Dari Kampus ke Bandar Pintar: AI Sebagai Enjin Baharu

AI dalam Kerajaan & Sektor Awam••By 3L3C

Pelaburan AI US$10 juta di sebuah universiti Texas menunjukkan bagaimana kampus boleh menjadi enjin bandar pintar dan kerajaan digital. Apa pengajarannya untuk Malaysia?

AI sektor awamAI pendidikan tinggibandar pintarkerajaan digitalMalaysia Digital Economy Blueprint
Share:

Dari Pelaburan AI di Kampus ke Transformasi Sektor Awam

Sebuah universiti di Texas baru sahaja mengumumkan komitmen sekitar RM47 juta (US$10 juta) untuk mempercepat penggunaan kecerdasan buatan (AI) di kampus – lengkap dengan kerjasama gergasi teknologi dan infrastruktur AI hibrid yang melindungi data sensitif.

Nampak macam cerita pendidikan semata-mata, tapi sebenarnya inilah gambaran awal bagaimana ekosistem AI negara akan terbentuk: bermula di universiti, kemudian meresap ke bandar pintar, kerajaan digital dan perkhidmatan awam.

Dalam siri AI dalam Kerajaan & Sektor Awam ini, contoh Texas Christian University (TCU) memberi banyak petunjuk berguna untuk Malaysia, khususnya terhadap aspirasi Malaysia Digital Economy Blueprint dan Pelan Bandar Pintar. Kalau universiti boleh merancang AI dengan serius – dari infrastruktur, etika hingga pembangunan bakat – tiada sebab sektor awam tak boleh buat lebih baik.

Artikel ini mengupas:

  • Apa sebenarnya TCU buat dengan pelaburan US$10 juta itu
  • Mengapa model mereka relevan kepada universiti dan agensi kerajaan di Malaysia
  • Bagaimana pendekatan yang sama boleh menyokong bandar pintar, kerajaan digital dan inovasi perkhidmatan awam

Apa Yang TCU Sedang Bina Dengan US$10 Juta Itu

TCU menjenamakan inisiatif mereka sebagai AI², satu komitmen penyelidikan dan teknologi terbesar universiti tersebut. Fokusnya jelas: AI bertanggungjawab, selamat dan boleh diakses oleh seluruh ekosistem kampus.

Secara ringkas, komponen utama AI² ialah:

  1. Infrastruktur AI hibrid

    • Sebahagian sistem AI dan data sensitif berada on-premise (di pusat data kampus)
    • Sebahagian lagi menggunakan pengkomputeran awan (cloud) melalui penyedia komersial
    • Pendekatan hibrid ini membenarkan data kritikal kekal "dalam rumah" sambil memanfaatkan kuasa pengkomputeran awan bila perlu

  2. Penggunaan AI merentasi pengajaran dan pembelajaran

    • Pensyarah menggunakan AI untuk reka bentuk kursus, bahan pembelajaran dan penilaian
    • Pelajar menggunakan AI untuk analitik data, pemodelan, simulasi dan penyelidikan dalam pelbagai bidang – bukan STEM sahaja

  3. Penyelidikan dan pembangunan (R&D) AI

    • TCU mensasarkan status Research 1 (R1), ranking tertinggi penyelidikan
    • AI dijadikan enjin untuk meningkatkan keupayaan penyelidikan, menarik bakat akademik dan pelajar pasca siswazah

  4. Tadbir urus dan etika AI

    • Universiti beralih daripada pendekatan anti-AI (larangan ChatGPT pada 2023) kepada penggunaan terkawal dan beretika
    • Penekanan kepada integriti akademik, keselamatan data dan penggunaan bertanggungjawab

Ringkasnya, TCU tidak sekadar membeli pelayan AI. Mereka membina ekosistem AI tersusun: infrastruktur + polisi + bakat + budaya kerja.

Ini bunyinya sangat mirip dengan apa yang kerajaan perlukan untuk menjayakan AI sektor awam dan bandar pintar.

