AI και ευρωπαϊκά συστήματα πληρωμών: ασφάλεια & κυριαρχία

Η Ευρώπη πληρώνει όλο και λιγότερο με μετρητά. Αυτό δεν είναι απλώς μια αλλαγή «συνήθειας» στο ταμείο· είναι αλλαγή ισορροπίας ισχύος. Όταν οι καθημερινές πληρωμές περνούν κυρίως από λίγες, μη ευρωπαϊκές πλατφόρμες και πρότυπα, η στρατηγική αυτονομία παύει να είναι θεωρία και γίνεται λειτουργικό ρίσκο.

Τον Δεκέμβριο του 2025, μέσα σε ένα πιο «σφιχτό» γεωπολιτικό περιβάλλον και με την ψηφιοποίηση να τρέχει, η συζήτηση που άνοιξε η Banque de France για τα συστήματα πληρωμών σε ευρώ αποκτά ιδιαίτερο βάρος: οι πληρωμές, η ασφάλεια, τα δεδομένα και το «νόμισμα του διακανονισμού» συνδέονται άμεσα με τη νομισματική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Και εδώ μπαίνει ο φακός της σειράς μας, «Τεχνητή Νοημοσύνη στον Τραπεζικό και Χρηματοοικονομικό Τομέα»: η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) δεν είναι διακοσμητικό πρόσθετο στις πληρωμές. Είναι ο μηχανισμός που μπορεί να κάνει τα ευρωπαϊκά συστήματα πιο ανθεκτικά στην απάτη, λιγότερο εξαρτημένα τεχνολογικά και πιο αποτελεσματικά, χωρίς να «θυσιάζουν» την εμπειρία πελάτη.

Γιατί η στρατηγική αυτονομία στις πληρωμές είναι θέμα σταθερότητας

Η σύντομη απάντηση: επειδή οι πληρωμές είναι κρίσιμη υποδομή, όπως το ηλεκτρικό ρεύμα και οι τηλεπικοινωνίες. Αν ο κορμός της καθημερινής οικονομικής δραστηριότητας στηρίζεται σε μη ευρωπαϊκά σχήματα/standards, τότε αυξάνονται τρία ρίσκα:

Εξάρτηση από μη ευρωπαϊκούς «κανόνες» και δίκτυα

Οι κάρτες κυριαρχούν σε μεγάλο μέρος των ψηφιακών συναλλαγών, ειδικά με την άνοδο του e-commerce. Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι διεθνείς παίκτες είναι «κακοί». Το πρόβλημα είναι η μονομερής εξάρτηση:

• Δικτυακά φαινόμενα (network effects): όσο περισσότεροι τους χρησιμοποιούν, τόσο δυσκολότερα τους αντικαθιστάς.
• Ιδιόκτητα πρότυπα και οικοσυστήματα που «κλειδώνουν» την αγορά.
• Ζητήματα ανταγωνισμού, προστασίας δεδομένων και επιχειρησιακής συνέχειας.

Για μια ελληνική τράπεζα ή έναν μεγάλο έμπορο, αυτό μεταφράζεται σε κάτι απλό: λιγότερη διαπραγματευτική ισχύ, περισσότερα σημεία αποτυχίας, ακριβότερη συμμόρφωση και δυσκολότερη καινοτομία.

Κυβερνοκίνδυνος που ανεβαίνει επίπεδο

Η ψηφιοποίηση ανεβάζει την επιφάνεια επίθεσης. Ταυτόχρονα, η απάτη γίνεται πιο «έξυπνη»:

• social engineering που παρακάμπτει τον χρήστη
• σενάρια που υπονομεύουν ισχυρή ταυτοποίηση
• αυτοματοποιημένα patterns επιθέσεων

Η AI μπορεί να χρησιμοποιηθεί και από τους επιτιθέμενους. Άρα, η άμυνα χωρίς AI μοιάζει με ομάδα ασφαλείας χωρίς κάμερες.

