Mengapa Illinois Lantik Chief AI Officer – Pengajar Untuk Malaysia

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

Illinois melantik Chief AI Officer pertama mereka. Apa maksudnya untuk Malaysia, bandar pintar dan tadbir urus AI dalam sektor awam kita?

Chief AI OfficerAI sektor awambandar pintartadbir urus AIIllinoisMalaysia Digital EconomyAI governance
Share:

Mengapa Jawatan Chief AI Officer Tiba‑Tiba Jadi Penting

Dalam masa dua tahun terakhir, lebih 20 negeri dan bandar di Amerika Syarikat telah menubuhkan peranan rasmi berkaitan kecerdasan buatan (AI) di peringkat C-suite – daripada Chief AI Officer (CAIO) hingga AI Governance Lead. Illinois kini menyertai senarai itu dengan pemburuan rasmi untuk CAIO pertama negeri mereka pada 12/12/2025.

Ini bukan sekadar lantikan glamor. Illinois sedang membina pejabat AI formal di bawah Department of Innovation and Technology (DoIT) untuk memacu strategi AI dan pembelajaran mesin merentas 36 agensi dan lebih 90 entiti kerajaan negeri.

Bagi Malaysia yang sedang memacu Rangka Tindakan Ekonomi Digital dan aspirasi bandar pintar, langkah Illinois ini adalah cermin masa depan. Soalannya bukan lagi "perlu atau tidak AI dalam sektor awam", tetapi siapa yang akan memimpin, mengawal, dan bertanggungjawab ke atasnya.

Dalam artikel ini, saya kupas:

  • Apa sebenarnya peranan Chief AI Officer di Illinois
  • Kenapa model ini relevan untuk kerajaan dan bandar di Malaysia
  • Bagaimana CAIO boleh menyokong keselamatan negara, identiti digital dan bandar pintar
  • Langkah praktikal jika KKM, MOF, MAMPU, PBT atau kerajaan negeri mahu bersedia ke arah peranan ini

Apa Yang Illinois Sedang Bina Dengan Chief AI Officer

Illinois melantik CAIO untuk memimpin sepenuhnya strategi AI sektor awam mereka – daripada visi, dasar, tadbir urus hingga pelaksanaan projek.

Di Illinois, CAIO akan:

  • Menjadi pegawai eksekutif utama dan autoriti dasar untuk AI dan pembelajaran mesin
  • Membangunkan AI roadmap peringkat negeri
  • Menetapkan tadbir urus, piawaian dan garis panduan penggunaan AI
  • Menyelaras pelaksanaan AI yang bertanggungjawab merentas DoIT dan agensi berkanun di bawahnya

CAIO ini akan melapor kepada Timbalan Setiausaha DoIT dan bekerjasama rapat dengan CIO negeri, Ketua Data (Chief Data Officer) dan arkitek perusahaan (enterprise architects). Dalam erti kata lain, AI bukan lagi projek sampingan IT – ia naik ke meja strategi tertinggi kerajaan negeri.

Illinois juga mensyaratkan calon:

  • Berpengalaman di peringkat pengurusan kanan IT
  • Ada latar belakang strategi teknologi perusahaan dan dasar
  • Pernah membangunkan rangka kerja tadbir urus AI / ML, roadmap dan amalan pengurusan risiko

Ini menunjukkan satu perkara penting: AI sektor awam bukan sekadar soal teknologi, tetapi soal polisi, risiko dan kepercayaan rakyat.

Trend Global: Dari Projek AI Kecil ke Kepimpinan AI Peringkat Negeri

Illinois bukan kes terpencil; ia sebahagian trend global di mana kerajaan mula melantik pemimpin AI khusus untuk mengawal arah pembangunan teknologi ini.