Mengapa Pelaburan AI di Universiti Penting Untuk Kerajaan

Pelaburan AI seperti AI² bukan hanya memberi manfaat kepada kampus. Ia sebenarnya mencorakkan masa depan tenaga kerja, teknologi dan juga cara kerajaan beroperasi.

1. Universiti sebagai kilang bakat untuk kerajaan digital

Malaysia bercakap tentang:

  • bandar pintar,
  • kerajaan digital,
  • analitik data besar,
  • dan penggunaan AI dalam keselamatan, pengangkutan, kesihatan awam.

Semua ini memerlukan pegawai awam dan jurutera data yang benar-benar faham AI – bukan sekadar pernah guna chatbot.

Di TCU, pelajar dari semua jurusan boleh menggunakan AI untuk analisis, pemodelan dan penyelidikan. Kalau pendekatan sebegini diadaptasi oleh universiti di Malaysia:

  • Graduan sains politik boleh menganalisis data pilihan raya dan tingkah laku pengundi untuk Suruhanjaya Pilihan Raya.
  • Graduan perancangan bandar boleh guna model AI untuk mensimulasikan aliran trafik bandar pintar.
  • Graduan kesihatan awam boleh membina model ramalan wabak untuk KKM.
  • Graduan pentadbiran awam boleh mereka bentuk semula proses perkhidmatan kerajaan menggunakan automasi pintar.

Realitinya: kerajaan hanya setara dengan kualiti bakat yang dibekalkan oleh universiti. Jika kampus gagal mengarusperdanakan AI, agensi kerajaan akan sentiasa bergantung pada vendor luar dan sukar membina keupayaan dalaman.

2. Kampus sebagai makmal hidup untuk bandar pintar

Kampus universiti sebenarnya miniatur bandar:

  • Jalan, parkir, trafik
  • Bangunan, tenaga, keselamatan
  • Sistem identiti pelajar dan staf
  • Perkhidmatan kesihatan, makanan, kebajikan

Jika AI diuji dan distabilkan di kampus, ia jauh lebih mudah untuk diadaptasi oleh pihak berkuasa tempatan (PBT) dan kerajaan negeri.

Contohnya:

  • Sistem AI untuk pengurusan tenaga bangunan di kampus → model rujukan untuk kompleks kerajaan dan hospital.
  • Analitik kamera CCTV dengan AI untuk kampus selamat → model awal untuk bandar pintar selamat.
  • Chatbot AI untuk hal ehwal pelajar → asas untuk chatbot perkhidmatan awam di portal kerajaan.

TCU bakal memiliki sistem AI dalaman yang dikawal universiti sendiri. Ini mengelak isu data sensitif pelajar dan penyelidikan bocor ke pihak ketiga. Bagi kerajaan, konsep yang sama amat kritikal bila melibatkan:

  • data MyKad,
  • rekod kesihatan,
  • data bantuan sosial,
  • dan maklumat keselamatan.

Pengajaran Utama Untuk Malaysia: Infrastruktur, Data & Etika

Jika kita bandingkan AI² TCU dengan keperluan Malaysia, ada tiga komponen yang patut ditiru dan ditambah baik.

1. Infrastruktur AI hibrid yang patuh data berdaulat

TCU menggunakan model hibrid: sebahagian on-premise, sebahagian di awan. Untuk universiti dan kerajaan Malaysia, pendekatan ini sangat masuk akal.

Apa yang patut berada on-premise atau di pusat data negara:

  • Identiti warganegara / pelajar
  • Rekod kesihatan
  • Data keselamatan
  • Data kewangan dan bantuan sosial

Apa yang selamat di awan (dengan kawalan yang ketat):

  • Data pembelajaran tanpa identiti
  • Log penggunaan sistem
  • Data simulasi dan eksperimen

Bagi sektor awam, ini berkait terus dengan konsep data sovereignty – data strategik negara kekal di bawah kawalan undang-undang dan infrastruktur tempatan. Universiti boleh jadi perintis:

  • membina pusat data AI universiti yang mematuhi piawaian keselamatan,
  • berkongsi kepakaran dengan pusat data kerajaan,
  • dan menghasilkan garis panduan praktikal untuk sistem AI hibrid.

