Pengajaran EO AI Trump untuk Malaysia: Tadbir Urus, Smart City & Keselamatan

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

EO AI Trump di AS dedahkan risiko bila pusat kawal total peraturan AI. Apa pengajaran untuk smart city, identiti digital dan keselamatan di Malaysia?

AI kerajaantadbir urus AIsmart city Malaysiakeselamatan digitaldasar awamidentiti digitaltransformasi digital sektor awam
Share:

Konflik AI di AS yang patut buat Malaysia berfikir dua kali

Pada 12/12/2025, Presiden Donald Trump menandatangani satu executive order (EO) tentang kecerdasan buatan (AI) yang mengehadkan kuasa negeri-negeri di Amerika Syarikat untuk menggubal undang-undang AI mereka sendiri. Negeri yang dianggap ada undang-undang AI "membebankan" pula berisiko hilang dana jalur lebar persekutuan.

Ini bukan sekadar drama politik AS. Untuk Malaysia yang sedang melaksanakan Malaysia Digital Economy Blueprint (MyDIGITAL), langkah ini ialah cermin besar tentang apa yang patut dan tak patut dibuat bila kerajaan pusat masuk campur dalam pengawalseliaan AI – terutama bila kita bercakap tentang smart city, keselamatan nasional, identiti digital dan automasi perkhidmatan awam.

Dalam siri AI in Government & Public Sector ini, saya nak kupas:

  • Apa sebenarnya kandungan EO Trump
  • Kenapa ia dianggap tidak sah dan mendapat tentangan bipartisan
  • Bagaimana konflik persekutuan–negeri di AS boleh jadi pengajaran untuk hubungan Persekutuan–negeri di Malaysia
  • Apa implikasinya kepada smart city, digital ID, analitik pengawasan dan automasi perkhidmatan awam di sini
  • Cadangan praktikal untuk pembuat dasar dan agensi kerajaan Malaysia

Apa yang terkandung dalam EO AI Trump?

EO Trump cuba mewujudkan satu kerangka dasar AI peringkat persekutuan sambil mengehadkan kuasa negeri untuk menggubal undang-undang AI sendiri.

Beberapa poin utama:

1. Elak "patchwork" undang-undang AI negeri

EO ini mendakwa ia mahu mengelakkan "patchwork" peraturan AI di peringkat negeri yang dikatakan mengganggu perniagaan dan inovasi.

Namun, ramai pakar berhujah bahawa undang-undang negeri sebenarnya membantu menjelaskan peraturan kepada syarikat yang berurusan dengan kerajaan, contohnya dalam isu:

  • Diskriminasi algoritma
  • Ketelusan model AI berisiko tinggi
  • Perlindungan privasi data rakyat

2. Penubuhan AI Litigation Task Force

EO mengarahkan penubuhan AI Litigation Task Force dalam tempoh 30 hari untuk:

  • Mencabar undang-undang AI negeri yang dianggap bercanggah dengan dasar nasional (yang sebenarnya belum wujud)
  • Menyasar undang-undang negeri yang didakwa menjejaskan perdagangan antara negeri atau dipre-empt oleh peraturan persekutuan
  • Menggunakan budi bicara Peguam Negara AS untuk menilai undang-undang mana yang "tidak sah"

Ini memberi isyarat jelas: kerajaan persekutuan mahu mengawal naratif dan posisi perundangan mengenai AI dari Washington, bukan dari legislatif negeri.

3. Ancaman tarik balik dana jalur lebar (BEAD)

EO turut mengaitkan pembiayaan jalur lebar di bawah Broadband Equity, Access and Deployment Program (BEAD) dengan undang-undang AI negeri.

Dalam masa 90 hari, agensi persekutuan diminta:

  • Mengeluarkan notis dasar yang mensyaratkan bahawa negeri dengan undang-undang AI yang "membebankan" tidak layak menerima sebahagian dana BEAD tertentu
  • Menentukan kriteria kelayakan dana berdasarkan sikap negeri terhadap peraturan AI

Masalahnya: dana BEAD telah diluluskan oleh Kongres dengan syarat undang-undang. EO yang cuba mengubah syarat grant secara retroaktif dianggap ramai peguam sebagai langkah tidak berperlembagaan.

