Amerika perkenal AI Talent Act untuk tutup jurang bakat AI kerajaan–industri. Apa pengajaran praktikal untuk Malaysia dan projek MyDIGITAL?
AI bukan lagi isu teknologi – ia isu bakat kerajaan
Satu angka yang jarang disebut: lebih 60% projek transformasi digital sektor awam global gagal atau lewat siap kerana kekurangan bakat teknologi – bukan kerana teknologi itu sendiri. Di Malaysia, kita pun rasa benda yang sama bila sistem kerajaan lambat, smart city tersangkut di fasa pilot, atau projek AI berhenti di peringkat “proof of concept”.
Amerika Syarikat baru sahaja memperkenalkan rang undang-undang baharu, AI Talent Act, pada 10/12/2025. Fokusnya sangat jelas: tutup jurang bakat AI antara kerajaan dan industri. Apa yang menarik, rang undang-undang ini bukan sekadar tambah bajet atau beli sistem baharu – ia ubah cara kerajaan mengambil dan menyimpan bakat AI.
Untuk siri "AI in Government & Public Sector", cerita ini sangat relevan dengan Malaysia. Malaysia Digital Economy Blueprint (MyDIGITAL) mensasarkan AI untuk smart city, keselamatan negara, analitik pengawasan, automasi perkhidmatan awam dan identiti digital nasional. Semua ini bunyinya hebat, tapi tanpa bakat AI dalam kerajaan, ia hanya tinggal dalam slaid pembentangan.
Artikel ini kupas apa sebenarnya AI Talent Act, bagaimana ia ubah permainan untuk sektor awam, dan yang paling penting – apa pengajaran praktikal untuk Malaysia jika kita serius mahu sektor kerajaan yang benar‑benar mahir AI.
Apa itu AI Talent Act – dan kenapa ia penting untuk kerajaan
AI Talent Act ialah rang undang-undang dwipartisan di AS yang fokus kepada satu masalah spesifik: sektor awam kalah teruk kepada sektor swasta dalam menarik pakar AI, saintis data, pakar siber dan bakat teknologi lain.
Inti rang undang-undang ini:
- Menubuhkan pasukan bakat AI & teknologi di setiap agensi persekutuan
- Memodenkan proses pengambilan kakitangan kerajaan supaya lebih pantas, lebih tepat dan lebih fokus kepada kemahiran sebenar
- Memberi mandat kepada Office of Personnel Management (OPM) untuk bina pasukan pusat yang mengurus pengambilan bakat AI untuk seluruh kerajaan persekutuan
- Mengurangkan kebergantungan kepada borang "self-assessment" automatik yang selalunya tak menggambarkan kemahiran sebenar
Seorang daripada pencetusnya, Rep. Sara Jacobs, tekankan bahawa sektor swasta boleh bayar lebih tinggi dan ambil pekerja jauh lebih cepat, menyebabkan jawatan kritikal kosong terlalu lama dan potensi negara terbazir.
Di sebalik bahasa polisi dan politik, mesejnya mudah:
Kerajaan tak boleh pimpin dunia dalam AI kalau proses ambil staf masih gaya tahun 1990-an.
Ini sebenarnya isu yang sama dihadapi Malaysia.
Bagaimana AI Talent Act cuba tutup jurang kerajaan–industri
AI Talent Act menarik sebab ia fokus kepada mekanik sebenar pengambilan – bukan hanya cakap besar tentang "AI penting".
1. Pasukan bakat AI dalam setiap agensi
Rang undang-undang ini mahu setiap agensi persekutuan ada "tech & AI talent teams" sendiri. Tugas utama mereka:
- Baiki cara mencari calon (sourcing)
- Reka ujian dan penilaian teknikal yang berkualiti
- Menulis iklan jawatan yang jelas, menarik pakar teknikal sebenar (bukan sekadar jargon HR)
- Bantu memilih calon berdasarkan kemahiran, bukan hanya kertas kelayakan
Ini mengakui satu hakikat: HR tradisional selalunya tak cukup faham AI untuk menilai siapa yang benar‑benar bagus.
Bagi konteks Malaysia, bayangkan setiap kementerian utama – KKM, KDN, KKR, KPKT, MAMPU, MOF – ada pasukan kecil yang memang faham machine learning, data pipeline, MLOps, keselamatan AI dan sebagainya, dan mereka duduk sekali dengan HR untuk susun strategi bakat.
