Pelajaran EO AI Trump untuk Malaysia Digital

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

EO AI Trump menunjukkan kenapa standard kebangsaan penting untuk tadbir urus AI. Apa pelajaran untuk Malaysia di bawah MyDIGITAL, khususnya sektor awam dan smart city?

AI kerajaandasar AIMalaysia Digital Economy Blueprintsmart citytadbir urus dataregulasi AIsektor awam
Share:

Amerika jadikan AI isu persekutuan – apa kaitan dengan Malaysia?

Lebih 1,000 rang undang-undang berkaitan kecerdasan buatan (AI) sedang bergerak di badan legislatif negeri-negeri di Amerika Syarikat. Dalam kekalutan itu, Presiden Donald Trump menandatangani satu executive order (EO) pada 12/12/2025 untuk mengehadkan kuasa negeri mengawal selia AI dan mengarah kepada satu rangka kerja kebangsaan yang “minimally burdensome”.

Ini bukan sekadar drama politik Washington. Bagi Malaysia yang sedang melaksanakan Malaysia Digital Economy Blueprint (MyDIGITAL), apa yang berlaku di AS ini ialah cermin tentang satu persoalan besar:

Adakah kita mahu ekosistem AI negara ditadbir oleh puluhan standard berbeza, atau satu kerangka nasional yang jelas dan diselaraskan?

Dalam siri “AI in Government & Public Sector” ini, fokusnya ialah bagaimana kerajaan menggunakan AI dalam smart city, keselamatan, identiti digital, automasi perkhidmatan, dan pertahanan negara. Keputusan AS untuk memusatkan dasar AI memberi banyak petunjuk tentang apa yang patut – dan tidak patut – dilakukan jika Malaysia mahu kekal kompetitif dan pada masa sama melindungi rakyat.

Artikel ini akan:

  • Menghuraikan secara ringkas apa yang EO Trump tentang AI cuba capai
  • Menilai kenapa “standard kebangsaan” sangat penting untuk sektor awam
  • Menarik beberapa pelajaran praktikal untuk Malaysia di bawah MyDIGITAL

Apa sebenarnya yang EO AI Trump buat?

Secara ringkas, executive order ini cuba menghadkan kuasa negeri-negeri AS mengawal selia AI dan menolak ke arah satu standard persekutuan.

Beberapa elemen utama:

  1. Task force litigasi AI di bawah Peguam Negara

    • Peguam Negara AS diminta menubuhkan satu pasukan litigasi khas untuk mencabar undang-undang negeri berkaitan AI yang dianggap “tidak konsisten” dengan EO ini.
    • Ini termasuk undang-undang yang dilihat:
      • Mengganggu perdagangan antara negeri (interstate commerce)
      • Bertentangan dengan peraturan persekutuan sedia ada
      • Atau “tidak sah” mengikut pertimbangan Peguam Negara.

  2. Kuasa tambahan kepada FTC dan FCC

    • Ketua Federal Trade Commission (FTC) dan Federal Communications Commission (FCC) diberi peranan untuk mencampuri hal undang-undang negeri tertentu, terutama bab standard pelaporan dan pendedahan AI.

  3. Menuju satu rangka kerja persekutuan (tetapi belum siap)

    • EO ini tidak terus mewujudkan rangka kerja AI persekutuan.
    • Ia mengarahkan Penasihat Khas Rumah Putih untuk AI & kripto dan Ketua Office of Science and Technology Policy (OSTP) menyediakan syor rang undang-undang kepada Kongres bagi membentuk rangka kerja AI kebangsaan yang akan mendahului undang-undang negeri.

