Genesis Mission: Pelajaran AI Untuk Kerajaan Malaysia

Genesis Mission: Pelajaran AI Untuk Kerajaan Malaysia

Pada 10/12/2025, Jabatan Tenaga Amerika Syarikat (DOE) mengumumkan suntikan awal sebanyak USD320 juta untuk membina American Science Cloud dan konsortium model AI saintifik. Angka besar ini bukan sekadar projek teknologi; ia ialah isyarat jelas bagaimana kerajaan mengurus AI sebagai misi nasional yang berkait rapat dengan keselamatan dan daya saing negara.

Untuk siri “AI dalam Kerajaan & Sektor Awam”, kisah Genesis Mission ini penting kerana ia menunjukkan satu perkara utama: kerajaan yang serius tentang AI tak lagi bercakap pasal pilot kecil-kecilan — mereka berfikir seperti mengurus projek kritikal negara.

Malaysia juga sedang bergerak ke arah sama melalui Pelan Induk Ekonomi Digital Malaysia (MyDIGITAL): smart city, identiti digital, analitik pengawasan, automasi perkhidmatan awam, keselamatan siber nasional. Soalan besarnya bukan “perlu AI atau tidak”, tetapi bagaimana nak laksana dengan pantas, selamat dan bertanggungjawab.

Artikel ini kupas apa yang DOE lakukan di bawah Genesis Mission, dan bagaimana pendekatan mereka tentang tempo, akauntabiliti dan keselamatan boleh dijadikan rujukan praktikal untuk kerajaan Malaysia.

---

Apa Itu Genesis Mission dan Kenapa Ia Penting

Genesis Mission ialah inisiatif nasional AS untuk membina platform AI bersepadu berasaskan data sains dan kejuruteraan negara, diketuai DOE dan disokong 17 makmal nasional mereka.

Inti misinya:

• himpunkan puluhan tahun data penyelidikan ke dalam American Science Cloud
• bina generasi baharu model AI berasaskan data saintifik tersebut
• wujudkan platform nasional AI yang boleh digunakan rentas agensi, termasuk bagi keselamatan negara

DOE bukan tunggu semua dokumen siap baru bergerak. Seperti kata Under Secretary for Science, Darío Gil:

“We are already executing… We just have to act like our life depends on it.”

Ini mentaliti yang jarang kita lihat dalam projek kerajaan biasa, tetapi sangat relevan untuk:

• sistem AI penguatkuasaan undang-undang
• pusat data nasional dan command centre smart city
• analitik ancaman keselamatan siber dan fizikal

Untuk Malaysia, model sebegini boleh diterjemah kepada “AI sebagai infrastruktur negara”, bukan projek IT terpencil di satu kementerian.

---

Tempo: Kenapa Projek AI Kerajaan Tak Boleh Bergerak Perlahan

Pelajaran pertama daripada Genesis Mission: tempo ialah faktor risiko nombor satu.

Darío Gil berterus terang kepada Kongres bahawa kegagalan paling besar yang beliau risaukan ialah “kita tak bergerak cukup pantas”. Sebabnya jelas:

• AI berkembang dalam kitaran bulan, bukan tahun
• pesaing geostrategik juga melabur agresif dalam AI untuk ketenteraan dan keselamatan
• jurang keupayaan akan semakin besar jika kerajaan lambat

Apa maksud “tempo” dalam konteks kerajaan?

Untuk sektor awam Malaysia, tempo bukan bermaksud gopoh. Ia bermaksud:

• Kitaran keputusan yang pendek
  Contoh: setiap 2–4 minggu ada kemas kini status jelas untuk projek AI — apa yang telah dibina, apa yang diuji, apa yang perlu dibetulkan.

• Pembinaan dan ujian selari
  Jangan tunggu sistem “sempurna” baru uji. Mulakan dengan minimum viable model (MVM), uji di satu agensi atau satu bandar, kemudian ulang baik.

