Mengapa Kerajaan Perlukan Pasukan Bakat AI Tersendiri

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

Tanpa pasukan bakat AI dalam kerajaan, aspirasi bandar pintar, automasi perkhidmatan awam dan keselamatan negara hanya tinggal slogan.

AI kerajaanbakat AIMyDIGITALbandar pintarautomasi perkhidmatan awamkeselamatan negaratransformasi digital sektor awam
Share:

Mengapa kerajaan perlukan bakat AI, bukan hanya sistem AI

Di Amerika Syarikat, ratusan ribu penjawat awam – termasuk pakar AI dan teknologi – meninggalkan perkhidmatan persekutuan selepas gelombang pengurangan kakitangan. Kesan langsungnya jelas: dasar ada, bajet ada, tetapi bakat yang sepatutnya melaksana dan menyelia projek AI kerajaan semakin berkurang.

Ini masalah yang kita di Malaysia tak boleh pandang ringan. Rangka Tindakan Ekonomi Digital Malaysia (MyDIGITAL) meletakkan AI sebagai teras untuk bandar pintar, keselamatan negara, automasi perkhidmatan awam dan ekonomi digital. Namun tanpa strategi bakat AI sektor awam yang serius, banyak inisiatif itu berisiko tinggal di atas kertas.

Rang undang-undang AI Talent Act yang dibentangkan secara dwipartisan di Kongres AS baru-baru ini menunjukkan satu perkara penting: negara yang serius tentang AI sedang beralih fokus daripada hanya “membeli teknologi” kepada membina ekosistem bakat dalam kerajaan. Ada beberapa pelajaran terus untuk Malaysia di sini.

Apa itu AI Talent Act – dan kenapa ia penting

AI Talent Act di AS pada asasnya cuba memodenkan cara kerajaan merekrut dan mengurus bakat teknikal, khususnya dalam kecerdasan buatan.

Cadangan utamanya termasuk:

  • Menubuhkan pasukan bakat teknologi & AI di setiap agensi kerajaan
  • Menubuhkan pasukan pusat di Office of Personnel Management (OPM) untuk urus pengambilan secara berpusat
  • Membolehkan perkongsian senarai calon dan penilaian teknikal antara agensi
  • Mengembangkan amalan pengambilan berasaskan kemahiran (skills-based hiring), bukan sekadar berasaskan sijil akademik dan tahun pengalaman
  • Memperluas model ini kepada bidang kritikal lain seperti siber keselamatan dan sains data

Falsafah di sebalik rang undang-undang ini sangat jelas: sistem pengambilan kerja kerajaan yang lama, birokratik dan terlalu bergantung pada kertas kelayakan sedang menolak keluar bakat terbaik. Dalam pasaran AI yang sangat kompetitif, kerajaan tak mampu kalah dalam perang bakat.

“Sistem pengambilan kerja yang lapuk dan birokratik menolak bakat ke tempat lain. AI Talent Act membetulkan perkara ini.” – Rep. Pat Fallon

Bagi Malaysia, ini sepadan dengan cabaran kita sendiri. Banyak agensi sedang bercakap tentang AI, tetapi struktur jawatan, skim gaji dan proses pengambilan belum benar‑benar mesra bakat teknologi.

Mengaitkan AI Talent Act dengan realiti Malaysia

1. Selari dengan MyDIGITAL dan Pelan Bandar Pintar

MyDIGITAL menyasar:

  • 100% perkhidmatan kerajaan boleh capai secara dalam talian
  • penggunaan data raya dan AI untuk membuat keputusan dasar
  • pembangunan bandar pintar melalui analitik trafik, pengurusan sisa, keselamatan awam dan sebagainya

Semua ini memerlukan jurutera pembelajaran mesin, saintis data, arkitek data, pakar keselamatan siber dan pegawai dasar yang faham AI – bukan sekadar vendor luar yang pasang sistem kemudian hilang.

Pendekatan AI Talent Act mengingatkan kita bahawa jika kerajaan tak membina kapasiti dalaman, ia akan bergantung sepanjang masa kepada vendor. Itu berisiko besar dari sudut:

  • kos jangka panjang yang tinggi
  • kebocoran pengetahuan (knowledge drain)
  • risiko keselamatan dan kedaulatan data
  • kesukaran menyelaras piawaian AI merentas agensi

2. Pengambilan berasaskan kemahiran vs “sijil dahulu”

Di AS, pentadbiran Trump dan Biden – walaupun sangat berbeza dari segi politik – setuju dalam satu perkara: proses pengambilan kerajaan mesti beralih kepada pengiktirafan kemahiran sebenar, bukan hanya kelulusan di atas kertas.

