ChatGPT ኮድ ትሬሲንግ እና አኖቴሽን ተማሪን እንዴት ያሳድጋል?

አብዛኛው የፕሮግራሚንግ ትምህርት የሚጣለው ስህተት አንድ ነው፤ ተማሪዎች መፍትሄን እንዲያገኙ እንጂ መፍትሄውን እንዴት እንደሚያስቡ እንዳይማሩ ይደረጋል። ለኮድ በተለይ ይህ ውድቀት ብዙ ጊዜ በ“ኮፒ-ፔስት” ባህል ይታያል፤ ተማሪ ኮድ ይወስዳል፣ ይከፍታል፣ ይሰራ ወይም አይሰራም—ነገር ግን ውስጡ ምን እየተካሄደ እንደሆነ አያውቅም። ይህ በትምህርትና በስልጠና ዘርፍ የምናነሳው “አርቲፊሻል ኢንተሊጀንስ በትምህርት” ጉዳይ ላይ በጣም ተያያዥ ነው፤ AI መሳሪያዎች ፈጣን መልስ ሲሰጡ ሂደት በማስተማር ላይ እንዲጠቅሙ ማድረግ ነው እኛ የምንፈልገው።

ይህን ችግኝ ለመቀነስ የሚረዳ አንድ ተስፋ ያለው መንገድ አለ፤ ChatGPT ያመነጨውን የኮድ መፍትሄ ተማሪው በአኖቴሽን (ማስታወሻ/ምልክት) እና በኮድ ትሬሲንግ (እርምጃ-በ-እርምጃ መከታተል) ሲመርመር። ከልምድ እንደምላችሁ፣ አኖቴሽን ማድረግ ተማሪውን “አእምሮ በኮድ ላይ ማቆም” ያስገድዳል፤ መልስ እንጂ ምክንያት አይደለም የሚፈልገው።

አጭር ነጥብ: AI የሚፈጥረው መፍትሄ አይደለም ዋናው፤ ዋናው ነገር ተማሪው በዚያ መፍትሄ ላይ በተደጋጋሚ ሲገናኝ የሚማረው የአስተሳሰብ ሂደት ነው።

ኮድ ትሬሲንግ እና አኖቴሽን ለምን ከ“ራስ-ማብራሪያ” በላይ ይረዳሉ?

መልስ: ራስ-ማብራሪያ (verbal self-explanation) ብቻ ብዙ ጊዜ ወደ አጠቃላይ ቃላት ይወርዳል፤ አኖቴሽን ግን ተማሪውን ከኮድ መስመር ጋር ቀጥታ ያገናኛል፣ ትሬሲንግ ደግሞ የፕሮግራም ሁኔታ (state) እንዴት እንደሚቀየር ያሳያል።

የኮድ ትሬሲንግ ትምህርት ማለት ኮድ ሲሰራ እያንዳንዱ መስመር ምን እያደረገ እንደሆነ መከታተል ነው፤ እንደ i የሚባል መቁጠሪያ እንዴት እየጨመረ እንደሚሄድ፣ እንደ sum ያለ አጠቃላይ ስብስብ እንዴት እየተሻሻለ እንደሚሄድ፣ ወይም if ሁኔታ ሲፈተሽ ምን እንደሚፈጠር። ተማሪው ይህን ሲያደርግ የሚከተለው የአእምሮ ሂደት እጅግ ጠቃሚ ነው፤ “ኮድ ማንበብ” ከ“ኮድ መጻፍ” በፊት የሚያስፈልገው ክህሎት ይገነባል።

አኖቴሽን ሲገባ ትምህርት የሚለወጠው ቦታ

መልስ: አኖቴሽን ተማሪውን “ምን ልጽፍ?” ከሚለው ወደ “ለምን እንዲህ ተጻፈ?” ይወስደዋል።

በተለመዱ ክፍል አቀራረቦች ተማሪዎች የሚሉት “ይህ ኮድ መልካም ነው” ወይም “ይህ ሉፕ ነው” ያሉ አጠቃላይ ነገሮች ናቸው። አኖቴሽን ግን ማስታወሻውን በቦታ-ተያያዥ ያደርገዋል፤ ለምሳሌ በመስመር 3 ላይ “እዚህ sum ወደ ያለፈው ዋጋ ላይ አዲስ እሴት ያክላል” ማለት። እንዲሁ የሚሰራው ምርመራ አይነት ተማሪውን በማስተዋል ደረጃ ይቀናብራል።

ChatGPT መፍትሄ ሲሰጥ ተማሪው ምን ማድረግ አለበት?

