Роботик 2025: Монголын уурхайд бодит ашиг өгөх нь

2025 онд роботикийн хамгийн их анхаарал татсан мэдээ “хүн дүрст робот”-ын тойрог дээр эргэлдлээ. Гэхдээ уул уурхайн бодит орчинд хамгийн хэрэгтэй зүйл нь ганган демо биш — аюултай ажлыг хүний оролцоогүй болгох, саатлыг багасгах, тоног төхөөрөмжийн ашиглалтыг өсгөх шийдэл.

Энэ нийтлэл нь “The Top 6 Robotics Stories of 2025” гэдэг жилийн тоймыг уул уурхайн өнцгөөс буулгаж харна. Манай “Хиймэл оюун ухаан Монголын уул уурхай, олборлох салбарыг хэрхэн өөрчилж байна” цувралын хүрээнд хамгийн чухал асуултад хариулъя: 2025 оны роботикийн чиг хандлагаас Монголын уурхай яг юуг сурах ёстой вэ?

1) Хүн дүрст роботын хөөс ба уурхайд хэрэгтэй бодит автоматжуулалт

Хариулт нь энгийн: уурхайд өнөөдөр “хүн шиг” робот хэрэгтэйгээсээ илүү ажил шиг робот хэрэгтэй.

2025 оны гол өгүүлэмж бол хүн дүрст роботуудын асар их хөрөнгө оруулалт, өндөр хүлээлт, харин бодит хэрэглээнд тулгарах хатуу саад байлаа. Хүн дүрст робот олон төрлийн ажил хийж чаддаг байх ёстой гэсэн санаа сайхан сонсогддог ч уурхайд энэ нь шууд ашиг болж хувирахгүй байх нь олон.

Уул уурхайн нөхцөлд автоматжуулалт амжилттай байдаг “алтлаг дүрэм” бий:

• Орчин нь давтагддаг, бүтэцтэй (агуулах, конвейер, засварын цэг, дээж боловсруулах хэсэг)
• Даалгавар нь тодорхой, хэмжигдэхүйц (тээвэрлэх, ангилах, хэмжих, шалгах)
• Аюулгүй байдлын дүрэм, зогсоох логик нь тодорхой

Миний байр суурь: Монголын уурхайд 2026 он хүртэл “хүн дүрст робот авах уу?” гэж ярихаас илүү зорилтот роботжуулалт (inspection, автоном тээвэр, агуулах/сэлбэг, засварын туслах манипулятор, дрон) дээр ROI бодож эхлэх нь зөв.

Уурхайд хэрэгтэй “хүн дүрст” биш чадварууд

Хүн дүрст хэлбэрээс илүү дараах чадвар үнэ цэнтэй:

1. Алсын удирдлага + хязгаарлагдмал автоном ажиллагаа (teleop → assisted autonomy)
2. Алдааг тэсвэрлэх мэдрэгчийн багц (тоос, доргилт, гэрэл муу)
3. Гэмтэлгүй ажиллагааг баталгаажуулах safety case (E-stop, geo-fence, lockout)

2) Роботын кибер аюулгүй байдал: “дараа нь” гэж хойшлуулах эрхгүй

Товч хариулт: робот бол хөдөлгөөнт компьютер. Хакердах юм бол зөвхөн дата биш, физик эрсдэл үүснэ.

2025 оны анхаарал татсан нэг түүх нь роботын флотыг алсаас “эзлэх” боломжтой эмзэг байдал ил болсон явдал. Энэ нь уул уурхайд шууд хамаатай. Учир нь уурхайн орчинд:

• Роботууд сүлжээнд холбогдоно (Wi‑Fi/LTE/Private LTE/5G)
• Операторын төвөөс команд авна
• Зарим нь хүнд машин механизмын хажууд ажиллана

Тэгэхээр “роботжуулалт” эхлэх мөчөөс OT/IT кибер хамгаалалт хамт явна.

