Apa Maksud Dasar Eksport AI Untuk Kerajaan Malaysia

Eksport AI: Senyap tapi sedang ubah cara kerajaan berfungsi

Satu angka yang jarang disebut: lebih 70% perbelanjaan AI global hari ini datang daripada kerajaan dan syarikat berkaitan kerajaan – termasuk projek bandar pintar, keselamatan negara dan automasi perkhidmatan awam. Tetapi siapa bekalkan teknologi AI itu, di bawah peraturan negara mana, dan dengan syarat apa – di situlah permainan sebenar sedang berlaku.

Amerika Syarikat baru menubuhkan American AI Exports Program di bawah International Trade Administration (ITA). Center for Data Innovation, melalui Hodan Omaar, menghantar komen rasmi yang mengkritik dan mencadangkan cara program ini patut dilaksana.

Kenapa orang kerajaan di Malaysia patut ambil peduli? Sebab dasar eksport AI negara besar akan tentukan:

• model AI apa yang boleh kita guna dalam projek bandar pintar;
• bagaimana data rakyat dilindungi bila teknologi datang dari luar;
• sejauh mana kita boleh capai sasaran Malaysia Digital Economy Blueprint untuk menjadi hab digital serantau.

Artikel ini ringkaskan cadangan utama kepada ITA, dan terjemahkan kepada konteks Malaysia: apa implikasinya untuk sektor awam, keselamatan negara dan strategi digital kita.

---

Apa sebenarnya program eksport AI Amerika ini?

Program eksport AI Amerika ialah inisiatif untuk menyokong syarikat AS mengeksport teknologi AI ke seluruh dunia. Center for Data Innovation menegaskan satu perkara jelas: program ini sepatutnya meluaskan peluang, bukan menjadi pengawal pintu yang menyekat eksport.

Ringkasnya, mereka cadangkan:

1. Peranan program mesti jelas: membantu eksport, bukan menghalang.
2. Sumber program perlu fokus pada rantau keutamaan.
3. Sekutu strategik patut dilibatkan sebagai rakan, bukan sekadar pelanggan.
4. Program perlu mempromosi model "keterbukaan dan persaingan", menentang idea kedaulatan AI tertutup.
5. Naratif utama: manfaat ekonomi dan keselamatan, bukan sekadar nilai abstrak.

Bila dibaca dari perspektif Malaysia, program sebegini adalah isyarat: perang standard dan ekosistem AI global sudah masuk fasa baharu. Negara yang hanya jadi pengguna pasif akan ketinggalan.

---

Mengapa dasar eksport AI penting untuk kerajaan & sektor awam

Dasar eksport AI secara langsung mempengaruhi bagaimana kerajaan boleh mengguna dan mengurus teknologi dalam sektor awam. Bukan isu perdagangan semata-mata.

1. Kesan kepada projek bandar pintar

Kebanyakan komponen bandar pintar – daripada pengurusan trafik pintar sampai analitik CCTV – bergantung kepada model AI yang dibangunkan oleh syarikat global. Dasar eksport menentukan:

• model visi komputer mana yang boleh dibekalkan;
• had penggunaan (contoh: tak boleh digunakan untuk tujuan ketenteraan tertentu);
• syarat pemprosesan dan penyimpanan data.

Jika program eksport Amerika memilih pendekatan "gatekeep" yang terlalu ketat, projek bandar pintar di negara membangun mungkin:

• dapat akses lewat kepada model generasi baharu;
• terpaksa guna teknologi lama atau dari pembekal yang kurang mantap;
• lebih bergantung kepada satu blok geopolitik tertentu.

Ini bercanggah dengan aspirasi Malaysia untuk membina bandar pintar berdaya saing global di Kuala Lumpur, Johor Bahru, Cyberjaya dan lain-lain.

2. Implikasi untuk keselamatan negara & identiti digital

Sektor keselamatan dan identiti digital kini sangat bergantung kepada AI:

• pengesanan anomali untuk serangan siber ke atas sistem kerajaan;
• padanan wajah dan biometrik untuk kawalan sempadan;
• pengesahan identiti dalam sistem identiti digital nasional.

Jika pembekal AI tertakluk kepada dasar eksport yang rumit, kerajaan Malaysia mungkin:

• terpaksa menandatangani perjanjian akses data yang lebih berat sebelah;
• terdedah kepada risiko "lock-in" teknologi dari satu negara;
• sukar menegakkan prinsip kedaulatan data nasional.

Inilah sebabnya saya berpendapat kerajaan Malaysia tak boleh sekadar menunggu – kita perlu faham logik dasar eksport negara pembekal, dan sediakan pelan "multi-source" yang menjaga kepentingan keselamatan dan data rakyat.