2. Pasukan pusat di OPM: model yang Malaysia patut pertimbangkan
AI Talent Act juga meminta OPM menubuhkan satu pasukan pusat bakat AI & teknikal untuk seluruh kerajaan. Fungsi mereka:
- Jalankan pooled hiring – satu proses temuduga, banyak agensi boleh ambil dari kolam calon yang sama
- Bangunkan bahan dan standard bersama: rangka kompetensi, panduan gaji, templat iklan jawatan, struktur kerjaya
- Sediakan latihan untuk pasukan HR agensi supaya mereka lebih mahir menilai calon teknologi
- Bina pasukan khusus untuk keutamaan tinggi lain seperti siber, data sains, IT
Ini hampir sama dengan apa yang Malaysia cuba buat melalui pelbagai unit pusat digital dan MyDIGITAL – cuma Amerika sedang pergi satu langkah lagi: standardkan cara ambil pakar AI di seluruh kerajaan.
Bagi Malaysia, ini mesej penting: kalau setiap agensi rekrut bakat AI dengan gaya masing-masing, kita akan:
- Bersaing sesama sendiri untuk bakat yang sama
- Buang masa calon dengan temuduga berulang
- Hasilkan standard kemahiran yang tak sekata
3. Kurangkan automasi yang salah jenis
Menariknya, bil ini mencadangkan penghapusan berperingkat "automated self-assessments" dalam tempoh lima tahun.
Maknanya:
- Tak cukup lagi sekadar calon tandakan kotak "expert" dalam borang online
- Penilaian teknikal sebenar perlu jadi asas – contoh: ujian kod, kajian kes, portfolio projek
Ini ironi yang sihat: untuk bina kerajaan yang kuat AI, kita tak boleh malas dan serah semua penilaian calon kepada borang automatik. Manusia pakar tetap perlu menilai manusia pakar.
Apa kaitannya dengan Malaysia Digital Economy Blueprint & smart city
Kalau kita padankan AI Talent Act dengan Malaysia Digital Economy Blueprint, kaitannya sangat jelas.
MyDIGITAL menyasarkan, antara lain:
- Pembangunan smart city di bandar-bandar utama
- Sistem identiti digital nasional yang selamat dan lancar
- Automasi perkhidmatan awam – dari kaunter fizikal ke platform digital hujung ke hujung
- Analitik untuk keselamatan negara dan pengawasan pintar
Semua ini memerlukan tiga perkara serentak:
- Data yang baik
- Infrastruktur dan platform AI yang stabil
- Bakat AI dalam kerajaan yang faham operasi sebenar sektor awam
Hari ini, banyak projek AI kerajaan Malaysia bergantung kuat kepada vendor. Itu normal sebagai permulaan. Tapi kalau terlalu bergantung, kita akan hadapi beberapa risiko:
- Kerajaan jadi "black box dependent" – tak benar-benar faham logik model yang digunakan
- Sukar pantau bias, keselamatan, dan risiko etika AI
- Sukar skala ke agensi lain kerana pengetahuan terkunci pada vendor
AI Talent Act mengingatkan kita:
Negara yang serius nak pimpin AI tak boleh hanya beli sistem. Negara itu mesti membina kapasiti dalaman untuk faham, reka bentuk, dan mengawal AI.
Untuk Malaysia, ini kritikal untuk projek seperti:
- Smart city – analitik trafik, CCTV pintar, perancangan bandar masa nyata
- Identiti digital – padanan biometrik, pengesanan penipuan, pemadanan rekod rentas agensi
- Keselamatan negara – analitik ancaman, pemprofilan risiko, pemantauan siber
Tanpa bakat AI in-house, kita akan selalu main "catch up" dan bergantung kepada vendor untuk keputusan strategik.
Tiga pengajaran praktikal untuk Malaysia daripada AI Talent Act
Kalau saya ringkaskan, ada tiga perkara utama yang Malaysia boleh ambil terus daripada pendekatan AI Talent Act.
1. Jadikan pengambilan bakat AI satu projek nasional, bukan isu HR agensi
Kerajaan Malaysia patut anggap pengambilan bakat AI sektor awam sebagai infrastruktur nasional, sama penting dengan fiber optik dan pusat data.
Beberapa langkah praktikal:
- Bentuk pasukan bakat AI pusat di peringkat persekutuan (contoh di bawah satu agensi payung seperti MAMPU/MOSTI/Unit Khusus MyDIGITAL)
- Reka rangka kompetensi AI sektor awam Malaysia – apa yang membezakan data scientist di bank dengan data scientist di KKM atau KDN
- Laksana "kolam calon bersama" untuk jawatan AI – seorang calon yang lulus penilaian boleh dipadankan dengan beberapa agensi
Ini bukan teori. Model sama dah berjaya dalam skim seperti perkhidmatan gunasama IT dan pusat data kerajaan. Kita cuma belum buat serius untuk bakat AI.