• Suntikan dana berfasa tetapi fokus
  Seperti DOE mulakan dengan USD320 juta untuk komponen kritikal, kerajaan Malaysia juga boleh:

  • fokus pada beberapa flagship use case (contoh: pusat kawalan bandar pintar, pengesanan penipuan bantuan kerajaan, keselamatan sempadan)
  • dan beri mandat jelas: setiap suku tahun mesti ada kemajuan boleh diukur.

Realitinya, banyak projek AI kerajaan terbantut sebab fasa perolehan terlalu panjang, skop terlalu kabur dan pemilik projek takut buat keputusan. Genesis Mission menunjukkan, jika mahu AI menyumbang pada keselamatan negara, tempo bukan pilihan; ia syarat asas.

---

Akauntabiliti: Struktur Tadbir Urus Yang Serius, Bukan Kertas Polisi Semata-mata

DOE mengurus Genesis Mission dengan tahap akauntabiliti yang ketat:

• 17 pengarah makmal nasional hadir sendiri ketika perbicaraan di Kongres — isyarat politik dan operasi yang sangat kuat
• Gil berjumpa mereka setiap minggu untuk pantau perkembangan
• sebuah pasukan pengurusan program khusus sedang dibentuk bagi menyelaras semua inisiatif dan metrik kejayaan

Ini lebih daripada jawatankuasa biasa yang hanya bermesyuarat setiap suku tahun.

Apa bentuk akauntabiliti yang Malaysia perlukan untuk AI kerajaan?

Untuk menyokong MyDIGITAL dan projek AI sektor awam, beberapa prinsip praktikal boleh ditiru:

1. Pemilik misi yang jelas
   Bagi setiap inisiatif AI kritikal (contoh: sistem AI untuk trafik bandar, identiti digital, pengurusan banjir), mesti ada:

   • mission owner di peringkat Ketua Setiausaha atau Datuk Bandar
   • KPI misi yang diikat kepada penilaian prestasi mereka

2. Ritma pengurusan yang tetap
   Meniru amalan DOE, kerajaan boleh tetapkan:

   • mesyuarat mingguan ringkas (30 minit) dengan laporan status berasaskan data
   • mesyuarat bulanan dengan perbincangan risiko, impak kepada rakyat dan penyesuaian dasar

3. Metrik kejayaan yang seimbang: teknikal + misi
   DOE sedang bangunkan metrik kuantitatif dan kualitatif untuk platform dan model. Malaysia juga boleh:

   • gabungkan metrik teknikal (ketepatan model, masa respons, uptime)
   • dengan metrik misi (penurunan masa menunggu di kaunter, pengurangan kes jenayah di kawasan sasaran, peningkatan pengesanan penipuan)

4. Garis akauntabiliti data
   Untuk projek seperti analitik pengawasan atau identiti digital, mesti jelas:

   • siapa pemilik data
   • siapa bertanggungjawab atas bias, kesilapan dan data breach
   • bagaimana audit dijalankan dan berapa kerap

Akauntabiliti yang jelas menjadikan AI selaras dengan matlamat smart governance – telus, boleh diaudit dan memudahkan kepercayaan rakyat.

---

Data & Infrastruktur: Asas Sebenar AI Kerajaan yang Boleh Dipercayai

Dana USD320 juta DOE bukan untuk beli slogan; ia fokus kepada dua perkara yang sangat “membosankan” tetapi kritikal:

• pengurusan dan pengkuratan data sains selama beberapa dekad, dan
• pembinaan infrastruktur pengkomputeran teras (American Science Cloud dan keupayaan superkomputer)

Ini mesej penting: AI kerajaan yang berkualiti bermula dengan asas data dan infrastruktur yang kukuh, bukan terus lompat ke chatbot.

Bagaimana ini terjemah kepada konteks Malaysia?

