Polisi Eksport AI Global & Implikasi untuk Malaysia

Mengapa Eksport AI Tiba-Tiba Jadi Isu Besar untuk Malaysia

Satu angka yang jarang disebut: lebih 70% model AI tercanggih hari ini datang dari syarikat berpangkalan di Amerika Syarikat. Dalam masa yang sama, Malaysia sedang menolak kuat agenda MyDIGITAL dan Malaysia Digital Economy Blueprint untuk jadikan sektor awam lebih pintar – dari bandar pintar, identiti digital, analitik pengawasan, hinggalah automasi perkhidmatan kerajaan.

Bila Amerika mula rangka American AI Exports Program melalui International Trade Administration (ITA), ia bukan sekadar isu perdagangan dua hala. Cara AS mengurus eksport AI akan memberi kesan langsung kepada siapa yang dapat akses teknologi AI tercanggih, di mana ia disebarkan, dan di bawah nilai serta peraturan apa ia digunakan. Semua ini bersilang terus dengan aspirasi Malaysia untuk bina ekosistem AI kerajaan dan sektor awam yang berdaya saing tetapi selamat.

Artikel ini menggunakan komen dasar yang dikemukakan oleh Center for Data Innovation kepada ITA sebagai titik mula. Daripada hanya melihatnya sebagai dokumen polisi AS, kita akan kupas apa maksud pendekatan mereka terhadap eksport AI untuk:

• hala tuju Malaysia sebagai hab digital dan AI serantau,
• pelaksanaan Malaysia Digital Economy Blueprint dalam sektor awam,
• dan bagaimana kerajaan boleh berunding, membeli, serta mengurus teknologi AI asing dengan lebih bijak.

Apa Sebenarnya Fokus American AI Exports Program?

Jawapan ringkas: program ini bertujuan mengembangkan keupayaan syarikat AS mengeksport teknologi AI ke pasaran luar, bukannya menyekatnya secara membuta tuli.

Center for Data Innovation menegaskan beberapa perkara penting kepada pihak Commerce (Jabatan Perdagangan AS):

1. Program ini mesti fokus memperluas eksport, bukan jadi "gatekeeper" yang melambatkan semua urus niaga.
2. Sumber program perlu difokuskan kepada rantau keutamaan yang penting secara ekonomi dan strategik.
3. Sekutu dan rakan patut dilibatkan sebagai rakan kongsi, bukan hanya pelanggan.
4. Program patut mempromosikan model "keterbukaan dan persaingan", bukan konsep AI sovereignty yang terlalu tertutup.
5. Tawaran AS perlu dikomunikasikan melalui faedah ekonomi dan keselamatan yang jelas, bukan retorik nilai yang kabur.

Untuk Malaysia, ini memberi isyarat: masa depan akses kita kepada AI tercanggih – sama ada untuk bandar pintar, keselamatan sempadan atau automasi perkhidmatan kerajaan – bergantung pada bagaimana kita memposisikan diri dalam rangkaian perdagangan dan sekutu teknologi ini.

AI Exports & Malaysia: Di Mana Titik Pertemuan?

Bagi Malaysia, isu eksport AI bukan hanya soal lesen import atau pilihan vendor. Ia sentuh terus pelaksanaan:

• Bandar pintar (smart city): Sistem CCTV pintar, pengurusan trafik, pengurusan sisa, ramalan banjir.
• Identiti digital & govtech: Pengesahan biometrik, pengenalan wajah, pengesanan penipuan.
• Analitik pengawasan & keselamatan: Sistem analitik video, integrasi data pelbagai agensi, pemantauan sempadan.
• Automasi perkhidmatan awam: Chatbot kerajaan, pemprosesan permohonan automatik, analitik keputusan dasar.

Kebanyakan komponen paling canggih untuk kes penggunaan ini datang daripada syarikat global – ramai daripadanya berpangkalan di AS atau sekutu rapatnya. Jadi, bila AS menstruktur program eksport AI, beberapa implikasi untuk Malaysia ialah:

• Akses teknologi: Adakah Malaysia dianggap rakan keutamaan yang akan mendapat akses awal kepada model dan perkhidmatan AI terkini?
• Syarat penggunaan: Adakah akan ada garis panduan khusus tentang bagaimana model AI boleh digunakan dalam konteks pengawasan, identiti digital, dan keselamatan?
• Perkongsian strategik: Adakah Malaysia dilihat sekadar pengguna akhir, atau rakan kongsi yang boleh bersama membangun, menguji dan mengkomersialkan penyelesaian AI kerajaan?