Malaysia juga sudah mula bercakap tentang TVET, micro-credential, dan pengiktirafan pembelajaran terdahulu (RPL). Tetapi dalam banyak iklan jawatan kerajaan, syarat sebenar masih lagi berat ke arah:

  • “Ijazah Sarjana Muda dalam …”
  • “CGPA sekurang‑kurangnya …”
  • “Pengalaman X tahun di sektor …”

Sedangkan dalam dunia AI, ramai bakat terbaik datang daripada:

  • laluan bootcamp dan kursus dalam talian
  • pengalaman projek sumber terbuka (open source)
  • pertandingan data science / Kaggle
  • kerja bebas (freelance) dan startup kecil

Jika kita terlalu rigid, kita akan kalah kepada syarikat teknologi dan fintech yang jauh lebih fleksibel.

Kenapa bakat AI kerajaan kunci kepada bandar pintar & keselamatan negara

Jawapan mudah: tanpa bakat yang betul, projek AI kerajaan mudah jadi projek “hiasan” – cantik dalam slaid pembentangan, tetapi tak banyak impak di lapangan.

a) Bandar pintar (smart city) yang benar‑benar pintar

Banyak bandar di Malaysia mahu:

  • pengurusan trafik berasaskan AI
  • sistem CCTV pintar untuk keselamatan awam
  • pemantauan banjir dan bencana secara masa nyata
  • pengoptimuman pengurusan sisa dan penggunaan tenaga

Jika semua ini dikendalikan penuh oleh vendor tanpa pasukan dalaman yang kompeten, bandar akan:

  • sukar menilai kualiti model AI
  • bergantung penuh pada vendor untuk setiap penambahbaikan kecil
  • tidak mempunyai strategi jangka panjang data dan AI sendiri

Sebaliknya, dengan pasukan AI dalaman di pihak PBT, kerajaan negeri dan kementerian berkaitan, Malaysia boleh:

  • membina platform data bersama antara agensi
  • standardkan API, piawaian data dan garis panduan etika AI
  • mengelak pembaziran projek yang bertindih

b) Automasi perkhidmatan awam yang benar‑benar memudahkan rakyat

Ramai rakyat mahukan:

  • permohonan lesen diproses lebih cepat
  • bantuan sosial diagih dengan lebih tepat
  • semakan status permohonan yang telus dan masa nyata

AI boleh membantu melalui:

  • chatbot dan pembantu maya rakyat berbilang bahasa
  • sistem pemprosesan dokumen automatik (OCR + NLP)
  • model risiko untuk mengesan penipuan dalam bantuan kewangan

Tetapi sistem ini hanya adil dan berkesan jika:

  • dataset dilatih dan diaudit oleh pegawai kerajaan yang faham konteks tempatan
  • terdapat keupayaan dalaman untuk mengesan bias dan diskriminasi
  • pegawai barisan hadapan diberikan latihan untuk bekerjasama dengan sistem AI

Tanpa bakat dalaman, kerajaan sukar memastikan AI tidak menzalimi kumpulan rentan atau mengukuhkan jurang digital.

c) Keselamatan negara dan kedaulatan data

AI kini digunakan untuk:

  • analitik risikan dan pengesanan ancaman
  • pemantauan siber dan pengesanan pencerobohan
  • analisis imej satelit dan dron

Negara tak mampu meletakkan keupayaan kritikal sebegini 100% di tangan pihak luar.

Kita perlukan:

  • pakar AI dan siber di agensi keselamatan sendiri
  • keupayaan membangunkan dan mengaudit model yang digunakan untuk keselamatan
  • kefahaman dasar tentang hubungan antara AI, privasi, dan hak asasi

AI Talent Act memberi isyarat bahawa di AS, isu ini dilihat sebagai sebahagian daripada misi keselamatan negara, bukan sekadar projek IT.

Apa yang Malaysia boleh pelajari – 5 langkah praktikal

Berikut pendekatan yang, pada pandangan saya, patut dipertimbangkan Malaysia dengan merujuk semangat AI Talent Act:

1. Tubuhkan “Pasukan Bakat AI Kerajaan” berpusat

Modelnya lebih kurang seperti pasukan pusat di OPM dalam AI Talent Act.