  4. Pengecualian untuk beberapa bidang sensitif
    Untuk mengurangkan tentangan, EO ini tidak menyentuh undang-undang negeri berkaitan:

    • Perlindungan keselamatan kanak-kanak
    • Infrastruktur pengkomputeran AI dan pusat data
    • Perolehan dan penggunaan AI oleh kerajaan negeri sendiri

  5. Senarai undang-undang ‘onerous’ dan syarat dana persekutuan

    • Setiausaha Perdagangan diminta menilai undang-undang AI negeri yang dianggap membebankan dalam masa 90 hari.
    • Antara fokus: undang-undang yang memaksa model AI “mengubah output yang benar” atau standard pendedahan yang mungkin bercanggah dengan Perlembagaan.
    • Negeri yang mahu dana program Broadband Equity Access and Deployment (BEAD) perlu mematuhi syarat tertentu – termasuk tidak menguatkuasakan undang-undang AI yang dilabel ‘onerous’ oleh pentadbiran persekutuan.

Politiknya jelas: Rumah Putih mahu “satu buku peraturan” (one rulebook) untuk AI di seluruh AS, dan sedia menggunakan dana persekutuan serta litigasi untuk mengawal arah dasar negeri-negeri.

Kenapa negara besar mahukan standard AI peringkat kebangsaan?

Inti hujah penyokong EO ini mudah: patchwork peraturan negeri menyukarkan inovasi dan pelaburan AI.

Dari sudut industri teknologi

Syarikat AI besar di AS berhujah:

  • Pembangun model AI beroperasi merentasi negeri – mereka tak boleh menulis kod dengan satu cara untuk California, cara lain untuk Texas, dan cara lain untuk New York.
  • Compliance cost meningkat apabila setiap negeri ada format pelaporan, keperluan audit, dan definisi “AI berisiko tinggi” yang berbeza.
  • Startup dan PKS teknologi paling terkesan, kerana mereka tiada pasukan undang-undang besar untuk menapis 50 set undang-undang.

Patrick Hedger dari NetChoice (persatuan perdagangan teknologi berhaluan konservatif) menyimpulkan pandangan industri dengan agak jelas: AI ialah bentuk perdagangan antara negeri, jadi kerajaan persekutuan ialah pengawal selia yang lebih sesuai daripada negeri.

Dari sudut sektor awam dan persaingan geopolitik

Trump menegaskan persaingan: sama ada AS atau China yang akan mendahului AI, dan AS “sedang mendahului dengan jauh”. Naratif ini mungkin berlebihan, tetapi ada satu poin penting:

Negara yang berjaya menyusun ekosistem AI mereka dengan cepat – termasuk undang-undang dan standard – akan mendapat kelebihan awal dari segi ekonomi, pertahanan dan diplomasi.

Bagi kerajaan pusat, standard kebangsaan bermakna:

  • Pelaksanaan AI yang lebih seragam dalam perkhidmatan awam, bukannya 50 cara berbeza.
  • Rangka kerja risiko dan etika yang konsisten di semua agensi.
  • Data dan infrastruktur AI boleh dikongsi dan diintegrasi dengan lebih mudah.

Ini sangat dekat dengan aspirasi MyDIGITAL yang mahu “pengurusan data bersepadu dan keselamatan siber diperkukuh” di seluruh sektor awam.

Reaksi terhadap EO: antara perlindungan rakyat dan kelancaran inovasi

EO ini tidak diterima bulat-bulat.

Pihak yang membantah: “ini hadiah untuk Big Tech”

Beberapa kumpulan advokasi pengguna dan inovasi bertanggungjawab melihat EO ini sebagai langkah berbahaya:

  • Public Citizen menyifatkannya sebagai “reward to Big Tech” dan mengabaikan semangat persekutuan (federalism) yang selama ini diagungkan.
  • Americans for Responsible Innovation menjangka EO ini akan tercabar di mahkamah, menyifatkan tafsiran Klausa Perdagangan Antara Negeri yang digunakan sebagai “flimsy”.
  • Kebimbangan utama mereka: EO ini melemahkan perlindungan yang disokong awam di peringkat negeri – contohnya perlindungan pekerja, pengguna dan kanak-kanak – tanpa menggantikan dengan rangka kerja persekutuan yang jelas.

