Digital Twin & AI: Masa Depan Infrastruktur Bandar

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

Bagaimana bandar kecil di AS guna AI dan digital twin untuk urus trafik, keselamatan dan perancangan bandar – dan apa yang Malaysia boleh tiru untuk merealisasikan MyDIGITAL.

digital twinAI sektor awambandar pintarinfrastruktur pintarMyDIGITALdata-driven governance
Share:

Kenapa ‘kembar digital’ tiba-tiba jadi topik panas

Pada tahun 2025, bandar kecil Peachtree Corners di Georgia hanya ada lebih kurang 42,000 penduduk. Tapi dari segi teknologi bandar pintar, mereka bergerak jauh lebih laju daripada banyak kota besar. Mereka sedang membangunkan digital twin (kembar digital) untuk pusat bandar, lengkap dengan AI, 5G dan ujian kenderaan autonomi.

Ini bukan sekadar projek teknologi untuk suka-suka. Ia berkait rapat dengan isu yang semua kerajaan hadapi: trafik tak terurus, kos operasi bandar yang meningkat, keperluan keselamatan awam masa nyata, dan tekanan rakyat yang nak perkhidmatan awam lebih cekap.

Di Malaysia, kita sedang bercakap tentang perkara sama melalui Malaysia Digital Economy Blueprint (MyDIGITAL) dan agenda bandar pintar. Soalan sebenar bukan lagi “patut ke guna AI?”, tapi “bagaimana nak guna AI dan digital twin secara bijak dalam infrastruktur awam dan pentadbiran kerajaan?”.

Peachtree Corners bagi saya contoh praktikal yang sangat padat: kecil, fokus, tapi sangat strategik. Dari situ, banyak yang kerajaan negeri dan PBT di Malaysia boleh tiru, ubah suai dan naik taraf.

Apa sebenarnya mereka buat di Peachtree Corners?

Ringkasnya: bandar ini membina salinan maya pusat bandar yang sangat realistik, disambungkan dengan data masa nyata dan model AI.

Beberapa komponen utama inisiatif mereka:

  1. Digital twin pusat bandar

    • Dibangunkan bersama syarikat BizzTech
    • Menyediakan gambaran fotorealistik operasi bandar (bangunan, jalan, trafik, orang ramai)
    • Jadi “sandbox selamat” untuk latih model pembelajaran mesin pada senario trafik kompleks sebelum dilaksana di dunia sebenar

  2. Metaverse untuk latihan dan simulasi

    • Bandar menggunakan teknologi metaverse untuk:
      • Latih protokol tindak balas kecemasan
      • Uji pelarasan lampu isyarat
      • Model peluasan koridor kenderaan autonomi sebelum kenderaan betul-betul dilepaskan di jalan raya

  3. Edge AI + 5G untuk mobiliti pintar

    • Bekerjasama dengan NVIDIA untuk bawa edge AI ke bandar
    • Menyokong aplikasi seperti:
      • Sistem pengangkutan pintar (ITS)
      • Pengurusan ruang letak kereta & tepi jalan (curb management)
      • Pengesanan pejalan kaki automatik
      • Kawalan isyarat adaptif
      • Harga tepi jalan masa nyata
    • Semua ini berjalan di atas rangkaian 5G ultra-low latency, jadi algoritma boleh bertindak dalam beberapa milisaat.

  4. Ekosistem inovasi bersama universiti & startup

    • Hub inovasi Curiosity Lab dimiliki bandar
    • Georgia Tech membuka ruang kerja dan R&D yang dipanggil Atrium di situ
    • Pelajar, penyelidik dan startup berkongsi ruang, data dan infrastruktur bandar untuk bangunkan aplikasi bandar pintar sebenar

Bandar itu menganggap teknologi sebagai “infrastruktur teras” — sama penting macam jalan raya dan elektrik. Hasilnya, mereka sudah mula:

  • Mengurangkan masa menunggu di lampu isyarat
  • Mengurangkan pelepasan karbon daripada kenderaan melahu
  • Mempercepatkan respon marshal atau penguat kuasa ke lokasi insiden
  • Menggunakan lampu jalan pintar dengan Wi-Fi dan AI untuk keselamatan kawasan awam

Apa itu digital twin bandar – dan kenapa kerajaan patut ambil serius

Digital twin bandar ialah model maya yang hidup, sentiasa dikemas kini, yang menggambarkan keadaan fizikal sesebuah bandar berdasarkan data sebenar. Ia bukan sekadar peta 3D cantik; ia:

  • Diisi dengan data sensor (kamera, IoT, trafik, cuaca, utiliti)
  • Digabungkan dengan AI dan analitik ramalan
  • Boleh diuji dengan pelbagai senario "kalau-kalau" (what-if scenarios)

4 manfaat utama digital twin untuk sektor awam

  1. Perancangan bandar yang lebih tepat dan pantas

    • Majlis bandaraya boleh simulasi kesan bina jejambat baru, tukar arah laluan, tambah lorong bas atau EV.
    • Nak tahu apa jadi pada trafik jika satu simpang besar ditutup 3 bulan untuk projek utiliti? Uji di digital twin dulu.