Уурхайд хэрэгжүүлэх минимум шаардлага (practical checklist)

• Сүлжээний сегментчлэл: роботын сүлжээг оффисын сүлжээнээс тусгаарлах
• Төхөөрөмжийн identity: сертификат, түлхүүр, төхөөрөмж бүрийн бүртгэл
• Firmware update сахилга бат: шинэчлэл, rollback төлөвлөгөө
• Лог ба аудит: командын түүх, алдааны мөр
• Zero trust хандлага: “дотоод сүлжээ аюулгүй” гэдэгт найдахгүй

Энд нэг хатуу үнэн бий: Кибер хамгаалалт ROI-гүй юм шиг харагддаг, гэхдээ ослын өртөг нь ROI-г хэд дахин давдаг.

3) Amazon-ын агуулахын сургамж: уурхайд хамгийн түрүүнд “структуртай ажлыг” роботжуул

Гол санаа: робот хамгийн сайн ажилладаг газар нь структуртай орчин + давтагддаг хөдөлгөөн.

2025 онд агуулахын робот хүнээс хурдан ангилан байрлуулах түвшинд очсоны цаана философи тодорхой: нэг роботоор бүхнийг хийх гэж зүтгэхгүй, харин нэг ажлыг төгс болгоно.

Уул уурхайд үүнтэй адил “структуртай ажлууд” олон байна:

• Сэлбэгийн агуулах: хүлээн авах, тооллого, байршуулалт
• Лаборатори/дээж боловсруулах: шошгололт, жинлэх, ангилах
• Засварын цех: эд анги угаах, тослох, стандарт боолт/эрэг тайлах туслах гар
• Конвейерийн хяналт: камер+AI-гаар туузны гэмтэл, асгаралт илрүүлэх

Хэрэгжүүлэх хамгийн зөв дараалал

1. Нэг процесс сонго (жишээ: дээж шошгололт)
2. Цаг хугацаа, алдаа, ослын эрсдэлийг хэмж (baseline)
3. Робот+AI-г жижиг хүрээнд турш (pilot)
4. Техникийн бус хэсгийг шийд (сургалт, SOP, засвар үйлчилгээ)
5. Scale хийхдээ стандартаа барь (өгөгдөл, сүлжээ, сэлбэг)

4) “Large Behavior Models” ба Atlas: уурхайд энэ юуг өөрчилнө?

Хариулт: AI нь роботыг “илүү ухаантай” болгохоос гадна шалтгаан-үр дагаврыг ойлгодог операторын туслах болгодог.

2025 оны чухал тренд бол том загварууд зөвхөн текст бичээд зогсохгүй, роботын зан төлөв, хөдөлгөөн, шийдвэр гаргалтад орж ирж эхэлсэн явдал. Үүнийг ерөнхийд нь “behavior model” гэж ярьж байна.

Уурхайд энэ нь дараах байдлаар бууж ирнэ:

• Телеметрийн AI: доргилт, температур, даралтын хэвийн бус хэлбэлзлээс гэмтэл урьдчилан таамаглах
• Автоном inspection: камер/лидар/термал өгөгдлөөр ан цав, халалт, гоожилт илрүүлэх
• Тусламжтай удирдлага: оператор команд өгөөд, робот өөрөө мөргөлдөхгүй хөдөлгөөн төлөвлөх

Миний ажигласан нэг давуу тал: уурхайд бүрэн автоном биш байсан ч assisted autonomy шууд үр өгдөг. Учир нь хамгийн их зардал гардаг зүйл бол “маш сайн инженер” биш — саатал ба давтан алдаа.

5) iRobot-ын сургамж: технологи дангаараа бизнесийг авардаггүй

Товч хариулт: робот амжилттай болохын тулд бүтээгдэхүүнээс гадна экосистем хэрэгтэй.

iRobot дампуурсан түүхийг уурхайн өнцгөөс харвал нэг анхааруулга байна: технологи сайн байсан ч нийлүүлэлт, зохицуулалт, өрсөлдөөн, өртгийн бүтэц зэрэг хүчин зүйлс бизнесийг нурааж чадна.