4. Penetapan standard pelaporan model AI persekutuan

EO mengarahkan kajian dalam 90 hari untuk mempertimbang sama ada perlu:

  • Standard pelaporan dan pendedahan untuk model AI di peringkat persekutuan
  • Kenyataan dasar bila undang-undang negeri yang mengubah "output benar" model AI dianggap dipre-empt oleh Akta Suruhanjaya Perdagangan Persekutuan (FTC)

Menariknya, EO mengkritik undang-undang Colorado yang mensasar diskriminasi algoritma, walaupun undang-undang itu tidak pun memaksa pengubahsuaian output AI.

5. Rangka kerja undang-undang persekutuan untuk pre-emption

Akhir sekali, EO mengarahkan penyediaan cadangan undang-undang untuk:

  • Mewujudkan kerangka dasar persekutuan AI yang mempre-empt undang-undang negeri yang bercanggah
  • Mengecualikan beberapa bidang, seperti perlindungan kanak-kanak, infrastruktur pusat data, perolehan kerajaan negeri dan beberapa topik lain yang akan ditentukan kemudian

Secara ringkas: EO ini cuba mengunci kuasa utama kawal selia AI di peringkat pusat, sambil memberikan sedikit ruang terhad kepada negeri.

Kenapa EO ini dianggap tidak sah dan berbahaya?

Respons awal dari ahli politik kedua-dua parti, NGO dan pakar undang-undang agak jelas: ramai menganggap EO ini tidak berperlembagaan dan berisiko besar kepada pengguna.

1. EO tak boleh cipta undang-undang baru sesuka hati

Ahli Kongres Ted Lieu menegaskan:

"Executive order cannot create law and cannot preempt state authority."

Dalam kata lain, EO hanya boleh menguruskan pelaksanaan undang-undang sedia ada, bukan:

  • Menulis semula syarat grant Kongres
  • Memadam kuasa tradisional negeri dalam melindungi rakyat

2. Menggunakan dana awam sebagai "ugutan politik"

Organisasi seperti ACLU berhujah bahawa:

  • Mengubah syarat dana persekutuan secara retroaktif bercanggah dengan keputusan Mahkamah Agung
  • Menggunakan dana jalur lebar – yang kritikal untuk keterangkuman digital – sebagai alat tekanan politik, menjejaskan rakyat biasa, bukan hanya kerajaan negeri

Bayangkan jika di Malaysia, dana JENDELA atau geran jalur lebar luar bandar digantung kerana negeri mahu undang-undang AI yang lebih ketat untuk lindungi pengguna. Kesan akhirnya jatuh kepada:

  • Pelajar di kawasan luar bandar
  • PKS yang bergantung pada e-dagang
  • Penduduk B40 yang perlukan akses kepada perkhidmatan kerajaan digital

3. AI tanpa kawal selia bukan "inovasi", itu perjudian

Beberapa suara industri dan advokasi menegaskan:

  • Tiada industri lain beroperasi tanpa kawal selia keselamatan yang asas – sama ada farmaseutikal atau salun rambut
  • Banyak perlindungan pengguna persekutuan yang kuat hari ini bermula sebagai inisiatif negeri (contoh di AS: peraturan tali pinggang keselamatan)

Realitinya, pendekatan "no rules AI" bukan pro-inovasi. Ia lebih pro-kepentingan syarikat berbanding pro-rakyat.

Apa kaitannya dengan Malaysia: Persekutuan vs negeri dalam tadbir urus AI

Kalau kita tukar nama "Washington" kepada "Putrajaya" dan "states" kepada "negeri", tiba-tiba isu ini terasa sangat dekat dengan Malaysia.

Malaysia ialah persekutuan. Dalam MyDIGITAL dan pelan-pelan seperti Rangka Tindakan Ekonomi Digital Negeri, banyak agenda AI kerajaan melibatkan:

  • Kerajaan Persekutuan (MAMPU, MOSTI, KKD, unit-data nasional)
  • Kerajaan negeri (contoh: projek bandar pintar Selangor, Penang, Johor, Sarawak)
  • Pihak berkuasa tempatan (PBT) yang guna CCTV pintar, IoT dan AI untuk penguatkuasaan

Risiko jika semua kuasa AI "ditarik" ke pusat

Kalau Malaysia meniru model EO Trump secara membuta tuli, beberapa risiko nyata akan muncul:

  1. Inovasi negeri terhad
    Negeri yang proaktif seperti Selangor atau Sarawak mungkin:
  • Terhad untuk mewujudkan garis panduan AI sendiri bagi smart city
  • Sukar mengenakan syarat tambahan perlindungan data atau hak pengguna bagi vendor AI
  1. Kepercayaan rakyat merosot
    Smart city dan automasi kerajaan hanya berkesan bila rakyat percaya:
  • Data CCTV, ANPR, data MyKad / Digital ID digunakan dengan bertanggungjawab
  • Ada saluran rayuan bila AI silap (contoh: kompaun lalu lintas automatik)
  1. "One size fits all" yang tak sesuai
    Keperluan AI di Kota Bharu sangat berbeza dengan di Cyberjaya atau Kuching. Kalau semua peraturan disentralisasikan tanpa fleksibiliti negeri, kita dapat sistem yang:
  • Lambat adaptasi
  • Tidak peka konteks budaya dan sosioekonomi setempat

Pada masa sama, kalau setiap negeri buat peraturan AI yang terlalu berbeza, industri dan kerajaan pun pening. Jadi, Malaysia perlukan model hibrid yang lebih bijak.

Implikasi kepada smart city, keselamatan dan identiti digital di Malaysia

Inilah bahagian yang betul-betul kritikal untuk kita.

1. Smart city: antara keseragaman dan autonomi

Kebanyakan projek bandar pintar di Malaysia – sama ada CCTV analitik, pengurusan trafik berasaskan AI, atau dashboard bersepadu – melibatkan:

  • Data sangat sensitif (pergerakan, corak hidup)
  • Vendor teknologi global dan tempatan
  • PBT dan agensi negeri yang berbeza tahap kematangan digital

Apa yang kita boleh pelajari daripada kes AS:

  • Perlu standard kebangsaan minimum untuk hak privasi, keselamatan siber dan audit AI
  • Tapi negeri dan PBT perlu ruang tambahan untuk menambah syarat mengikut konteks (contoh, negeri pelancongan mungkin lebih fokus kepada keselamatan pengunjung dan pengurusan orang ramai)

Saya cenderung menyokong model di mana:

  • Putrajaya tetapkan baseline: prinsip etika AI sektor awam, standard teknikal, keperluan audit dan impak hak asasi
  • Negeri dan PBT boleh naik taraf standard itu, bukan turunkan

2. Surveillance analytics & keselamatan nasional

Analitik pengawasan (CCTV AI, pengecaman wajah, analisis plat kenderaan) berada di persimpangan:

  • Keselamatan nasional
  • Hak privasi
  • Kuasa kerajaan tempatan

Jika kuasa kawal selia terlalu terpusat:

  • Risiko penyalahgunaan kuasa meningkat, terutama tanpa semak imbang di peringkat negeri/PBT
  • Sukar untuk NGO atau kerajaan negeri mencabar penggunaan AI yang melampau

Jika terlalu berpecah:

  • Data tak boleh disepadukan dengan cekap untuk kegunaan seperti pengurusan bencana, jenayah rentas sempadan negeri

Pengajaran utama: kerangka undang-undang nasional mesti jelas tentang:

  • Bila AI pengawasan boleh digunakan
  • Standard ketepatan dan bias yang perlu dipenuhi
  • Tempoh simpanan data dan siapa yang boleh akses
  • Mekanisme audit bebas – termasuk peranan kerajaan negeri dan Suruhanjaya bebas (contoh, SUHAKAM, badan khas data & AI jika ditubuhkan)

3. Identiti digital & automasi perkhidmatan awam

Malaysia sedang bergerak ke arah Digital ID, automasi kelulusan lesen, bantuan sosial berasaskan data, dan lain-lain.

EO Trump menunjukkan apa yang berlaku bila pusat cuba mengawal setiap dimensi peraturan AI:

  • Kurang ruang eksperimen di peringkat negeri (contoh: negeri uji sistem bantuan sosial bertenaga AI dengan kawalan bias yang lebih ketat)
  • Semua isu ralat AI (contoh: salah isi rumah dikategorikan sebagai tak layak bantuan) mungkin bergantung kepada proses pusat yang lambat

Model yang lebih sihat untuk Malaysia:

  • Standard AI nasional untuk proses kritikal (bantuan sosial, penjenisan kredit mikro, penguatkuasaan)
  • Kotak pasir kawal selia (regulatory sandbox) di peringkat negeri untuk uji guna AI dalam perkhidmatan awam dengan kerangka jelas dan pemantauan pusat

Apa yang Malaysia patut buat berbeza daripada AS

Berbanding menunggu konflik besar seperti AS, Malaysia ada peluang untuk merangka tadbir urus AI sektor awam yang lebih matang dari awal.

