Komisen AI Baharu AS & Implikasinya untuk Malaysia

Bagaimana Komisen AI Baharu AS Menggoncang Dunia Polisi – dan Apa Maksudnya untuk Malaysia

Satu fakta yang ramai terlepas pandang: laporan Bank Dunia menganggarkan automasi berasaskan AI boleh menjejaskan sehingga 40% pekerjaan global dalam dekad ini, terutama dalam sektor awam dan perkhidmatan. Itu bukan angka kecil – itu bermakna cara kerajaan mentadbir, mengurus ekonomi dan melindungi rakyat sedang berubah secara menyeluruh.

Amerika Syarikat baru sahaja menubuhkan House Democratic Commission on AI and the Innovation Economy, sebuah komisen khas di Dewan Perwakilan yang akan meneliti kesan AI terhadap ekonomi inovasi sepanjang 2026. Walaupun ia kelihatan seperti cerita politik Washington semata-mata, langkah ini memberi isyarat penting kepada negara lain – termasuk Malaysia – tentang bagaimana kerajaan patut mengawal selia dan memanfaatkan AI dalam sektor awam.

Dalam siri "AI dalam Kerajaan & Sektor Awam" ini, fokusnya jelas: kerajaan bukan lagi hanya pembuat undang-undang, tetapi juga pengguna terbesar teknologi AI untuk bandar pintar, identiti digital, keselamatan negara dan automasi perkhidmatan awam. Komisen baharu di AS ini menunjukkan satu perkara: tanpa rangka tadbir urus yang jelas, potensi AI mudah bertukar menjadi risiko sosial, ekonomi dan keselamatan.

Artikel ini menghuraikan apa yang sedang berlaku di AS, mengapa ia relevan dengan Wawasan Kemakmuran Bersama 2030 dan Malaysia Digital Economy Blueprint (MyDIGITAL), dan bagaimana pembuat dasar, penjawat awam dan pemain industri di Malaysia boleh belajar daripada pendekatan itu.

---

Apa Sebenarnya Komisen AI Baharu di AS Ini Buat?

Komisen ini ditubuhkan oleh Demokrat di Dewan Perwakilan AS untuk mengaji kesan AI terhadap ekonomi inovasi, dan lebih penting, mencadangkan polisi dan garis panduan (guardrails) untuk AI.

Beberapa perkara utama tentang komisen ini:

• Ia akan bersidang sepanjang tahun 2026.
• Dipengerusikan oleh beberapa ahli Kongres berprofil tinggi seperti Ted Lieu, Josh Gottheimer dan Valerie Foushee.
• Ahli yang pernah terlibat dalam Bipartisan AI Task Force akan memegang peranan penting.
• Fokusnya bukan sekadar inovasi, tetapi imbangan antara kemajuan teknologi dan perlindungan rakyat – dari segi ekonomi, keselamatan, dan kesihatan.

Hakeem Jeffries, Ketua Minoriti Dewan (Demokrat), menekankan dua agenda besar:

1. Terus memacu Amerika sebagai peneraju AI global; dan 2) Pada masa yang sama, memastikan "bad actors" tak boleh menyalahgunakan teknologi ini untuk memudaratkan rakyat.

Bahagian yang menarik: komisen ini juga mahu mengisi ruang yang diabaikan atau tidak menjadi keutamaan parti Republik, terutamanya isu:

• Pembinaan guardrails untuk sistem AI, dan
• Pembangunan AI boleh dipercayai (trustworthy AI).

Secara ringkas, komisen ini cuba menjawab soalan yang sama yang kita bergelut di Malaysia:

Bagaimana kerajaan boleh menggunakan AI secara agresif untuk memajukan ekonomi dan perkhidmatan awam, tanpa mengorbankan keselamatan, privasi dan peluang pekerjaan rakyat?