Peranan pasukan ini:

  • mereka bentuk skim jawatan dan laluan kerjaya AI merentas agensi
  • urus pengambilan bersama (pooled hiring) untuk kementerian dan agensi utama
  • wujudkan bank bakat AI kerajaan yang boleh dikongsi
  • membangunkan rangka kerja gaji dan insentif yang kompetitif (termasuk fleksibiliti kerja jarak jauh, projek bernilai tinggi, dan peluang R&D)

2. Reformasi syarat pengambilan – utamakan kemahiran

Beberapa tindakan konkrit:

  • bina ujian teknikal standard untuk jawatan AI dan data sains
  • masukkan portfolio GitHub, projek terbuka, atau demonstrasi model sebagai sebahagian penilaian
  • longgarkan syarat kelulusan formal untuk posisi teknikal tertentu, selagi calon lulus penilaian kemahiran

Pendekatan ini akan membuka pintu kepada lebih ramai bakat muda, graduan TVET, dan bakat industri yang ingin menyumbang sementara kepada kerajaan.

3. Jadikan dalaman + vendor, bukan vendor semata‑mata

Vendor masih penting. Tetapi struktur ideal ialah:

  • Kerajaan tetapkan strategi, piawaian dan tadbir urus
  • Vendor bantu membina, mengintegrasi dan melatih
  • Pasukan AI dalaman kerajaan memastikan kesinambungan dan mutu

Ini juga mengurangkan risiko “kunci vendor” (vendor lock‑in) di mana kerajaan terpaksa kekal dengan penyedia yang sama kerana tiada keupayaan dalaman untuk migrasi atau audit.

4. Program mobiliti dan “tour of duty” untuk pakar AI

Satu idea menarik yang selari dengan semangat rang undang‑undang AS ialah penugasan jangka pendek:

  • pakar AI industri masuk ke kerajaan 1–2 tahun untuk projek khas
  • penyelidik universiti berkhidmat sebagai penasihat utama projek AI strategik
  • pegawai kerajaan diberi peluang “secondment” ke syarikat teknologi untuk meningkatkan kemahiran

Model ini menggalakkan aliran ilmu dua hala dan menjadikan kerjaya sektor awam lebih dinamik.

5. Latih semula (reskill) penjawat awam sedia ada

Bukan semua bakat perlu diambil dari luar. Ramai pegawai sedia ada mempunyai:

  • pengetahuan mendalam tentang proses dan peraturan
  • kefahaman mendalam tentang realiti rakyat di lapangan

Dengan program latihan yang betul – contohnya modul intensif AI asas, analitik data dan pengurusan projek digital – sebahagian daripada mereka boleh menjadi “AI champion” di peringkat jabatan masing‑masing.

Ini juga membantu mengurangkan ketakutan bahawa AI akan “mengambil alih kerja penjawat awam”. Hakikatnya, AI lebih berkesan sebagai alat yang memperkasa manusia, bukan menggantikan semuanya.

Jika kita gagal mengurus bakat, kita akan gagal mengurus AI

Rang undang‑undang AI Talent Act muncul selepas AS sendiri kehilangan ramai pekerja kerajaan berpengalaman, termasuk pakar AI yang direkrut di bawah pentadbiran terdahulu. Mereka melihat kesannya dan sedang cuba membetulkan keadaan.

Malaysia bernasib baik kerana masih di fasa awal pelaksanaan banyak inisiatif AI sektor awam. Ini masa yang sesuai untuk menyusun strategi bakat sebelum jurang menjadi terlalu besar.

Dalam siri AI dalam Kerajaan & Sektor Awam ini, satu corak sentiasa muncul:

Teknologi AI hanya sekuat manusia yang merancang, membangunkan dan menyelia penggunaannya.

Kalau Malaysia serius mahu capai cita‑cita MyDIGITAL – daripada bandar pintar hingga automasi perkhidmatan awam dan perlindungan keselamatan negara – kita perlu melihat bakat AI kerajaan sebagai pelaburan strategik, bukan kos operasi.

Langkah seterusnya bergantung kepada kita:

  • Adakah skim perkhidmatan dan proses pengambilan akan disusun semula untuk menarik generasi baharu bakat AI?
  • Adakah setiap kementerian dan agensi utama akan mempunyai pelan jelas untuk membina pasukan data dan AI sendiri?
  • Adakah pembuat dasar bersedia melihat bakat AI sebagai isu keselamatan negara, bukan sekadar isu HR?

Jika jawapannya ya, Malaysia bukan sahaja mampu menggunakan AI, tetapi memimpin cara AI digunakan secara bertanggungjawab dalam kerajaan di rantau ini.