Tokenisation και κίνδυνος «ψηφιακής δολαριοποίησης»

Η tokenisation (ψηφιοποίηση/έκδοση περιουσιακών στοιχείων σε μορφή token) υπόσχεται ταχύτερους διακανονισμούς και χαμηλότερο κόστος. Όμως δημιουργεί ένα πρακτικό ερώτημα: με τι χρήμα γίνεται ο διακανονισμός;

Σήμερα, στο tokenised οικοσύστημα, πολλά σενάρια «σπρώχνουν» προς stablecoins. Όταν αυτά είναι κυρίως δολαριο-εξαρτώμενα και εκδίδονται από μη ευρωπαϊκούς, ελαφρύτερα ρυθμιζόμενους παίκτες, γεννιέται ο κίνδυνος μιας μορφής digital dollarisation για συναλλαγές μέσα στην ευρωζώνη.

Μια χρήσιμη φράση για να το θυμάστε: «Αν ο διακανονισμός γίνεται σε tokenised δολάριο, τότε το ευρώ χάνει έδαφος εκεί που μετράει περισσότερο: στην υποδομή.»

Οι 3 αλλαγές στις πληρωμές που φέρνουν ευκαιρίες, αλλά και νέα ρίσκα

Η Banque de France ξεχωρίζει τρεις μετασχηματισμούς. Αν τους κοιτάξουμε με μάτι AI, βλέπουμε άμεσα πεδία εφαρμογής.

1) Λιγότερα μετρητά, περισσότερες ψηφιακές συναλλαγές

Ευκαιρία: ταχύτερες πληρωμές, καλύτερη εμπειρία χρήστη, καλύτερος έλεγχος ρίσκου.

Ρίσκο: περισσότερη εξάρτηση από τρίτους και περισσότερες πιθανότητες απάτης.

Πού «κουμπώνει» η AI εδώ: σε πραγματικό χρόνο ανίχνευση ανωμαλιών, ταξινόμηση κινδύνου συναλλαγής, δυναμική ενίσχυση ταυτοποίησης.

2) Tokenisation: νέα «ράγες» για χρήμα και assets

Ευκαιρία: μεγαλύτερη διαφάνεια, λιγότερα βήματα post-trade, ταχύτερος διακανονισμός.

Ρίσκο: λάθος money leg (π.χ. σταθερά token εκτός ευρώ) και νέα κενά εποπτείας.

Πού «κουμπώνει» η AI εδώ: παρακολούθηση on-chain/near-chain γεγονότων, scoring αντισυμβαλλομένων, έλεγχοι συμμόρφωσης (AML) με σήματα από πολλαπλές πηγές.

3) Περισσότερες υποδομές και τεχνολογίες → περισσότερος κατακερματισμός

Ευκαιρία: ανταγωνισμός, καινοτομία.

Ρίσκο: κατακερματισμός υποδομών (post-trade) και λειτουργικές αναποτελεσματικότητες.

Πού «κουμπώνει» η AI εδώ: έξυπνη δρομολόγηση συναλλαγών (routing), predictive monitoring υποδομών (SRE για πληρωμές), αυτοματοποίηση διερεύνησης incidents.

Το ευρωπαϊκό «τρίπτυχο άμυνας» (και τι σημαίνει για τράπεζες)

Η προσέγγιση που περιγράφεται εστιάζει σε τρεις γραμμές άμυνας: ρυθμιστικό πλαίσιο, υπηρεσίες χρήματος κεντρικής τράπεζας και επαρκή προσφορά δημόσιων/ιδιωτικών μέσων διακανονισμού σε ευρώ.

Ρυθμιστικό πλαίσιο: PSD2/PSD3, MiCA και ο ρεαλισμός της αγοράς

Στις πληρωμές, η Ευρώπη έχει ήδη ισχυρό πλαίσιο (PSD2 και η επερχόμενη PSD3). Στα cryptoassets, ο κανονισμός MiCA βάζει τάξη, αλλά δεν κλείνει όλα τα κενά — ειδικά αν δούμε μαζική χρήση stablecoins από μη ευρωπαϊκούς εκδότες.

Για τις τράπεζες αυτό σημαίνει δύο πράγματα:

1. Η συμμόρφωση δεν είναι «κόστος μόνο». Είναι ανταγωνιστικό πλεονέκτημα όταν την αυτοματοποιείς.
2. Η AI πρέπει να σχεδιαστεί ως RegTech υποδομή (auditability, explainability, logging), όχι ως μαύρο κουτί.