Malaysia ada banyak sumber data awam yang kaya:

• sensori bandar (CCTV, IoT trafik, meter pintar)
• rekod kesihatan awam
• data bencana (banjir, tanah runtuh)
• data ekonomi, perdagangan dan logistik

Tapi cabaran tipikal yang saya selalu nampak di agensi:

• data berpecah dalam silo mengikut agensi
• format tak seragam, kualiti tak konsisten
• tiada katalog data nasional yang mudah dicari dan diaudit

Model DOE memberi beberapa idea konkrit:

1. ‘Science Cloud’ versi Malaysia
   Bina satu lapisan Government Data Cloud yang:

   • standardkan cara data disimpan dan diakses
   • sediakan set data rujukan kebangsaan: penduduk, alamat, syarikat, lokasi, infrastruktur kritikal
   • wujudkan peranan khusus data curator di kementerian utama

2. Workflow pintar berasaskan AI untuk penyelidik dan pegawai teknikal
   DOE sudah membangunkan workflow di mana saintis:

   • tanya soalan
   • sistem secara automatik tempah masa superkomputer, jalankan simulasi, analisis keputusan
   • dan seterusnya mencetuskan eksperimen baharu

   Versi sektor awam Malaysia boleh jadi:

   • pegawai perancang bandar tanya: “kawasan mana paling berisiko banjir kilat bulan depan?”
   • workflow AI tarik data cuaca, paras air, sejarah banjir, pembangunan baharu
   • jana simulasi, cadang tindakan mitigasi dan kosnya

3. Model AI bersekuriti pelbagai tahap
   DOE jelas bahawa akan ada model:

   • open-weight (boleh dikongsi, mungkin dikomersialkan)
   • model terklasifikasi, dikendalikan seperti data sulit

   Malaysia patut meniru konsep ini untuk:

   • model umum (contoh: terjemahan bahasa, dokumen kerajaan, chatbot bantuan rakyat)
   • model rahsia (contoh: analitik ancaman, penjejakan rangkaian jenayah, operasi ketenteraan)

---

Keselamatan & Risiko: AI Sebagai Aset Keselamatan Negara, Bukan Mainan Trend

Dalam sesi Kongres, isu keselamatan jadi tumpuan besar:

• kebimbangan tentang “unbounded agentic capabilities” — AI yang boleh bertindak sendiri tanpa kawalan mencukupi
• risiko musuh cuba reverse-engineer model Genesis Mission

DOE memberi jaminan bahawa mereka akan lindungi apa yang dibina dengan serius, tetapi Gil juga mengingatkan: kejayaan negara bergantung pada keupayaan untuk “run faster” sambil mengurus risiko.

Bagaimana pelajaran ini berkait dengan Malaysia?

Malaysia sedang memperluas:

• penggunaan CCTV pintar dan analitik video untuk keselamatan bandar
• sistem identiti digital dan e-KYC
• pemantauan siber terhadap infrastruktur kritikal

Beberapa prinsip praktikal yang wajar diambil daripada Genesis Mission:

1. Rangka kerja keselamatan AI yang jelas
   Setiap projek AI berimpak tinggi patut ada pelan:

   • threat modelling (siapa musuh, apa senario serangan?)
   • kawalan akses ke atas model dan data latihan
   • log penggunaan model AI yang boleh diaudit

2. Had fungsi AI berautonomi
   Elakkan sistem AI kerajaan yang boleh:

   • membuat keputusan operasi kritikal sepenuhnya sendiri tanpa human-in-the-loop
   • mengawal terus sistem fizikal (contoh: grid elektrik, trafik udara) tanpa lapisan pengesahan manusia yang kukuh

3. Kerjasama rentas agensi & antarabangsa
   Genesis Mission masih meneroka bagaimana agensi lain dan rakan sekutu antarabangsa akan terlibat. Malaysia juga perlu:

   • selaraskan playbook AI keselamatan antara agensi seperti MAMPU, CyberSecurity Malaysia, PDRM, ATM, dan Majlis Keselamatan Negara
   • bina standard minimum untuk vendor teknologi yang terlibat dalam projek AI keselamatan

4. Audit etika dan hak asasi
   Untuk aplikasi seperti pengawasan, pengecaman wajah dan analitik media sosial, aspek hak privasi dan kebebasan awam mesti jelas. Rangka kerja seperti:

   • siapa boleh akses
   • berapa lama data disimpan
   • bagaimana orang awam boleh mencabar keputusan sistem

   perlu dibina seiring dengan keupayaan teknikal.