---

Cadangan Center for Data Innovation & apa maksudnya untuk Malaysia

Hodan Omaar dan pasukannya memberikan lima saranan utama kepada ITA. Bila kita baca dengan kaca mata Malaysia, banyak pengajaran boleh diambil untuk dasar kita sendiri.

1. Fokus pada pengembangan, bukan kawal ketat

Mesej mereka: Program eksport AI Amerika perlu jelas matlamat – memudahkan eksport, bukan menapis secara berlebihan.

Kenapa ini penting untuk kita:

• Malaysia juga mula bercakap tentang eksport AI – sama ada model bahasa tempatan, sistem analitik sektor awam, atau platform GovTech.
• Jika kita terlalu cepat meletakkan lapisan kawalan eksport tanpa ekosistem kukuh, kita mungkin menakutkan pelabur dan bakat.

Untuk Malaysia, pendekatan yang lebih seimbang wajar diambil:

• utamakan pembangunan keupayaan domestik;
• hanya perkenal kawalan eksport bersasar untuk aplikasi sangat sensitif (contoh: sistem ketenteraan, kriptografi kritikal);
• nyatakan dengan jelas bahawa dasar eksport bertujuan memperluas pasaran syarikat tempatan, bukan menyekat.

2. Tumpu sumber pada rantau keutamaan

Center mencadangkan ITA memberi tumpuan kepada rantau strategik tertentu, bukan cuba "cover" seluruh dunia secara nipis.

Dari sudut Malaysia, ada dua lapis pelajaran:

1. Sebagai penerima teknologi – Asia Tenggara mungkin dilihat sebagai rantau sasaran utama eksport AI Amerika. Ini peluang untuk kerajaan Malaysia:

   • merundingkan kerjasama yang lebih baik dalam standard, keselamatan dan pemindahan pengetahuan;
   • menyelaras dengan ASEAN supaya tak wujud jurang besar antara negara jiran.

2. Sebagai pengeksport serantau – Malaysia sendiri perlu pilih keutamaan eksport AI:

   • sektor: kesihatan, halal supply chain, pentadbiran awam;
   • negara sasaran: misalnya OIC, ASEAN, Afrika.

Tanpa keutamaan jelas, semua terdengar seperti visi besar tetapi tiada bajet dan pelaksanaan.

3. Libatkan sekutu sebagai rakan, bukan pelanggan

Satu lagi hujah penting Center: program eksport AI patut melibatkan sekutu sebagai rakan kongsi dasar, bukan hanya pengguna produk Amerika.

Dalam konteks ini, Malaysia patut berani meletakkan diri sebagai:

• rakan dialog polisi AI (contoh: standard audit model AI untuk sektor awam, garis panduan penggunaan AI dalam perkhidmatan kerajaan);
• bukan sekadar "market" membeli lesen perisian.

Ini selari dengan aspirasi Malaysia Digital Economy Blueprint yang mahu negara menjadi pemain aktif dalam penentuan standard global, bukan hanya pengikut.

4. Tawarkan alternatif kepada konsep "kedaulatan AI" yang tertutup

Ramai pembuat dasar suka slogan "kedaulatan AI" – tapi realitinya, terlalu banyak fokus kepada kawalan dan "bina semua sendiri" boleh memerangkap negara kecil.

Center menggesa Amerika mempromosikan pendekatan berasaskan:

• keterbukaan;
• persaingan sihat;
• kolaborasi merentas sempadan.

Bagi Malaysia, saya rasa ini lebih praktikal berbanding cuba membina ekosistem AI 100% tertutup:

• kita perlu akses model global terbaik untuk kegunaan kerajaan;
• pada masa sama, kita pastikan data rakyat, rekod kesihatan, dan data keselamatan disimpan dan dikawal di dalam negara;
• kita gunakan kerangka undang-undang (contohnya PDPA, dasar cloud sektor awam) untuk mengawal risiko, bukan menutup pintu kerjasama.

5. Jual program melalui angka ekonomi & keselamatan, bukan retorik nilai

Hodan Omaar menekankan: untuk meyakinkan rakan antarabangsa, jelaskan manfaat ekonomi dan keselamatan dengan konkrit, bukan sekadar bercakap tentang "nilai demokrasi".

Pendekatan sama patut digunakan dalam sektor awam Malaysia bila bercakap tentang AI:

• jangan hanya kata AI penting untuk "transformasi digital";
• tunjuk angka: berapa minit masa rakyat dijimatkan, berapa juta kos operasi dikurangkan, berapa banyak kes penipuan berjaya dikesan.