Di Amerika Syarikat sahaja, pada 2025:

  • Oklahoma menubuhkan jawatan Chief AI and Technology Officer
  • Montana dan Texas mewujudkan peranan CAIO dan Chief AI & Innovation Officer
  • North Carolina melantik eksekutif khusus untuk tadbir urus dan dasar AI
  • Arkansas baru memulakan pencarian CAIO

Barat sudah bergerak daripada fasa "eksperimen AI" ke fasa institutionalisation – membina struktur, peranan dan proses tetap untuk:

  • Mengawal risiko bias dan diskriminasi algoritma
  • Menjamin keselamatan siber dan perlindungan data
  • Menyokong automasi perkhidmatan awam secara bertanggungjawab
  • Mengintegrasi AI dengan agenda lebih besar seperti bandar pintar, keselamatan awam dan kesejahteraan sosial

Malaysia sebenarnya sudah berada di laluan yang sama melalui:

  • Pelan Tindakan Kebangsaan AI
  • Rangka Tindakan Ekonomi Digital Malaysia (MyDIGITAL)
  • Usaha bandar pintar di Kuala Lumpur, Selangor, Johor, Pulau Pinang, Sarawak dan lain‑lain

Bezanya, kebanyakan inisiatif kita masih dipacu oleh gabungan unit digital, vendor dan pasukan projek – belum ada satu figur tunggal di peringkat kerajaan pusat atau negeri yang mandat utamanya adalah AI sektor awam.

Saya berpendapat, ini hanya soal masa.

Kenapa Model Illinois Relevan Untuk Malaysia

Jika Malaysia serius tentang AI dalam kerajaan, kita perlukan sekurang‑kurangnya satu "tuan rumah" yang jelas – sama ada di peringkat nasional atau negeri. CAIO ialah calon paling logik.

Mari kaitkan beberapa keutamaan nasional dengan peranan CAIO.

1. Menyokong identiti digital dan keselamatan negara

Identiti digital nasional, sistem pengesahan biometrik, sistem imigresen pintar, pemantauan sempadan – semuanya semakin menggunakan AI dan analitik lanjutan.

Tanpa kepimpinan AI yang tersusun:

  • Agensi berbeza mungkin guna algoritma dan vendor berbeza tanpa piawaian yang sama
  • Risiko penyalahgunaan data rakyat meningkat
  • Keputusan keselamatan bergantung pada "kotak hitam" yang sukar diaudit

CAIO boleh:

  • Menetapkan standard minimum model AI untuk sistem keselamatan dan identiti digital
  • Mewajibkan algorithmic audit dan impact assessment sebelum guna AI bagi kes tinggi risiko
  • Menghasilkan garis panduan penggunaan data rakyat secara telus dan boleh dipertanggungjawabkan

2. Menyelaraskan bandar pintar yang sekarang agak berselerak

Banyak PBT dan kerajaan negeri sudah ada projek bandar pintar: CCTV pintar, pengurusan trafik, aplikasi aduan, sistem parkir, IoT untuk banjir, dan sebagainya.

Masalah biasa yang saya nampak bila bercakap dengan pegawai PBT:

  • Projek silo, tak serasi antara satu sama lain
  • Data tak dikongsi merentas jabatan
  • Tiada panduan jelas tentang privasi, penyimpanan data kamera, dan hak rakyat

Model Illinois – pejabat AI formal dengan CAIO – memberi contoh bagaimana Malaysia boleh:

  • Wujudkan pejabat AI di peringkat kerajaan negeri atau bandar raya utama (contoh: Kuala Lumpur, Shah Alam, Johor Bahru)
  • Menggabungkan garis panduan AI dengan pelan induk bandar pintar negeri
  • Mengelak setiap PBT dari "belajar semula dari kosong" dan mengurangkan pembaziran kos

3. Menjadikan dasar AI selari dengan dasar ekonomi digital

Rangka Tindakan Ekonomi Digital menekankan penggunaan AI dalam sektor awam, PKS dan industri strategik. Tetapi jika sektor awam sendiri tidak ada struktur kepimpinan AI yang mantap:

  • Sukar tunjuk contoh best practice kepada sektor swasta
  • Sukar tarik pelaburan berkualiti tinggi dalam ekosistem AI tempatan
  • Sukar bina keyakinan rakyat bahawa kerajaan mengawal risiko dengan baik

CAIO boleh menjadi jambatan antara:

  • Polisi ekonomi digital (MOSTI, MITI, MOF)
  • Pelaksanaan teknikal (MAMPU, JPN, PDRM, MOH, PBT dan lain‑lain)
  • Ekosistem industri dan akademia (universiti, syarikat teknologi tempatan dan global)

Apa Sebenarnya Yang Perlu Dibuat Oleh Seorang Chief AI Officer

Peranan CAIO yang berkesan jauh lebih luas daripada "pilih teknologi AI". Mereka perlu gabungkan pemikiran dasar, risiko, teknologi dan perubahan budaya organisasi.

Jika saya ringkaskan, seorang CAIO sektor awam yang baik perlu fokus kepada lima blok utama.

1. Visi dan peta jalan (roadmap) AI sektor awam

  • Tetapkan sasaran jelas: contohnya, 30% proses operasi utama kerajaan diotomasi dengan AI menjelang 2030 tanpa mengurangkan hak dan layanan kepada warga.
  • Kenal pasti kes penggunaan (use case) berimpak tinggi: kesihatan awam, bantuan sosial, cukai, penguatkuasaan, pengurusan bencana.
  • Susun keutamaan berdasarkan nilai kepada rakyat, bukannya hanya apa yang "nampak canggih".

2. Tadbir urus dan polisi

Ini titik paling kritikal.

CAIO perlu membina dan menguatkuasakan perkara seperti:

  • Kod etika AI kerajaan
  • Proses kelulusan projek AI (siapa perlu luluskan, bila, atas asas apa)
  • Keperluan data governance: kualiti data, hak akses, penyimpanan, pemadaman
  • Polisi human-in-the-loop untuk keputusan berisiko tinggi: contohnya, tiada model AI boleh sendirian tentukan kelulusan bantuan kebajikan, penahanan, atau status kewarganegaraan.

3. Pengurusan risiko dan pematuhan

AI tidak neutral. Ia boleh bias, boleh dieksploitasi, dan boleh gagal.

CAIO perlu membina kerangka risiko yang praktikal:

  • Klasifikasi risiko projek AI (rendah, sederhana, tinggi)
  • Keperluan audit teknikal dan audit etika bagi projek risiko tinggi
  • Latihan dalaman untuk pegawai audit dan legal agar faham bagaimana menilai model AI

4. Bakat dan keupayaan dalaman

Illinois secara jelas mengaitkan CAIO dengan pasukan data dan arkitek perusahaan. Malaysia pun perlu bergerak dari outsourcing mindset kepada capability building.

Peranan CAIO patut merangkumi:

  • Reka pelan latihan AI untuk penjawat awam – bukan hanya pakar IT, tetapi juga pegawai dasar dan barisan hadapan
  • Menetapkan career path untuk bakat data dan AI dalam kerajaan supaya mereka tidak cepat lari ke sektor swasta
  • Bina komuniti amalan (community of practice) AI antara agensi – tempat berkongsi modul kod, polisi dan pengalaman

5. Komunikasi dengan rakyat dan ketelusan

AI dalam kerajaan cepat mengundang rasa curiga jika komunikasi lemah. CAIO perlu menjadi wajah yang boleh menjawab soalan rakyat:

  • Apa data yang digunakan?
  • Bagaimana model dibuat dan disemak?
  • Apa hak saya jika saya rasa saya dizalimi oleh keputusan AI?

Ini bukan tugas PR semata‑mata. Ia sebahagian daripada legitimasi politik penggunaan AI dalam sektor awam.

Adakah Malaysia Perlu Chief AI Officer? Pandangan Terus Terang

Saya berpendapat: ya, tetapi dengan reka bentuk yang betul.