Монголын уурхайн компаниуд роботжуулалт хийхдээ нийлүүлэгч сонгохдоо дараах асуултыг заавал тавих хэрэгтэй:

• Сэлбэг, сервис Монголд яаж шийдэх вэ?
• Системийн “эзэмшигч” нь хэн бэ? (data ownership)
• 3–5 жилийн дараа vendor алга болбол яах вэ?

Энд практик шийдэл бий: нээлттэй интерфэйс, стандарт протокол, өгөгдлийн экспорт шаард.

6) Сүүний фермийн роботууд: уурхайд хамгийн хэрэгтэй санаа нь “тасралтгүй ажил”

Гол санаа: робот зөв тохируулагдвал хүний ажлын чанарыг сайжруулж, ээлжийн дарамтыг бууруулдаг.

2025 онд сүүний аж ахуйд олон төрлийн бүрэн автоном робот бодитоор ажиллаж, фермерүүдийн ачааллыг бууруулж байгаа түүх онцгой байлаа. Уул уурхайд үүнтэй төстэй том ашиг нь:

• Ээлжийн ядаргаа буурна
• Нэг хэвийн ажлын алдаа багасна
• 24/7 мониторинг боломжтой болно

Хамгийн чухал нь: робот хүнийг “орлох” гэдэг ганц зорилт биш. Ихэнх уурхайд бодит зорилго нь осолгүй ажиллагаа + тасралтгүй үйлдвэрлэл байдаг.

Уурхайн удирдлагад зориулсан богино Q&A

AI, робот хоёрын ялгаа нь юу вэ?

Робот бол ажил гүйцэтгэдэг төхөөрөмж. AI бол тэр төхөөрөмжид “харах, сонгох, таамаглах” чадвар нэмдэг тархи. Уурхайд хамгийн үр дүнтэй нь ихэнхдээ AI‑тай роботжуулалт.

Монголд аль робот технологи хамгийн түрүүнд өгөөжтэй вэ?

Ихэнх уурхайн хувьд дараах 3 нь хурдан өгөөж өгдөг:

1. Inspection дрон + компьютер хараа
2. Predictive maintenance (AI дээр суурилсан)
3. Агуулах/дээж/лабораторийн автоматжуулалт

ROI-г яаж зөв тооцох вэ?

Зөвхөн хөдөлмөрийн зардал биш, дараахыг мөн тооц:

• Саатлын өртөг (downtime)
• Осол, эрсдэлийн бууралт
• Сэлбэгийн урьдчилсан төлөвлөлтөөс гарах хэмнэлт
• Чанарын хэлбэлзэл буурснаар гарах алдагдлын бууралт

Дараагийн алхам: “хөөс”-нөөс “пилот” руу

2025 оны роботикийн хамгийн хэрэгтэй сургамж бол энэ: хэтэрхий олон амлалттай ерөнхий шийдлээс илүү, сайн тодорхойлсон нэг асуудлыг найдвартай шийдэх технологи л үнэ цэнтэй.

Манай энэ цувралын зорилго бол Монголын уул уурхай, олборлох салбарт AI-г бодитоор ашиглаж, үр ашгийг өсгөх, аюулгүй байдлыг сайжруулах, автоматжуулалтыг бодит төслөөр урагшлуулахад туслах. Хэрвээ танай уурхайд 2026 онд нэг л автоматжуулалтын төсөл эхлүүлэх боломж байвал — аюул хамгийн өндөр, өгөгдөл хамгийн сайн цуглардаг процессоос эхэл.

Хамгийн сонирхолтой асуулт одоо ингэж өөрчлөгдөж байна: “Ямар робот авах вэ?” биш — “Ямар процесс дээр ямар хэмжүүрээр амжилт гэж үзэх вэ?”