2. Ubah cara menilai calon: dari sijil ke kemahiran sebenar
Realitinya, ramai bakat AI terbaik datang dari laluan tidak tradisional:
- Bootcamp, latihan kendiri, komuniti open source
- Pengalaman projek sebenar (contoh: bangunkan model untuk SME, hackathon, freelance)
Kerajaan perlu lebih berani menilai apa yang calon boleh buat, bukan hanya di mana dia belajar.
Beberapa amalan baik yang boleh diadaptasi:
- Gunakan penilaian teknikal berstandard: kajian kes berdasarkan data kerajaan (tanpa maklumat sensitif), ujian reka bentuk sistem, atau penilaian kod
- Benarkan portfolio projek sebagai sebahagian penilaian formal
- Masukkan pegawai teknikal kanan dalam panel temuduga – bukan HR sahaja
AI Talent Act menekan sangat strong pada aspek ini: rang undang-undang mahukan agensi menilai "real, demonstrated skills".
3. Bangun laluan kerjaya yang jelas untuk bakat AI dalam kerajaan
Ramai pakar AI tak berminat masuk kerajaan kerana mereka nampak:
- Gaji perlahan naik
- Skop kerja kabur ( "masuk dulu, nanti tengok kerja apa")
- Tiada pengiktirafan profesional khusus untuk AI
Kalau Malaysia serius, kita kena:
- Bentuk gred dan skim khusus atau sub-track dalam skim sedia ada untuk AI, data, dan siber
- Tawarkan jaluran kerjaya teknikal mendalam (individual contributor) di samping jaluran pengurusan
- Tawar peluang buat projek berskala besar – contohnya sandarkan bakat ini kepada projek utama MyDIGITAL, bukan hanya tugasan kecil
Dalam bahasa mudah: pakar AI perlu nampak "kerjaya 10 tahun" di sektor awam, bukan hanya kontrak 2 tahun.
Kenapa semua ini berkait rapat dengan keselamatan negara
Ada satu sudut yang ramai terlepas pandang: bakat AI sektor awam bukan hanya tentang aplikasi mesra rakyat seperti chat bot perkhidmatan atau portal pintar. Ia berkait rapat dengan keselamatan negara.
Beberapa contoh:
- Analitik ancaman siber menggunakan model pembelajaran mesin yang memantau corak serangan
- Sistem pengesanan penipuan dalam bantuan kerajaan dan cukai
- Analitik pengawasan yang menggabungkan data CCTV, dron, dan sensor lain
Kalau semua keupayaan ini dikawal atau difahami hanya oleh vendor luar, kerajaan berada di kedudukan yang rapuh. AI Talent Act secara tidak langsung mengakui perkara ini: mereka mahu kepakaran kritikal berada di dalam kerajaan sendiri.
Malaysia yang terdedah kepada ancaman siber serantau, manipulasi maklumat, dan jenayah rentas sempadan tak boleh sekadar mengoutsourc e kepakaran ini. Bakat AI dalam kerajaan adalah sebahagian daripada " defence layer" negara.
Di mana organisasi anda dalam peta jalan ini?
Kalau anda berada dalam:
- agensi kerajaan persekutuan atau negeri,
- GLC yang menyokong projek MyDIGITAL,
- atau vendor teknologi yang banyak kerja dengan kerajaan,
soalannya mudah: siapa yang "memegang otak" AI dalam organisasi anda sekarang? Vendor, atau pasukan dalaman?
Ada tiga langkah praktikal yang boleh mula diambil tanpa tunggu rang undang-undang besar seperti AI Talent Act:
- Audit bakat AI dalaman – siapa yang sebenarnya ada kemahiran data/AI, walaupun jawatannya tak sebut "AI"?
- Bentuk unit kecil "AI core team" – walaupun hanya 3–5 orang, letak mereka dekat dengan projek strategik seperti smart city, identiti digital atau automasi perkhidmatan.
- Rancang pengambilan bakat bersama – kalau beberapa agensi atau jabatan dalam kumpulan yang sama, satukan usaha pengambilan dan latihan.
Saya percaya Malaysia boleh belajar banyak daripada AI Talent Act, tapi jangan tunggu kita ada versi rang undang-undang sendiri baru mula gerak. Bakat AI yang bagus sentiasa ada pilihan – kalau sektor awam tak bersedia, mereka akan terus pilih sektor swasta atau luar negara.
Untuk siri "AI in Government & Public Sector", fokus seterusnya patut bukan sahaja pada teknologi apa yang ingin digunakan, tapi siapa yang akan membinanya, menyelenggaranya, dan bertanggungjawab ke atasnya dalam jangka panjang.
Negara yang menang dalam AI beberapa tahun akan datang bukan semata-mata yang ada pusat data terbesar, tapi yang mempunyai pegawai kerajaan yang benar-benar faham dan menguasai AI.