Daripada sudut tadbir urus, hujah mereka ada asas:

  • Jika kerajaan pusat mahu “ambil alih” peranan negeri, ia juga perlu menyediakan standard gantian yang mantap, bukan sekadar mengosongkan medan pengawalseliaan.

Pihak yang menyokong: “startup tak mampu patuhi 50 undang-undang”

Sebaliknya, kumpulan propasar berpendapat:

  • Tanpa standard persekutuan, hanya syarikat gergasi mampu menanggung kos pematuhan pelbagai negeri.
  • Startup AI dan syarikat kecil akan tewas sebelum sempat berkembang.
  • Kerajaan pusat lebih sesuai menetapkan rangka kerja asas, manakala butiran pelaksanaan boleh diurus melalui panduan, bukan ratusan akta negeri.

Perbalahan ini – antara perlindungan mikro di peringkat negeri dan kelancaran ekosistem di peringkat persekutuan – sangat relevan untuk Malaysia.

Pelajaran untuk Malaysia: AI, MyDIGITAL dan keperluan dasar berpusat

Malaysia tidak ada 50 negeri seperti AS, tetapi cabaran “pecah-pecah” masih wujud dalam bentuk:

  • Agensi persekutuan berbeza dengan polisi AI sendiri
  • Kerajaan negeri dan PBT membangunkan projek smart city dengan standard berbeza
  • GLC dan agensi keselamatan melaksanakan analitik pengawasan dan identiti digital mengikut garis panduan tersendiri

Kalau dibiarkan, kita akan berdepan risiko sama: patchwork dalam kerajaan sendiri.

1. Standard nasional untuk AI sektor awam

Untuk menyokong MyDIGITAL, Malaysia wajar bergerak ke arah satu Rangka Kerja Nasional AI Sektor Awam yang:

  • Ditambat kepada undang-undang dan polisi sedia ada seperti perlindungan data, keselamatan siber, dan hak asasi.
  • Menggariskan prinsip penggunaan AI yang wajib untuk semua agensi:
    • Transparency by default bagi keputusan AI yang menjejaskan hak individu
    • Penilaian impak (AI Impact Assessment) untuk aplikasi berisiko tinggi seperti pengenalan wajah, scoring sosial, dan penguatkuasaan undang-undang
    • Mekanisme rayuan manusia untuk keputusan automatik yang kritikal.

Berbeza dengan EO Trump yang dilihat terlalu memihak kepada industri, kerangka Malaysia patut imbang antara inovasi dan perlindungan rakyat – bukan pilih salah satu.

2. Pendekatan “federal first, local contextualisation” untuk smart city

Satu kesan jelas dari EO di AS ialah mesej kuat: Washington mahu menjadi pusat rujukan AI. Malaysia boleh mengambil pendekatan lebih halus:

  • Kerajaan Persekutuan tetapkan standard asas untuk data, keselamatan, hak privasi, interoperabiliti dan etika AI bagi projek smart city.
  • Kerajaan negeri dan PBT dibenarkan menambah lapisan keperluan yang sesuai dengan konteks tempatan, selagi tak bercanggah dengan standard nasional.

Contoh praktikal:

  • Standard Nasional AI Smart City menetapkan:
    • Format minimum data sensor bandar
    • Syarat audit untuk algoritma pengurusan trafik
    • Tahap minimum penyamaran/mask data bagi rakaman CCTV.
  • Majlis bandar tertentu boleh menambah syarat seperti:
    • Notis awam di kawasan dengan kamera pengenalan wajah
    • Jawatankuasa etika tempatan yang dianggotai wakil masyarakat.

Kelebihannya:

  • Vendor AI tak perlu membina 14 versi sistem untuk 14 negeri.
  • Rakyat masih dilindungi dengan mekanisme yang mengambil kira sensitiviti setempat.