  2. Pengurusan trafik & mobiliti pintar

    • AI boleh belajar daripada berjuta-juta senario trafik tanpa ganggu pemandu sebenar.
    • Simulasi ini membantu:
      • Susun semula masa hijau lampu isyarat
      • Kenal pasti persimpangan paling bahaya
      • Rancang laluan bas atau tren bandar yang lebih efisien

  3. Latihan kecemasan dan keselamatan awam

    • Polis, bomba, APM, hospital dan PBT boleh latihan bersama dalam “bandar maya” yang sangat mirip realiti.
    • Contoh senario:
      • Banjir kilat di pusat bandar
      • Kebakaran bangunan tinggi
      • Kemalangan melibatkan bahan berbahaya
    • Semua boleh diuji, dinilai dan diperbaiki sebelum insiden sebenar berlaku.

  4. Kecekapan kos & keputusan berasaskan data

    • Projek infrastruktur bernilai jutaan ringgit boleh diuji impaknya dalam digital twin dulu.
    • Ini kurangkan risiko buat pelaburan silap.
    • Pegawai kewangan kerajaan boleh nampak dengan jelas:
      • “Jika kita pilih opsyen A, masa perjalanan purata turun 17%.”
      • “Opsyen B jimat RM5 juta kos pembinaan, tapi trafik lebih teruk 10 tahun lagi.”

Bagi saya, digital twin ialah jambatan praktikal antara AI, data raya dan urus tadbir bandar. Ia menjadikan MyDIGITAL bukan sekadar dokumen, tapi sesuatu yang boleh disentuh dalam bentuk dashboard dan simulasi yang boleh dimain semula.

Bagaimana model Peachtree Corners boleh diterjemah ke konteks Malaysia

Malaysia sudah ada banyak inisiatif bandar pintar — Cyberjaya, Putrajaya, Kuala Lumpur, Johor Bahru, Kuching, dan beberapa bandar di bawah program Smart City Alliance. Tapi banyak projek masih terpisah-pisah: ada CCTV, ada smart parking, ada app aduan, ada IoT untuk banjir.

Digital twin menawarkan “layer penyatuan” di atas semua inisiatif ini.

1. Pilot projek digital twin peringkat PBT

Untuk PBT yang serius dengan agenda AI dan bandar pintar, saya akan cadangkan langkah praktikal begini:

  1. Pilih kawasan fokus yang kecil tapi kritikal

    • Contoh: pusat bandar, kawasan komersial utama, zon transit (stesen LRT/MRT/RTS), kawasan banjir berulang.

  2. Bangunkan digital twin asas

    • Mulakan dengan:
      • Model 3D bangunan dan jalan utama
      • Data trafik asas
      • Data guna tanah dan populasi

  1. Tambah lapisan AI & data masa nyata

    • Integrasi:
      • Data kamera CCTV pintar (dengan pematuhan privasi)
      • Sensor trafik dan parkir
      • Data cuaca & paras air

  2. Gunakan untuk kegunaan nyata (bukan demo saja)

    • Soalan yang perlu dijawab setiap bulan:
      • Apa keputusan mesyuarat OSC yang boleh diperbaiki dengan simulasi digital twin?
      • Adakah pelarasan trafik minggu ini membawa kesan positif yang boleh diukur?

  3. Libatkan universiti & industri tempatan

    • Peachtree Corners bekerjasama dengan Georgia Tech.
    • Di Malaysia, PBT boleh rangkum:
      • UTM, UM, UPM, USM, UIA, UNIMAS, UMS dan universiti teknikal lain
      • Startup AI tempatan dan GLC teknologi

2. Sokong sasaran MyDIGITAL & Rancangan Malaysia

Digital twin dan AI menyokong terus beberapa sasaran nasional, antaranya:

  • Kerajaan berasaskan data (data-driven governance)
  • Automasi perkhidmatan awam (contoh: pengurusan trafik automatik, pemantauan utiliti pintar)
  • Penglibatan rakyat melalui dashboard awam yang mudah difahami

Bayangkan jika warga boleh buka dashboard PBT dan nampak:

  • Projek apa yang sedang dirancang
  • Bagaimana projek itu akan ubah trafik dan ruang hijau di kawasan mereka
  • Senario alternatif jika mereka mahukan pilihan lain

Ini baru betul-betul selari dengan semangat "whole-of-nation approach" dalam transformasi digital kerajaan.

Cabaran sebenar: bukan teknologi, tapi tadbir urus dan data

Secara teknikal, membina digital twin dan sistem AI bukan lagi mustahil. Tapi ada beberapa cabaran yang saya nampak kerajaan Malaysia perlu hadap dengan jujur:

1. Kualiti dan perkongsian data

  • Data bandar kita selalunya:
    • Berada dalam silo (jabatan trafik, perancang bandar, JKR, IWK, utiliti, semuanya asing-asing)
    • Format berbeza, sukar digabung
    • Tidak dikemas kini secara tetap
  • Untuk digital twin yang hidup dan berguna, kerajaan perlu:
    • Polisi perkongsian data antara agensi yang jelas
    • Standard data geospatial dan trafik yang konsisten
    • Proses ETL (extract-transform-load) yang mantap ke dalam platform bandar pintar

2. Privasi dan keselamatan siber

Digital twin bandar menyimpan gambaran terperinci infrastruktur dan pergerakan manusia. Ini sangat sensitif.