Saya secara peribadi berpendapat: kalau Malaysia hanya menunggu dan melihat, kita akan terperangkap di hujung rantaian nilai – sekadar pembeli lesen. Kalau kita proaktif, program seperti ini boleh jadi pemangkin untuk naik taraf ekosistem AI kerajaan kita.

Lima Cadangan Utama Program AS – dan Pengajaran untuk Malaysia

1. Fokus pada pengembangan, bukan pengawalan semata-mata

Center for Data Innovation menolak idea menjadikan program ini sebagai alat menyekat eksport AI. Mereka mahukan fokus kepada memudahkan syarikat AS menembusi pasaran global sambil mengurus risiko keselamatan.

Untuk Malaysia, mesejnya jelas:

Dasar AI yang berjaya bukan hanya tentang apa yang kita larang, tetapi juga apa yang kita galakkan dan percepatkan.

Dalam konteks sektor awam Malaysia:

• Garis panduan AI kerajaan tak boleh hanya berbentuk senarai larangan dan penalti.
• Perlu ada kerangka pembelian dan percubaan (sandbox) yang mempercepatkan penerimagunaan AI di agensi.
• Unit seperti MyDIGITAL, MAMPU dan MDEC boleh menyelaras proses perolehan AI yang pantas tapi terkawal – contohnya templat kontrak standard, klausa keselamatan data yang jelas, dan penilaian impak yang praktikal.

2. Tumpu sumber kepada rantau keutamaan

Cadangan kedua ialah supaya AS memfokuskan sumber program kepada rantau yang benar-benar kritikal – bukan tabur nipis ke seluruh dunia.

Bagi Malaysia, persoalan yang patut ditanya:

• Adakah Asia Tenggara, khususnya Malaysia, berada dalam senarai wilayah keutamaan eksport AI AS?
• Jika ya, bagaimana kerajaan boleh memposisikan diri sebagai pintu masuk utama untuk penyelesaian AI sektor awam di rantau ini?

Langkah konkrit yang mungkin:

• Bentuk program perintis bersama dengan penyedia AI AS dalam bidang seperti bandar pintar, analitik keselamatan pelabuhan, atau sistem barisan digital hospital kerajaan.
• Tawarkan zon ujian terkawal (misalnya di Cyberjaya, Putrajaya atau Iskandar Malaysia) untuk uji solusi AI bandar pintar dengan pengawasan pengawal selia tempatan.

3. Jadikan sekutu sebagai rakan, bukan pelanggan pasif

Cadangan ketiga menekan supaya program eksport AI AS melibatkan sekutu sebagai rakan kongsi. Ini bukan sekadar "kami jual, anda beli", tetapi berkongsi pembangunan, standard dan strategi.

Ini peluang besar untuk Malaysia:

• Bukan sekadar beli sistem AI pengawasan, tetapi libat bersama dalam reka bentuk, konfigurasi dan penetapan standard etika.
• Wujudkan pusat kerjasama R&D AI sektor awam bersama universiti tempatan dan rakan antarabangsa, fokus kepada:
  • kelestarian bandar pintar,
  • keselamatan siber kerajaan,
  • sistem keputusan dasar berasaskan data.

Bila Malaysia muncul sebagai rakan pembangun, bukan hanya pengguna, kita dapat:

• Membina keupayaan tempatan,
• Mengurangkan kebergantungan penuh kepada vendor luar,
• Menjadi rujukan serantau untuk amalan baik AI kerajaan.

4. Tolak konsep "AI sovereignty" yang terlampau tertutup

Center for Data Innovation mengkritik idea AI sovereignty yang terlalu menekankan pembangunan model AI "buatan sendiri" sahaja dan menutup pasaran kepada pemain luar.

Saya setuju. Untuk negara dengan saiz ekonomi dan bakat seperti Malaysia, obsesi membina segala-galanya sendiri adalah resipi kegagalan. Ia lambat, mahal, dan mudah ketinggalan.

Model yang lebih realistik untuk Malaysia:

• Buka kepada model dan platform AI global yang terbukti,
• Letak penekanan pada pengawalseliaan, tadbir urus data dan integrasi yang kukuh,
• Galakkan syarikat tempatan membangun lapisan aplikasi, penyesuaian dan perkhidmatan di atas platform global itu.

Dalam sektor awam, ini bermakna:

• Gunakan model AI global untuk tugas generik (penterjemahan, ringkasan, analitik imej),
• Tambah dataset tempatan, peraturan perniagaan Malaysia dan garis panduan etika yang diurus oleh kerajaan,
• Pastikan hak data, privasi dan keselamatan dikawal mengikut undang-undang Malaysia.