Pilihan model untuk Malaysia

Ada beberapa pendekatan yang realistik:

  1. CAIO Nasional di peringkat Persekutuan

    • Diletakkan di bawah jabatan yang ada mandat merentas agensi (contoh: JPM atau MAMPU).
    • Fokus kepada polisi, tadbir urus dan standard nasional.

  2. CAIO Negeri untuk negeri yang sedang rancak dengan inisiatif bandar pintar

    • Contohnya Selangor, Johor, Sarawak, Penang.
    • Fokus kepada projek AI yang dekat dengan rakyat: pengangkutan, perbandaran, kebersihan, keselamatan komuniti.

  3. CAIO Sektor di kementerian strategik

    • Contoh: CAIO Kesihatan di KKM, CAIO Kewangan di MOF/LHDN.
    • Fokus kepada domain risiko tinggi dan data sangat sensitif.

Model Illinois menunjukkan satu hal yang praktikal: mula di satu tempat yang jelas (DoIT), bina pejabat AI formal, kemudian berkembang. Malaysia boleh bermula di peringkat nasional dan negeri serentak, dengan mandat yang berbeza tetapi saling melengkapi.

Tiga langkah praktikal dalam 12 bulan akan datang

Untuk pembuat dasar dan pengurus teknologi kerajaan yang membaca artikel ini, berikut langkah yang saya rasa boleh diambil segera tanpa menunggu akta baru:

  1. Tubuhkan jawatankuasa tadbir urus AI antara agensi
    Pastikan bukan hanya orang IT – perlu ada legal, dasar, perbendaharaan, dan wakil pengguna barisan hadapan. Ini boleh menjadi "benih" kepada pejabat CAIO kelak.

  2. Kenal pasti 5–10 kes penggunaan AI berimpak tinggi dan berisiko sederhana
    Contoh: pengurusan aduan awam, pengesanan kerosakan jalan, pengurusan dokumen, perkhidmatan pelanggan berasaskan chatbot. Mulakan dengan ini sambil bina rangka tadbir urus.

  3. Rangka profil pekerjaan CAIO yang jelas
    Jangan jadikan CAIO sekadar "CIO versi baru". Masukkan keperluan pengalaman dalam tadbir urus, polisi dan pengurusan risiko – sama seperti yang Illinois lakukan.

Menutup Tahun 2025: Masa Sesuai Untuk Fikir Serius Tentang CAIO

Kita berada di hujung 2025. Dalam tempoh dua tahun, generatif AI sudah masuk ke dalam hampir setiap perkhidmatan digital yang kita guna – daripada carian, terjemahan, hingga penulisan laporan. Sektor awam tidak terkecuali.

Langkah Illinois melantik Chief AI Officer pertama negeri mereka memberi isyarat jelas: AI bukan lagi eksperimen teknologi, tetapi fungsi teras pentadbiran moden.

Bagi Malaysia, soalan penting sekarang ialah:

  • Adakah kita mahu AI sektor awam berkembang secara organik dan berselerak, atau dengan struktur dan akauntabiliti yang jelas?
  • Siapa yang akan bertanggungjawab apabila model AI mempengaruhi bantuan kebajikan, penyiasatan jenayah atau kelulusan lesen perniagaan?

Jika jawapan kita ialah "kita mahukan penggunaan AI yang bertanggungjawab, selamat dan berkesan", maka mewujudkan peranan seperti Chief AI Officer – di peringkat nasional, negeri atau sektor – bukan lagi perkara optional. Ia sebahagian daripada infrastruktur tadbir urus digital Malaysia.

Sekarang masa yang sesuai untuk ketua jabatan, CIO kerajaan, dan pembuat dasar duduk semeja dan bertanya secara jujur:
Jika Illinois dan negeri‑negeri lain sudah bersedia dengan CAIO, bila giliran kita?

🇲🇾 Mengapa Illinois Lantik Chief AI Officer – Pengajar Untuk Malaysia - Malaysia | 3L3C