Kesimpulannya, AI untuk keselamatan negara bukan hanya tentang “lebih banyak kamera dan model yang lebih pintar”, tetapi bagaimana kerajaan memilih untuk menghadkan kuasanya dan mengawal siapa yang boleh menggunakannya.

---

Apa yang Malaysia Boleh Buat 12–24 Bulan Akan Datang

Kalau kita ringkaskan pelajaran Genesis Mission ke dalam tindakan praktikal untuk Malaysia, saya akan senaraikan lima langkah:

1. Tetapkan beberapa misi AI nasional yang jelas
   Contoh:

   • pengurangan 30% masa pemprosesan permohonan utama kerajaan (lesen, bantuan, permit) menggunakan automasi berasaskan AI
   • pusat operasi bandar pintar nasional dengan integrasi data trafik, keselamatan dan bencana di bandar-bandar utama
   • rangka kerja AI khusus untuk pengurusan bencana dan banjir

2. Tubuhkan ‘AI Mission Office’ di peringkat nasional
   Bukan sekadar jawatankuasa, tetapi pasukan tetap yang:

   • bertanggungjawab merancang, memantau dan melapor semua projek AI strategik kerajaan
   • mempunyai kuasa menyelaras antara kementerian dan kerajaan negeri

3. Bangunkan Government Data Cloud berfasa
   Mula dengan:

   • katalog data nasional
   • standard pertukaran data antara agensi
   • sandbox AI untuk agensi bereksperimen dengan selamat

4. Mandatkan mesyuarat kemajuan berkala ala-Genesis Mission
   Untuk projek AI kritikal:

   • laporan mingguan ringkas di peringkat projek
   • laporan bulanan di peringkat pengurusan tertinggi

5. Latih dan bina pasukan dalaman, bukan hanya bergantung vendor
   DOE menggerakkan saintis dan jurutera makmal nasional sendiri. Malaysia juga perlu:

   • program upskilling besar-besaran untuk penjawat awam dalam AI, data dan keselamatan
   • skim kerjaya yang menarik untuk bakat AI kekal dalam kerajaan

Ini selaras dengan fokus MyDIGITAL: kerajaan berpacukan data dan AI, bukan hanya bergantung pada pembekal luar.

---

Penutup: AI Sebagai Misi Negara, Bukan Sekadar Projek IT

Genesis Mission menunjukkan bagaimana sebuah kerajaan besar memperlakukan AI sebagai misi nasional berimpak langsung kepada keselamatan, sains dan daya saing ekonomi. Mereka bercakap tentang tempo mingguan, akauntabiliti yang boleh dinamakan, dan pelaburan besar dalam data serta infrastruktur teras.

Untuk Malaysia, pelajaran utamanya jelas:

• jelaskan misi dulu, baru pilih teknologi,
• gerakkan projek dengan tempo yang konsisten,
• dan bina tadbir urus yang mampu menyeimbangkan inovasi dengan keselamatan serta hak rakyat.

Kalau projek AI kerajaan seterusnya — sama ada untuk bandar pintar, identiti digital atau keselamatan sempadan — diurus seperti Genesis Mission, kita akan nampak perbezaan: bukan lagi pilot yang senyap-senyap mati, tetapi sistem yang benar-benar mengubah cara kerajaan berkhidmat kepada rakyat.

Persoalannya sekarang: adakah kita bersedia mengurus AI sebagai misi negara, bukan sekadar teknologi baharu?