---

Pertarungan Penting: Kawal Selia AI di Peringkat Persekutuan vs Negeri

Satu lagi dimensi penting daripada perkembangan di AS ialah pergelutan kuasa kawal selia:

• Sesetengah penggubal undang-undang Republikan cuba meletakkan moratorium (penggantungan) terhadap undang-undang AI di peringkat negeri.
• Usaha ini gagal mendapat undi mencukupi di Senat.
• White House pula sedang membayangkan untuk mengambil alih isu ini melalui perintah eksekutif – dengan kata lain, kerajaan persekutuan cuba menjadi pemain utama dalam standard AI, bukan negeri.

Frank Pallone, salah seorang tokoh kanan Demokrat, menolak idea moratorium menyeluruh. Pendiriannya jelas:

Daripada menghalang negeri-negeri menggubal undang-undang, lebih baik belajar daripada eksperimen negeri dan kerajaan tempatan, kemudian rangka undang-undang persekutuan yang lebih matang dan praktikal.

Ini sebenarnya sangat selari dengan realiti Malaysia:

• Di Malaysia, kita ada rangka dasar nasional seperti MyDIGITAL dan Pelan Induk Perindustrian Baharu (NIMP 2030).
• Pada masa sama, kerajaan negeri dan PBT sedang meneroka projek bandar pintar, CCTV berasaskan AI, analitik trafik, dan sebagainya.

Struktur kita tak sama dengan Amerika, tetapi prinsipnya serupa:

Pusat (persekutuan) perlu menetapkan rangka etika, keselamatan dan standard data; negeri dan PBT pula bereksperimen dan menyesuaikan AI mengikut konteks tempatan.

Jika semua menunggu garis panduan "sempurna" di peringkat nasional, banyak peluang inovasi bandar pintar dan automasi perkhidmatan awam akan terlepas.

---

Kenapa Gerakan Polisi AI AS Ini Penting untuk Malaysia

Perkembangan di AS bukan sekadar berita asing. Ia sebenarnya mencipta penanda aras global yang akhirnya akan memberi tekanan kepada negara lain, termasuk Malaysia, untuk:

1. Menyelaraskan standard etika dan keselamatan AI (terutama bagi syarikat multinasional dan aplikasi rentas sempadan);
2. Melindungi data rakyat dan infrastruktur kritikal dengan cara yang konsisten dengan rakan dagang utama; dan
3. Menentukan kedudukan negara dalam ekonomi inovasi global – sebagai pengguna pasif atau pembangun aktif.

Dalam konteks Malaysia, beberapa kesan langsung:

1. Bandar Pintar (Smart City) dan Pengawasan Berasaskan AI

Kebanyakan projek bandar pintar di Malaysia – dari KL ke Johor Bahru, sehingga ke projek seperti Smart Selangor – mula menggunakan:

• Kamera CCTV dengan pengecaman imej,
• Analitik trafik masa nyata,
• Pemantauan alam sekitar berasaskan sensor dan AI.

Tanpa polisi yang jelas tentang:

• Data siapa yang digunakan,
• Berapa lama ia disimpan,
• Siapa yang boleh mengakses,
• Bagaimana algoritma dibuat dan diuji,

keyakinan rakyat mudah runtuh. Komisen AS memberi isyarat bahawa AI dalam ruang awam mesti ada guardrails, bukan sekadar projek teknologi.

2. Identiti Digital dan Perkhidmatan Awam Automatik

Malaysia sedang memacu penggunaan:

• MyDigital ID,
• Portal perkhidmatan awam bersepadu,
• Chatbot dan sistem automasi untuk permohonan lesen, bantuan dan sebagainya.

AI akan makin banyak digunakan untuk:

• Pengesahan identiti,
• Pengesanan penipuan,
• Keputusan awal kelayakan bantuan atau insentif.

Kalau AI membuat kesilapan atau berat sebelah – contohnya menganiaya golongan tertentu kerana bias data – siapa yang bertanggungjawab? Manusia di agensi? Vendor? Atau "salah sistem" sahaja?

Amerika sudah mula menekankan konsep akauntabiliti manusia terhadap penggunaan AI. Ini sangat relevan dengan perkhidmatan awam Malaysia: AI boleh bantu mempercepatkan kerja, tetapi tanggungjawab keputusan kekal di tangan penjawat awam.

