3. Tulis polisi dalaman AI sektor awam versi ringkas

   • Fokus pada: tujuan, jenis data yang dibenarkan, hak rayuan, dan pemantauan berkala.

Untuk NGO, badan pemikir dan universiti

1. Posisikan diri sebagai rakan kapasiti, bukan pengkritik semata-mata

   • Tawar kerjasama kajian dan projek rintis, bukan hanya laporan kritikal selepas projek gagal.

2. Bangunkan garis panduan AI untuk sektor awam

   • Boleh bermula dengan modul latihan praktikal 1–2 hari khusus untuk pegawai kerajaan.

3. Belajar daripada model seperti Government Renewal

   • Ambil inspirasi cara mereka fokus kepada operasi, procurement dan bakat – bukan teknologi sahaja.

Penutup: Dari slogan “kerajaan digital” kepada perkhidmatan yang benar-benar berfungsi

Pengalaman negara lain menunjukkan satu perkara jelas:
AI hanya akan menjadikan kerajaan lebih berkesan jika disokong oleh operasi yang kukuh, dasar yang jelas, dan rakan ekosistem yang matang.

Government Renewal ialah contoh bagaimana bekas penjawat awam dan pakar teknologi boleh bersatu di luar struktur kerajaan untuk mengukuhkan kapasiti kerajaan dari luar. Malaysia mempunyai semua komponen untuk melakukan perkara sama – MyDIGITAL, infrastruktur data yang semakin baik, dan komuniti teknologi yang berkembang.

Persoalannya sekarang bukan sama ada kerajaan patut guna AI, tetapi bagaimana kita mahu membina kapasiti, tadbir urus dan kerjasama supaya AI benar-benar meningkatkan pengalaman rakyat – dari bantuan sosial, kesihatan, pendidikan hingga lesen perniagaan.

Kalau anda berada dalam kerajaan, GLC atau NGO, ini masa terbaik untuk bertanya:
“Di mana organisasi saya dalam ekosistem ini – dan apa satu langkah konkrit yang boleh saya mula sebelum 31/12/2026?”