2. Kerangka etika AI yang boleh diguna semula oleh kerajaan

TCU bergerak daripada melarang AI kepada mengurus AI secara etika dan proaktif. Mereka meletakkan:

  • Polisi penggunaan AI untuk pelajar dan pensyarah
  • Prinsip integriti akademik (contoh: bila perlu nyatakan penggunaan AI)
  • Protokol keselamatan data

Kerajaan Malaysia memerlukan benda yang sama tetapi di skala nasional:

  • Garis panduan AI beretika dalam sektor awam
  • Prinsip akauntabiliti algoritma untuk sistem yang memberi kesan kepada rakyat (contoh: pengagihan bantuan, skor risiko keselamatan)
  • Proses audit untuk mengesan berat sebelah (bias) dan diskriminasi dalam model AI

Universiti yang serius dengan AI boleh menjadi:

  • pusat rujukan etika dan undang-undang AI,
  • rakan penyelidikan kepada agensi seperti MAMPU, MOSTI dan KPKT,
  • penyedia latihan kepada pegawai awam tentang AI bertanggungjawab.

3. R&D yang bersambung terus dengan keperluan sektor awam

TCU menyasarkan status R1 kerana ia membawa dana, reputasi dan bakat. Malaysia pula menyasarkan ekonomi berpendapatan tinggi dipacu digital.

Kalau universiti di Malaysia menstrukturkan R&D AI dengan fokus kepada:

  • pengangkutan awam pintar,
  • pengurusan bencana,
  • pengesanan penipuan bantuan kerajaan,
  • automasi proses pentadbiran,

maka setiap ringgit pelaburan R&D akan berbalik semula kepada kecekapan kerajaan dan kualiti hidup rakyat.

Cara praktikal untuk sambungkan universiti–kerajaan:

  • Projek tahun akhir pelajar diselarikan dengan masalah sebenar PBT dan agensi.
  • Geran penyelidikan bersama universiti–agensi kerajaan.
  • Sandbox AI sektor awam di kampus: idea diuji di universiti sebelum guna di bandar.

Dari Kampus ke City Hall: Contoh Aplikasi Konkrit

Untuk menjadikan perbincangan ini lebih praktikal, berikut beberapa senario yang boleh berlaku kalau kita ambil model TCU dan sesuaikan dengan konteks Malaysia.

Aplikasi di universiti

  1. Perancangan kampus pintar

    • AI menganalisis penggunaan elektrik bangunan, jadual kelas dan suhu luar.
    • Sistem mengoptimumkan pendingin hawa, lampu dan lif.
    • Data dan model yang sama boleh digunakan oleh PBT untuk kompleks perumahan kos rendah dan pejabat kerajaan.

  2. Pengurusan keselamatan dan kecemasan

    • Kamera CCTV kampus digabungkan dengan AI untuk mengesan tingkah laku mencurigakan atau kawasan terlalu sesak.
    • Maklumat masa nyata dihantar kepada pasukan keselamatan kampus.
    • PBT boleh mengadaptasi model yang sama untuk kawasan tumpuan awam.

  3. Perkhidmatan pelajar yang dipacu AI

    • Chatbot AI menjawab soalan berkaitan yuran, biasiswa, jadual kuliah, penginapan.
    • Sama konsep dengan chatbot perkhidmatan kerajaan yang menjawab soalan berkaitan cukai, lesen, bantuan dan lain-lain.

Aplikasi yang terus boleh diguna oleh kerajaan

  1. Analitik dasar awam

    • Data kajian universiti tentang kemiskinan bandar, mobiliti sosial, kesihatan mental pelajar boleh digabungkan dengan data kerajaan.
    • Model AI meramalkan kawasan risiko tinggi, membantu kerajaan menyasar program intervensi.

  2. Perancangan pengangkutan pintar

    • Universiti mengumpul data pergerakan pelajar (bas, e-hailing, motosikal).
    • Model trafik AI diuji di kampus dahulu.
    • Pihak berkuasa pengangkutan kemudian mengadaptasi model untuk keseluruhan bandar.