5. Jual AI melalui faedah ekonomi & keselamatan, bukan retorik nilai

Cadangan terakhir: program eksport AI AS patut menekankan manfaat ekonomi dan keselamatan yang konkrit, bukannya hanya naratif "nilai" yang abstrak.

Ini satu pelajaran yang sangat relevan untuk naratif AI sektor awam Malaysia:

• Rakyat dan penjawat awam mahu tahu apa yang berubah secara praktikal bila AI digunakan.
• Beritahu dengan jelas: berapa banyak masa proses dipendekkan, berapa banyak kes penipuan dikesan, berapa ramai pegawai boleh dialih ke kerja bernilai tinggi.

Contoh cara komunikasi yang lebih berkesan:

• Daripada: "AI akan memodenkan perkhidmatan kerajaan."
• Kepada: "Penggunaan AI dalam pemprosesan permohonan lesen mengurangkan masa menunggu purata daripada 14 hari kepada 3 hari, dengan kadar ralat turun 40%."

Dalam rundingan dengan rakan antarabangsa pula, Malaysia patut:

• Tegaskan keperluan faedah bersama – pemindahan kemahiran, latihan, peluang pekerjaan tempatan.
• Minta metrik prestasi yang jelas dalam setiap projek AI sektor awam yang melibatkan teknologi asing.

Bagaimana Kerajaan Malaysia Boleh Bertindak Sekarang

Berdasarkan perkembangan American AI Exports Program dan cadangan kepada ITA, beberapa langkah praktikal yang saya rasa wajar untuk Malaysia:

1. Tetapkan posisi dasar Malaysia terhadap eksport & import AI

Kerajaan perlu mempunyai kedudukan yang jelas tentang:

• Negara dan rakan teknologi mana yang dianggap rakan strategik AI,
• Prinsip asas penggunaan AI dalam bidang sensitif seperti pengawasan, identiti digital dan keselamatan negara,
• Bagaimana data kerajaan dan data rakyat dilindungi bila menggunakan penyelesaian AI asing.

Ini boleh dimasukkan sebagai pelengkap kepada Malaysia Digital Economy Blueprint dan dasar AI nasional.

2. Wujudkan rangka kerja pemerolehan AI sektor awam yang khusus

Perolehan AI tak boleh disamakan bulat-bulat dengan pembelian peralatan IT biasa. Perlu ada:

• Penilaian risiko algoritma dan bias,
• Klausa kontrak tentang keterjelasan model, audit, dan hak data,
• Keperluan latihan dan pemindahan ilmu kepada pegawai tempatan.

Rangka kerja ini akan memudahkan Malaysia bekerjasama dengan program eksport AI negara lain kerana kita datang ke meja rundingan dengan kejelasan apa yang kita mahu dan apa yang kita jaga.

3. Bangunkan pusat kecemerlangan AI kerajaan

Untuk tidak bergantung buta kepada vendor luar, Malaysia patut mempunyai satu atau beberapa pusat kecemerlangan AI sektor awam yang:

• Menyemak cadangan projek AI antara agensi,
• Menjadi pakar rujuk dasar dan teknik,
• Menjadi jambatan dengan rakan teknologi antarabangsa.

Di sinilah kerjasama di bawah program seperti American AI Exports Program boleh mendarat dengan cara yang tersusun – latihan bersama, projek perintis, pembangunan garis panduan bersama.

Menyambut 2026: Mahu Jadi Pengguna AI atau Rakan Strategik AI?

Seluruh perbincangan tentang American AI Exports Program sebenarnya menimbulkan satu soalan besar untuk Malaysia: kita mahu kekal sebagai pengguna pasif teknologi AI global, atau muncul sebagai rakan strategik yang tahu apa yang diperlukan, apa yang mahu dirundingkan, dan apa yang mahu dibina bersama?

Bagi siri "AI in Government & Public Sector" ini, jawapannya konsisten: Malaysia tak boleh membina semua teknologi sendiri, tetapi kita juga tak boleh menyerahkan sepenuhnya masa depan digital negara kepada vendor luar. Laluan tengah yang sihat ialah:

• rangka kerja dasar yang jelas,
• perkongsian antarabangsa yang bijak,
• dan pelaburan serius dalam keupayaan AI dalam kerajaan.

Jika program eksport AI AS bergerak seperti yang dicadangkan – berasaskan keterbukaan, persaingan dan faedah ekonomi – Malaysia mempunyai peluang besar untuk menyelaraskannya dengan Malaysia Digital Economy Blueprint dan memecut agenda bandar pintar, identiti digital, analitik pengawasan dan automasi perkhidmatan kerajaan.

Soalnya sekarang: adakah kita bersedia menyusun strategi, atau sekadar menunggu siapa yang datang menjual dulu?