Ψηφιακό ευρώ, Pontes, Appia: ο δημόσιος πυλώνας εκσυγχρονίζεται

Η εικόνα που διαμορφώνεται έχει τρία συμπληρωματικά projects:

• Ψηφιακό ευρώ (retail): ένα «ψηφιακό χαρτονόμισμα» για καθημερινές πληρωμές, ώστε το χρήμα κεντρικής τράπεζας να παραμένει διαθέσιμο και στον ψηφιακό χώρο.
• Pontes (wholesale tokenised central bank money): tokenised χρήμα κεντρικής τράπεζας σε blockchain για διακανονισμό συναλλαγών υψηλής συστημικής σημασίας. Στόχος: αρχική διαθεσιμότητα προς τράπεζες έως το τέλος του 2026.
• Appia (DLT υποδομή post-trade): διερεύνηση νέας γενιάς ευρωπαϊκής υποδομής για tokenised finance, υπό ευρωπαϊκή διακυβέρνηση.

Αυτό είναι το «πάτωμα» πάνω στο οποίο θα σταθούν τα ιδιωτικά σχήματα. Η λεπτομέρεια που συχνά χάνεται: όσο πιο ψηφιακή γίνεται η αξία, τόσο πιο κρίσιμη γίνεται η παρακολούθηση κινδύνου σε πραγματικό χρόνο. Και εκεί η AI είναι απαραίτητη.

Πώς η AI ενισχύει κυριαρχία και ασφάλεια στις πληρωμές (πρακτικά)

Η AI δεν «αντικαθιστά» τις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες. Τις κάνει βιώσιμες στην πράξη: λιγότερη απάτη, λιγότερα false positives, καλύτερη εμπειρία πελάτη, καλύτερη επιχειρησιακή ανθεκτικότητα.

AI κατά της απάτης: από κανόνες σε συμπεριφορικά σήματα

Οι στατικοί κανόνες (rules) πιάνουν το χοντρό. Η σύγχρονη απάτη, ειδικά σε περιβάλλον PSD2 ισχυρής ταυτοποίησης, θέλει συμπεριφορική κατανόηση.

Μια αποτελεσματική αρχιτεκτονική AI fraud stack για τράπεζα/PSP συνήθως περιλαμβάνει:

• Real-time anomaly detection ανά κανάλι (κάρτα, μεταφορά, wallet)
• Graph analytics για δίκτυα απάτης (συσχετίσεις μεταξύ λογαριασμών/συσκευών)
• Device intelligence (συσκευή, γεωγραφία, μοτίβα πληκτρολόγησης όπου επιτρέπεται)
• Risk-based authentication: η ταυτοποίηση δυναμώνει όταν το ρίσκο ανεβαίνει

Η πιο πρακτική «νίκη»; Μείωση false positives που ταλαιπωρούν τους καλούς πελάτες. Η αυτονομία δεν χτίζεται μόνο με υποδομές· χτίζεται και με εμπιστοσύνη.

AI για επιχειρησιακή ανθεκτικότητα: πρόβλεψη, όχι απλή αντίδραση

Στις πληρωμές, ένα outage δεν είναι «τεχνικό θέμα». Είναι γεγονός με οικονομικό αντίκτυπο.

AI εφαρμογές που βλέπω να αποδίδουν στην πράξη:

1. Predictive monitoring σε κρίσιμες υπηρεσίες (latency, error rates, capacity)
2. Automated incident triage με συσχετισμό logs/metrics/traces
3. Attack pattern recognition για DDoS και bot traffic

Το ζητούμενο είναι ξεκάθαρο: μικρότερος χρόνος εντοπισμού (MTTD) και αποκατάστασης (MTTR).

AI για AML/Compliance σε tokenised ροές

Καθώς η tokenisation μεγαλώνει, το compliance γίνεται πιο σύνθετο (πολλαπλές αλυσίδες, πολλαπλά δεδομένα, νέες τυπολογίες).

Η AI βοηθά με:

• entity resolution (να ενώσεις «κομμένες» ταυτότητες από διαφορετικά συστήματα)
• alert prioritization (ποια alerts αξίζουν ανθρώπινη διερεύνηση)
• scenario generation (νέα μοτίβα ύποπτης δραστηριότητας)

Αν θέλουμε ευρωπαϊκή κυριαρχία, πρέπει να υπάρχει και ευρωπαϊκή ικανότητα να εποπτεύεις αποτελεσματικά.