Beberapa perkara yang tak boleh diambil mudah:

  • Anonimisasi data pergerakan dan video
  • Pemisahan jelas antara data operasi sebenar dan persekitaran simulasi
  • Prosedur zero-trust security dan pemantauan ancaman berterusan

Ini penting lebih-lebih lagi bila kerajaan sudah mula mengguna AI di tepi rangkaian (edge AI), yang bertindak balas secara automatik kepada sensor — contohnya mengubah lampu isyarat bila ada ambulans.

3. Kompetensi dan minda kerja penjawat awam

Realiti pahit: banyak projek bandar pintar gagal bukan kerana vendor, tapi kerana organisasi tak bersedia.

Apa yang perlu dibina:

  • Pasukan dalaman di PBT/negeri yang faham asas:
    • Data analytics
    • AI praktikal
    • Pengurusan projek teknologi
  • Budaya keputusan berasaskan data, bukan semata-mata "rasa" atau tekanan politik.

Saya sendiri lebih yakin dengan projek yang ada unit kecil tapi tajam dalam kerajaan, berbanding projek gergasi yang 100% diserahkan kepada vendor.

Langkah praktikal untuk agensi kerajaan Malaysia yang nak bermula

Untuk agensi yang baca ini dan terfikir “kami pun nak buat macam Peachtree Corners, tapi tak tahu dari mana nak mula”, ini rangka kerja ringkas yang boleh dijadikan panduan awal:

1. Mulakan dengan kes guna yang jelas, bukan teknologi dulu

Tanya tiga soalan mudah:

  1. Masalah bandar apa yang paling menyakitkan sekarang? (Contoh: banjir bandar, trafik waktu puncak, lambakan aduan kerosakan jalan.)
  2. Ukuran kejayaan apa yang boleh dipegang? (Contoh: masa perjalanan purata, masa respons kecemasan, kos penyenggaraan/km.)
  3. Adakah data asas tentang masalah itu sudah wujud atau boleh dikumpul dalam 3–6 bulan?

Jika jawapan ya, itu calon baik untuk projek perintis digital twin + AI.

2. Bentuk konsortium kecil: kerajaan + universiti + industri

  • Gerakkan satu MoU fokus dengan universiti yang ada kekuatan geospatial, AI atau kejuruteraan bandar.
  • Libatkan 1–2 syarikat teknologi yang ada pengalaman sebenar, bukan sekadar demo.
  • Letak mandat jelas: dalam 12 bulan, mesti ada prototype yang digunakan harian, bukan sekadar laporan tebal.

3. Bina pelan 24 bulan, bukan projek sekali jalan

Fasa yang biasanya berkesan:

  1. 0–6 bulan:
    • Pengumpulan data, bina model 3D asas, integrasi beberapa sensor kunci.
  2. 6–12 bulan:
    • Ujian senario kecil (contoh: optimasi lampu isyarat di 5 simpang utama).
  3. 12–24 bulan:
    • Skala ke kawasan lebih luas, perluas kepada use case lain (contoh: banjir, perancangan guna tanah).

Setiap fasa mesti ada indikator prestasi (KPI) yang kuantitatif, contohnya:

  • Pengurangan masa perjalanan sebanyak 15%
  • Masa respon kecemasan dipendekkan 30%
  • Penjimatan kos operasi trafik RM500,000 setahun

Penutup: Digital twin sebagai “papan pemuka” MyDIGITAL di dunia sebenar

Cerita Peachtree Corners tunjuk satu perkara penting: bandar kecil pun boleh mendahului dunia jika mereka anggap teknologi sebagai infrastruktur asas, bukan aksesori.

Bagi Malaysia, digital twin dan AI dalam sektor awam bukan lagi konsep futuristik. Ia ialah cara paling praktikal untuk:

  • Menjayakan sasaran Malaysia Digital Economy Blueprint
  • Mengubah cara PBT merancang, mengurus dan berkomunikasi dengan rakyat
  • Menjadikan pelaburan infrastruktur lebih telus dan berasaskan data

Kalau anda berada dalam kerajaan negeri, PBT, agensi persekutuan atau GLC infrastruktur, ini masa yang baik untuk bertanya secara jujur:

Di manakah kawasan pertama dalam wilayah saya yang patut ada kembar digital, dan masalah apa yang ia mesti selesaikan dalam 12 bulan?

Jawapan kepada soalan itu selalunya lebih penting daripada senarai teknologi apa yang patut dibeli. Teknologi akan sentiasa berkembang. Tapi cara kita guna AI dan digital twin untuk tingkatkan kehidupan rakyat — itu yang menentukan sama ada inisiatif bandar pintar kita sekadar slogan, atau benar-benar mengubah negara.