Contoh yang berkesan:

• sistem AI untuk pemprosesan aduan awam yang memotong masa tindak balas purata dari 7 hari ke 24 jam;
• model risiko yang mengurangkan kebocoran hasil cukai sebanyak, katakan, 15% dalam dua tahun;
• analitik AI trafik yang mengurangkan masa perjalanan puncak di koridor tertentu sebanyak 20%.

Naratif berasaskan hasil begini lebih meyakinkan Menteri Kewangan, Ketua Jabatan dan orang ramai.

---

Apa yang Malaysia boleh belajar untuk dasar AI kerajaan sendiri

Bila kita baca komen kepada ITA ini sebagai cermin, ada beberapa perkara praktikal yang Malaysia patut buat dalam 12–24 bulan akan datang.

1. Rangka posisi jelas tentang AI dalam perdagangan & diplomasi

Malaysia perlukan pendirian rasmi yang menghubungkan:

• dasar AI nasional;
• dasar perdagangan digital;
• strategi diplomasi teknologi.

Contohnya:

• gariskan jenis teknologi AI yang kita mahu tarik masuk (contoh: GovTech, kesihatan, pendidikan) dan jenis yang kita lebih berhati-hati (ketenteraan, pengawasan invasif);
• jelaskan prinsip bila menandatangani perjanjian dengan pembekal AI asing: pemilikan data, lokasi pemprosesan, keperluan audit dan pemindahan kemahiran.

2. Bangunkan garis panduan import & eksport AI sektor awam

Seperti Amerika mengasah program eksport AI, Malaysia patut menyusun garis panduan praktikal untuk:

• agensi kerajaan yang ingin memperoleh solusi AI dari luar negara;
• GLC dan syarikat tempatan yang ingin mengeksport aplikasi AI yang dibangunkan bersama kerajaan.

Elemen minimum yang patut ada:

• penilaian risiko keselamatan dan privasi sebelum menandatangani kontrak;
• klausa jelas tentang akses kod, model dan data audit;
• mekanisme "kill switch" atau pelan kontingensi jika pembekal terjejas oleh sanksi atau perubahan dasar eksport.

3. Perkukuh kerjasama serantau dalam standard AI sektor awam

Jika Amerika sedang cuba membentuk blok eksport AI, Malaysia patut membantu membentuk blok standard penerimaan AI di ASEAN.

Contoh langkah praktikal:

• kongsi amalan terbaik penggunaan AI dalam perolehan kerajaan;
• bangunkan rangka teras bersama untuk penilaian impak algoritma (algorithmic impact assessment) bagi projek sektor awam;
• wujudkan forum tetap antara CIO kerajaan ASEAN untuk menilai risiko geopolitik berkaitan pembekal AI.

Ini bukan hanya isu teknikal; ia berkait terus dengan daya tahan sistem kerajaan dan kedaulatan digital serantau.

4. Pastikan dasar sejajar dengan Malaysia Digital Economy Blueprint

Blueprint digital negara sudah menekankan:

• bandar pintar bersepadu;
• identiti digital selamat;
• data terbuka kerajaan;
• penggunaan AI dalam perkhidmatan awam.

Supaya ia bukan sekadar dokumen dasar:

• jadikan isu eksport dan import AI sebahagian daripada perbincangan rasmi dalam Jawatankuasa Pemandu Blueprint;
• ukur keberhasilan dasar AI kerajaan bukan sahaja dari segi projek pilot, tetapi juga kemampuan menegosiasikan syarat yang adil dengan pembekal global.

---

Penutup: AI, eksport dan masa depan pentadbiran awam Malaysia

Dasar eksport AI Amerika mungkin nampak jauh dari pejabat kerajaan di Putrajaya atau pejabat PBT di daerah, tapi hakikatnya setiap kamera CCTV pintar, setiap chatbot agensi, setiap sistem analitik data besar yang kita beli dari luar – semuanya berada di bawah ekosistem dasar ini.

Bila Center for Data Innovation mendesak supaya program eksport AI Amerika berteraskan keterbukaan, persaingan dan manfaat ekonomi-keselamatan yang jelas, itu sebenarnya satu peluang untuk Malaysia:

• merangka dasar AI kerajaan yang matang, bukan reaktif;
• menaikkan posisi kita daripada pengguna teknologi kepada rakan dialog polisi;
• mempercepat pelaksanaan Malaysia Digital Economy Blueprint dengan pilihan teknologi yang lebih bijak.

Soalannya sekarang: adakah kementerian, agensi dan GLC kita sudah bersedia berbicara tentang AI bukan hanya sebagai projek IT, tetapi sebagai instrumen strategik perdagangan, diplomasi dan tadbir urus awam?

Masa depan bandar pintar, identiti digital dan keselamatan negara banyak bergantung kepada jawapan itu.