Τι μπορούν να κάνουν τώρα οι ελληνικές τράπεζες (5 κινήσεις με νόημα)

Αν ο στόχος είναι λιγότερη εξάρτηση, μεγαλύτερη ασφάλεια και καλύτερη εμπειρία, οι κινήσεις είναι συγκεκριμένες.

1. Ενοποιημένο fraud brain: ένα μοντέλο κινδύνου που «βλέπει» κάρτες, μεταφορές, e-banking, merchants.
2. Κοινό data model για πληρωμές: χωρίς καλή ποιότητα δεδομένων, η AI απλώς αυτοματοποιεί τη σύγχυση.
3. Υιοθέτηση risk-based customer journeys: λιγότερα friction σημεία για χαμηλό ρίσκο, περισσότερη προστασία όταν χρειάζεται.
4. AI governance by design: πολιτικές για model drift, auditing, explainability, και ανθρώπινη εποπτεία.
5. Πιλοτικά σε tokenised cash management: ειδικά για εταιρικούς πελάτες με διασυνοριακές ροές και ανάγκη ρευστότητας.

Αν έπρεπε να διαλέξω ένα KPI για το 2026: «απάτη ανά 10.000 συναλλαγές» μαζί με «false positive rate». Εκεί φαίνεται αν η ασφάλεια δουλεύει χωρίς να διώχνει τον πελάτη.

Συχνές ερωτήσεις που ακούω στην αγορά (και καθαρές απαντήσεις)

«Το ψηφιακό ευρώ θα αντικαταστήσει τις τράπεζες;»

Όχι. Ο σχεδιασμός που συζητιέται στην Ευρώπη στοχεύει σε συνύπαρξη δημόσιου και ιδιωτικού χρήματος, με ρόλο διαμεσολάβησης για τον ιδιωτικό τομέα και έμφαση στη χρηστικότητα και την ασφάλεια.

«Τα stablecoins είναι πάντα πρόβλημα;»

Όχι. Το πρόβλημα είναι όταν γίνονται de facto μέσο καθημερινών πληρωμών σε ευρώ χωρίς επαρκή ρύθμιση/εποπτεία και όταν μεταφέρουν συστημικό ρίσκο (νομισματικό, ρευστότητας, διακυβέρνησης).

«Η AI αρκεί για να σταματήσει την απάτη;»

Η AI μειώνει δραστικά τον χρόνο ανίχνευσης και βελτιώνει την ακρίβεια, αλλά χρειάζεται σωστή λειτουργική ενσωμάτωση: κανάλια, διαδικασίες, ομάδα διερεύνησης, και καθαρό playbook.

Η ουσία για το 2026: η κυριαρχία χτίζεται στην καθημερινή συναλλαγή

Το στοίχημα των ευρωπαϊκών συστημάτων πληρωμών δεν είναι ιδεολογικό. Είναι πρακτικό: ποιος ορίζει τα πρότυπα, ποιος ελέγχει την ανθεκτικότητα, ποιος προστατεύει τα δεδομένα και ποιο νόμισμα «κλειδώνει» τον διακανονισμό.

Αν η Ευρώπη θέλει πληρωμές σε ευρώ που αντέχουν σε κυβερνοεπιθέσεις, σε τεχνολογικές εξαρτήσεις και σε νέες tokenised ροές αξίας, τότε χρειάζεται δύο πράγματα ταυτόχρονα:

• δημόσιες υποδομές και κανόνες (ψηφιακό ευρώ, wholesale CBDC, DLT post-trade, ισχυρή ρύθμιση)
• ιδιωτική εκτέλεση με τεχνογνωσία (τράπεζες και PSPs που επενδύουν σε AI για απάτη, risk management και resilience)

Αν θέλετε να το δείτε επιχειρησιακά: η AI είναι ο τρόπος να κάνεις την «ευρωπαϊκή στρατηγική αυτονομία» να φαίνεται στον πελάτη ως κάτι πολύ απλό—μια πληρωμή που περνάει γρήγορα, με ασφάλεια, και χωρίς να σε μπλοκάρει άδικα.

Το ερώτημα για το 2026 δεν είναι αν οι πληρωμές θα γίνουν πιο ψηφιακές. Είναι: θα είναι και πιο ευρωπαϊκές, πιο ασφαλείς και πιο έξυπνες;