  3. Automasi proses perlesenan dan permohonan

    • Universiti membangunkan sistem AI untuk memproses permohonan biasiswa atau pertukaran program.
    • Logik yang sama (pengesahan dokumen, pengesanan penipuan, pengutamaan kes) boleh disalin ke sistem permohonan bantuan dan lesen perniagaan di PBT.

Poinku mudah: pelaburan AI di universiti sebenarnya pelaburan tidak langsung ke dalam keupayaan kerajaan masa depan.

Apa Langkah Seterusnya Untuk Universiti & Agensi Kerajaan Malaysia

Kalau kita serius tentang AI dalam kerajaan dan sektor awam, pengalaman seperti TCU menunjukkan beberapa langkah praktikal yang boleh diambil segera.

Untuk universiti

  1. Tetapkan strategi AI peringkat universiti

    • Nyatakan dengan jelas: peranan AI dalam pengajaran, penyelidikan, pentadbiran.
    • Bentuk jawatankuasa tadbir urus AI yang merangkumi akademik, IT, undang-undang dan etika.

  2. Bina infrastruktur AI asas yang selamat

    • Mulakan dengan kluster pengkomputeran AI berskala sederhana di kampus.
    • Bentuk polisi jelas: data apa boleh berada di awan, data apa mesti kekal tempatan.

  3. Arusperdanakan AI dalam kurikulum semua fakulti

    • Bukan sekadar kursus pengaturcaraan, tetapi modul AI terpakai dalam undang-undang, kesihatan, sains sosial, seni bina dan lain-lain.
    • Wujudkan projek bersama dengan agensi kerajaan sebagai “klien sebenar”.

Untuk kerajaan dan sektor awam

  1. Kenal pasti universiti sebagai rakan strategik AI, bukan hanya vendor

    • Libatkan universiti dalam penyediaan rangka dasar AI kebangsaan, garis panduan etika dan standard teknikal.

  2. Wujudkan dana padanan (matching fund) untuk projek AI kampus–kerajaan

    • Contoh: jika universiti labur RM1 juta untuk sistem analitik air bandar, kerajaan pusat/ negeri padan dengan RM1 juta lagi untuk perluasan dan pengkomersialan.

  3. Bangunkan rangka kerja perkongsian data yang selamat

    • Supaya data sebenar (dianonimkan) boleh digunakan pelajar dan penyelidik untuk membina model AI yang terus menyelesai masalah kerajaan.

Saya cenderung berpendapat: kalau Malaysia mahu mempercepat agenda bandar pintar dan kerajaan digital menjelang 2030, jalan paling singkat ialah menjadikan kampus sebagai tapak percubaan AI nasional.

Penutup: Dari Pelaburan Universiti ke Impak Nasional

TCU melihat AI sebagai "gelombang perindustrian kelima" dan melabur US$10 juta untuk memastikan pelajar dan pensyarah mereka tidak tercicir. Pendekatan ini bukan soal teknologi semata-mata, tetapi strategi jangka panjang untuk bakat, penyelidikan dan daya saing.

Malaysia sudah ada kerangka besar melalui Malaysia Digital Economy Blueprint dan pelbagai inisiatif bandar pintar. Soalan sebenar untuk kita pada 14/12/2025 ini ialah:

Adakah universiti dan agensi kerajaan kita sedang membina ekosistem AI yang saling menguatkan – atau masing-masing bergerak secara silo?

Jika kampus menjadi tempat lahirnya bakat dan solusi AI, dan kerajaan pula menjadi pentas penerapan skala besar, barulah pelaburan AI benar-benar mengubah cara bandar diurus dan rakyat menerima perkhidmatan awam.

Sekarang masa yang sesuai untuk CIO universiti, ketua jabatan kerajaan dan pembuat dasar duduk semeja dan merancang infrastruktur, etika dan bakat AI secara bersama. TCU sudah memulakan langkah besar mereka; soalnya, bila giliran kita?