Berikut beberapa langkah praktikal:

1. Bentuk Majlis AI Antara Kerajaan (Persekutuan–Negeri)

Bukan sekadar jawatankuasa teknikal, tetapi platform formal yang:

  • Menyatukan Putrajaya, kerajaan negeri, PBT utama dan regulator (contoh: BNM, SKMM)
  • Membincang standard AI bagi smart city, keselamatan, kesihatan, pendidikan, kebajikan sosial
  • Membolehkan negeri mempengaruhi kerangka pusat, bukan sekadar "ikut arahan"

2. Wujudkan Akta AI Sektor Awam berfasa

Daripada guna EO atau garis panduan longgar, Malaysia patut mempertimbang undang-undang berkanun yang:

  • Tetapkan prinsip asas: ketelusan, kebertanggungjawaban, nondiskriminasi, hak rayuan
  • Bezakan antara AI risiko rendah dan AI berisiko tinggi (contoh: sistem yang memberi kesan kepada kebebasan, pendapatan atau keselamatan rakyat)
  • Nyatakan dengan jelas kuasa dan peranan Persekutuan vs negeri

3. Jangan kaitkan dana digital dengan "kesetiaan" politik

Berlainan dengan EO Trump yang mengaitkan undang-undang AI dengan dana jalur lebar, Malaysia patut:

  • Lindungi dana asas untuk keterangkuman digital (internet luar bandar, sekolah, klinik) daripada permainan politik
  • Gunakan insentif lain untuk galak pematuhan standard AI (contoh: akses ke toolkit nasional, pakar, pusat data awan kerajaan)

4. Bangunkan kapasiti AI dalam kerajaan negeri dan PBT

Kalau kita serius tentang tadbir urus AI:

  • Latih pegawai negeri dan PBT tentang risiko AI, privasi data, etika dan perolehan teknologi
  • Sediakan garis panduan tender AI sektor awam yang standard nasional, tetapi boleh ditambah negeri
  • Wujudkan pusat rujukan teknikal (contoh di MAMPU / MOSTI) yang menyokong negeri dari segi audit dan penilaian model

5. Libatkan rakyat dalam perbualan AI kerajaan

Perkara paling ramai kerajaan lupa: orang ramai tak benci AI; mereka benci sistem yang gelap dan tak boleh dicabar.

Antara langkah yang munasabah:

  • Wajibkan penilaian impak hak asasi dan privasi (AI Impact Assessment) bagi projek AI kerajaan yang besar
  • Terbitkan ringkasan awam projek AI kerajaan yang tinggi risiko
  • Wujudkan saluran aduan khusus bila rakyat rasa dizalimi oleh keputusan berasaskan AI

Penutup: Saat genting untuk tadbir urus AI sektor awam

EO AI Trump menunjukkan satu perkara penting: bila pusat cuba mengawal AI secara total sambil meminggirkan peranan negeri dan hak pengguna, penentangan akan datang dari pelbagai arah – termasuk dari parti sendiri dan industri.

Malaysia kini berada di titik kritikal. Dengan MyDIGITAL, pelaburan besar dalam smart city, identiti digital, analitik pengawasan dan automasi perkhidmatan awam, kita tak boleh hanya fokus kepada teknologi dan bajet. Kita perlukan kerangka tadbir urus AI yang seimbang:

  • Cukup pusat untuk pastikan standard minimum dan keselamatan nasional
  • Cukup fleksibel untuk beri ruang inovasi kepada negeri dan PBT
  • Cukup telus untuk mengekalkan kepercayaan rakyat

Kalau anda berada di kementerian, kerajaan negeri, agensi digital atau PBT, ini masa yang tepat untuk bertanya:

"Kalau Malaysia keluarkan 'EO AI versi kita', adakah ia akan membina kepercayaan dan inovasi, atau mengulang kesilapan AS?"

Jawapan kepada soalan itu akan menentukan sama ada transformasi digital sektor awam kita benar-benar menyebelahi rakyat – atau sekadar menyenangkan mesin dan vendor.