3. Keselamatan Negara dan Analitik Pengawasan

AI juga sedang digunakan untuk:

• Analitik video sempadan,
• Pengesanan ancaman siber,
• Pengesanan anomali dalam transaksi kewangan mencurigakan.

Perdebatan di AS tentang penguasaan AI dan persaingan geo-strategik dengan kuasa besar lain patut mengingatkan kita bahawa:

AI bukan hanya isu ekonomi, ia isu keselamatan negara.

Malaysia memerlukan garis panduan yang membenarkan penggunaan AI dalam keselamatan dan pertahanan, tetapi dengan kawalan sivil, pengawasan Parlimen dan standard hak asasi yang jelas.

---

Apa yang Malaysia Boleh Tiru (dan Ubahsuai) Daripada Komisen AS

Kalau kita jujur, banyak negara – termasuk Malaysia – sedang berlari mengejar teknologi tanpa struktur tadbir urus AI yang cukup mantap. Komisen AI AS memberikan beberapa idea praktikal yang boleh diadaptasi.

1. Tubuhkan “Suruhanjaya Parlimen AI dan Ekonomi Inovasi” Versi Malaysia

Daripada mengendalikan AI secara terpencar antara pelbagai kementerian, Malaysia boleh mempertimbangkan:

• Sebuah jawatankuasa pilihan khas Parlimen tentang AI & Ekonomi Digital, yang
  • Membawa bersama wakil kerajaan, pembangkang, pakar akademik dan industri;
  • Menyemak rang undang-undang berkaitan data, cyber, AI dan inovasi;
  • Mengadakan libat urus awam dan sektor swasta.

Ini selari dengan semangat MyDIGITAL yang menekankan tadbir urus data dan AI yang kukuh.

2. Gunakan Negeri dan PBT sebagai “Makmal Polisi AI”

Seperti sikap Pallone yang mahu belajar dari negeri-negeri di AS, Malaysia juga boleh:

• Benarkan projek perintis AI di beberapa negeri/bandar dengan kerangka:
  • Penilaian impak (impact assessment) yang jelas,
  • Piawaian privasi data minimum,
  • Laporan berkala kepada Parlimen atau Majlis Digital Negara.

Bandar seperti Cyberjaya, Iskandar Puteri atau Bayan Lepas boleh menjadi tapak eksperimen bandar pintar beretika – bukan hanya mempamerkan teknologi, tetapi juga model tadbir urus.

3. Isytiharkan Prinsip Teras AI Sektor Awam Malaysia

Komisen AS banyak bercakap tentang trustworthy AI. Malaysia boleh memperkemas mesej dengan mengisytiharkan beberapa prinsip yang digunakan merentasi semua agensi kerajaan, contohnya:

1. Manusia sebagai pengambil keputusan terakhir dalam semua aplikasi AI berimpak tinggi.
2. Tiada diskriminasi algoritma berdasarkan kaum, agama, jantina, wilayah dan faktor perlindungan lain.
3. Ketelusan minimum – rakyat diberitahu bila keputusan tentang mereka dipengaruhi AI.
4. Keselamatan siber dan perlindungan data sebagai syarat wajib semua projek AI kerajaan.

Prinsip ini boleh digariskan dalam bentuk pekeliling ketua pengarah perkhidmatan awam atau dasar nasional AI sektor awam.

4. Wajibkan Penilaian Impak AI (AI Impact Assessment) untuk Projek Besar

Jika projek AI melibatkan:

• Data berjuta-juta rakyat,
• Keputusan bantuan sosial,
• Infrastruktur kritikal,

maka satu Penilaian Impak AI patut dibuat sebelum projek diluluskan. Ini termasuk:

• Analisis risiko teknikal dan etika,
• Strategi mitigasi bias dan diskriminasi,
• Rancangan pemulihan jika berlaku kegagalan sistem.

Langkah seperti ini meningkatkan keyakinan rakyat, yang akhirnya memudahkan penerimaan teknologi seperti identiti digital dan automasi perkhidmatan awam.

---

Dari Polisi ke Projek Sebenar: Apa Langkah Praktikal untuk Agensi Malaysia?