3. Gunakan insentif dana seperti AS, tetapi dengan syarat jelas

AS menggunakan dana BEAD untuk “memujuk” negeri mematuhi standard persekutuan. Malaysia pun sebenarnya sudah buat perkara serupa dalam bentuk geran digital, peruntukan projek smart city, dan pembiayaan infrastruktur.

Bezanya, untuk AI sektor awam, syarat itu perlu lebih spesifik dan telus:

Contoh syarat untuk agensi yang mahu dana projek AI:

  • Mempunyai Polisi Penggunaan AI yang diluluskan peringkat kementerian.
  • Menjalankan AI Impact Assessment untuk projek berisiko tinggi.
  • Menyimpan log penggunaan model dan data latihan utama selama tempoh tertentu.
  • Menyediakan saluran aduan awam tentang penyalahgunaan AI.

Dengan cara ini, dana persekutuan menjadi alat untuk menaikkan standard, bukan sekadar mengawal politik.

4. Elak dua kesilapan AS: PR yang lemah dan ketiadaan pelan pengganti

Melihat kepada kritikan terhadap EO Trump, ada dua pengajaran komunikasi dasar untuk Malaysia:

  1. Jangan kelihatan seperti ‘menyebelahi’ industri sahaja

    • Proses merangka dasar AI sektor awam patut melibatkan: akademia, NGO, industri, dan wakil pengguna.
    • Dokumen rasmi perlu jelaskan dengan terang: “Apa perlindungan minimum untuk rakyat?” – bukan hanya faedah kepada ekonomi.

  2. Jangan sekat peraturan lama tanpa sediakan kerangka baharu yang jelas

    • Jika kerajaan pusat mahu seragamkan piawaian negeri/PBT, pastikan standard pengganti sudah sedia atau sekurang-kurangnya telah diterbitkan dalam bentuk draf awam
    • Rakyat dan agensi pelaksana perlu nampak dengan jelas:
      • Siapa berkuasa buat apa
      • Apa hak individu terhadap keputusan AI
      • Bila dan bagaimana semakan kehakiman atau pentadbiran boleh dibuat.

Apa langkah seterusnya untuk pembuat dasar dan pemimpin agensi di Malaysia?

Pengajaran utama dari EO AI Trump bukan soal sama ada kita setuju atau tidak dengan politiknya, tetapi bagaimana dasar AI peringkat negara dibentuk, dipertikai dan dikuatkuasakan.

Untuk Malaysia yang sedang mara dengan MyDIGITAL, beberapa langkah praktikal boleh diambil mulai sekarang:

  1. Mandatkan rangka kerja AI sektor awam yang bersepadu
    – Di peringkat Jemaah Menteri atau Majlis Ekonomi Digital & 4IR Negara.
  2. Tetapkan standard minimum untuk projek AI berisiko tinggi
    – Termasuk smart city, identiti digital, sistem keselamatan sempadan, dan sistem pemarkahan automatik dalam kebajikan sosial.
  3. Selaraskan garis panduan di semua kementerian dan GLC utama
    – Elak situasi satu agensi terlalu longgar, satu lagi terlalu ketat.
  4. Gunakan dana pusat sebagai pemangkin, bukan tekanan kosong
    – Agensi yang ikut standard dan amalkan tadbir urus baik patut diberi keutamaan dana dan sokongan teknikal.

Persaingan AI global tidak menunggu Malaysia. Kerajaan yang mampu memusatkan visi, menyelaras dasar, tetapi tetap melindungi rakyat, akan lebih cepat menuai manfaat AI dalam sektor awam – daripada trafik bandar yang lebih lancar, kepada pengurusan bencana lebih cekap, hinggalah keselamatan negara yang lebih tangkas.

Persoalannya sekarang: adakah kita bersedia menjadikan dasar AI sebagai “isu kebangsaan” yang serius, seperti mana AS cuba lakukan – tetapi dengan model tadbir urus yang lebih seimbang dan lebih sesuai dengan konteks Malaysia?

🇲🇾 Pelajaran EO AI Trump untuk Malaysia Digital - Malaysia | 3L3C