Komisen AS memberi hala tuju peringkat polisi. Tapi di lapangan, agensi kerajaan dan GLC sering tertanya-tanya: "Jadi, kami patut buat apa sekarang?"

Beberapa langkah praktikal yang boleh diambil mulai 12/2025 ini:

1. Audit Penggunaan AI Sedia Ada

Bagi setiap agensi yang sudah menggunakan atau merancang menggunakan AI:

• Senaraikan semua projek yang melibatkan AI atau automasi canggih.
• Tandakan projek yang:
  • Menyentuh data sensitif (kesihatan, kewangan, biometrik);
  • Membuat keputusan automatik ke atas rakyat.
• Taksir tahap risiko dan keperluan garis panduan tambahan.

2. Bentuk Jawatankuasa Tadbir Urus AI Dalaman

Setiap kementerian besar atau PBT utama wajar ada komiti tadbir urus AI yang merangkumi:

• Bahagian IT / CIO,
• Bahagian undang-undang dan pematuhan,
• Unit polisi / perancang strategik,
• Wakil operasi yang guna sistem tersebut setiap hari.

Mandatnya mudah tapi kritikal: "Adakah projek AI kita mematuhi prinsip etika, undang-undang dan keperluan rakyat?"

3. Masukkan Klausa AI Bertanggungjawab dalam Kontrak Vendor

Ramai agensi bergantung kepada vendor teknologi. Kontrak baru patut memasukkan klausa tentang:

• Ketelusan model dan data latih (setakat yang munasabah secara komersial),
• Piawaian keselamatan siber,
• Mekanisme audit dan pemantauan prestasi model,
• Tanggungjawab jika AI menjejaskan hak atau menyebabkan kerugian kepada rakyat.

4. Latih Penjawat Awam Jadi “Pengguna AI Kritikal”

AI bukan hanya urusan pegawai IT. Pegawai barisan hadapan, pegawai pentadbir dan penggubal dasar perlu faham:

• Batasan AI,
• Risiko bias dan salah tafsir,
• Cara menyemak keputusan AI secara kritikal.

Latihan asas untuk literasi AI sektor awam patut menjadi sebahagian daripada pembangunan kompetensi perkhidmatan awam di bawah agenda MyDIGITAL.

---

Kenapa 2026–2030 Adalah Tetingkap Kritikal untuk Malaysia

Komisen AI di AS akan bersidang sepanjang 2026. Dalam tempoh yang sama, Malaysia sedang bergerak laju dengan:

• Pelaksanaan fasa penting MyDIGITAL,
• Projek bandar pintar di beberapa koridor utama,
• Pengukuhan keselamatan siber dan identiti digital nasional.

Jika Malaysia berjaya menyelaraskan kemajuan teknologi dengan tadbir urus AI yang matang, kita berpeluang:

• Meningkatkan produktiviti sektor awam melalui automasi,
• Meningkatkan kepercayaan rakyat terhadap sistem digital kerajaan,
• Menjadikan ekosistem kita lebih menarik untuk pelabur teknologi yang memerlukan persekitaran peraturan yang jelas dan stabil.

Kalau kita gagal, risiko yang menanti bukan sekadar projek terbengkalai, tetapi juga:

• Krisis kepercayaan terhadap sistem digital,
• Isu kebocoran data besar-besaran,
• Keciciran dalam ekonomi inovasi serantau.

Realitinya, Malaysia tak perlu menyalin 100% apa yang AS buat. Tapi irama global sudah ditetapkan: AI akan diikat dengan rangka undang-undang, etika dan standard antarabangsa. Negara yang awal mengatur rumah sendiri akan lebih bersedia.

Jadi soalan sebenar untuk kita di Malaysia:

Adakah kita mahu menunggu standar global ditentukan oleh orang lain, atau kita mahu duduk sekali di meja pembuat keputusan – dengan membina rangka tadbir urus AI sektor awam yang serius, telus dan berpandangan jauh?

Pilihan itu bermula dengan perbualan antara pembuat dasar, penjawat awam dan industri – sekarang, bukan bila krisis telah pun berlaku.