መልስ: መፍትሄን መቀበል አይበቃም፤ ተማሪው መፍትሄውን በአኖቴሽን እና በትሬሲንግ ሊፈትሽ ይገባል—ለመማር እንጂ ለመስጠት ብቻ አይደለም።

የRSS ምንጭ ጽሑፍ የሚያመለክተው (ርዕሱ እንደሚጠቅስ) በተለምዶ የሚታወቀው ራስ-ማብራሪያ ብቻ ሳይሆን ተማሪዎች የChatGPT የኮድ ትሬሲንግ መፍትሄ ላይ እንዴት እንደሚያኖቴት መመርመር ነው። ሙሉ ጽሑፉን ማንበብ ባይቻልም (403/መግቢያ መከላከያ ምክንያት) የርዕሱ መልዕክት በትምህርት ሥርዓት ውስጥ ተግባራዊ ነው፤ AI ምላሽ እንደ “መጽሐፍ ገጽ” እንጂ እንደ “መጨረሻ መልስ” ካልተመለከተ ትርፉ ይጠፋል።

ተማሪዎች በተግባር የሚያደርጉት 4 እርምጃ

መልስ: የትሬሲንግ ሰንጠረዥ ይሙሉ፣ መስመር-በ-መስመር ያኖቴቱ፣ ስህተት ይፈልጉ፣ አማራጭ መፍትሄ ይጻፉ።

1. የትሬሲንግ ሰንጠረዥ መስራት: አንድ ኮድ ካለ፣ ዋና ተለዋዋጮች (i, sum, x…) እና እያንዳንዱ ደረጃ ያለውን ዋጋ ይጻፉ። ይህ የኮድ አእምሮን ያበረታታል።
2. መስመር-በ-መስመር አኖቴሽን: “ይህ መስመር ምን ይቀይራል?” በሚለው ቅርጽ በአጭር አማርኛ ይጻፉ።
3. በAI መፍትሄ ውስጥ የሚታመነውን እና የማይታመነውን መለየት: ChatGPT አንዳንድ ጊዜ ስህተት ይሰራል፤ ተማሪው ስህተት ማግኘት ከተማረ በኋላ ተግባራዊ ክህሎት ይሆናል።
4. አማራጭ መፍትሄ መጻፍ: አንድ ችግኝ በሁለት መንገድ ሲፈታ እውቀት ይጸናል። ለምሳሌ ሉፕ የተጠቀመውን መፍትሄ በሪከርሽን ወይም በሌላ መልኩ ይሞክሩ።

ለአስተማሪዎች እና ስልጠና አዘጋጆች: ይህን እንዴት ወደ ክፍል እና ወደ ትምህርት መዋቅር እንገባው?

መልስ: AI መሣሪያን እንደ “መመሪያ ማስተማሪ” በመቆጣጠር ያስገቡት—ተማሪው የሚያቀርበው ማስረጃ አኖቴሽን እና ትሬሲንግ መሆን አለበት።

ይህ ማለት ፈተና ላይ “ChatGPT አትጠቀሙ” ብሎ መከልከል ብቻ አይደለም። በተቃራኒው፣ በትምህርት ክፍል ውስጥ ተመራማሪ ሥርዓት ማቆም ነው የሚሰራው፤ “ChatGPT አመንጭተህ አምጣ—ከዚያ ያኖቴት እና አትሬስ” የሚል ግልጽ ተግባር ያስፈልጋል።

የክፍል ተግባራዊ እቅድ (45 ደቂቃ)

መልስ: 10 ደቂቃ መፍትሄ ማየት፣ 20 ደቂቃ አኖቴሽን/ትሬሲንግ፣ 10 ደቂቃ ማስተካከል፣ 5 ደቂቃ አጭር ሪፍሌክሽን።

• 10 ደቂቃ: አንድ አጭር ችግኝ እና የChatGPT መፍትሄ ይሰጡ (አንድ ገጽ ያህል)።
• 20 ደቂቃ: ተማሪዎች በግል ወይም በጥንድ መስመር-በ-መስመር አኖቴሽን ያድርጉ እና ትሬሲንግ ሰንጠረዥ ይሙሉ።
• 10 ደቂቃ: ሁለት ቡድኖች አኖቴሽን ይቀያይሩ፤ ሌላው ቡድን “አንድ የሚጠቃለል መስመር በምን እሴት ይለወጣል?” ብሎ ይመርምር።
• 5 ደቂቃ: እያንዳንዱ ተማሪ አንድ ነገር ይጽፍ፤ “ዛሬ ኮድ ሲሰራ የነበረውን ሁኔታ በምን መልኩ በግልጽ አየሁ?”

መለኪያ (Rubric) እንዲሁ ይቀየር

መልስ: ነጥብ የሚሰጠው ለአኖቴሽን ጥራት እና ለትሬሲንግ ትክክለኛነት ነው—መጨረሻ ውጤት ብቻ አይደለም።

• 40% የትሬሲንግ ትክክለኛነት (ተለዋዋጮች በደረጃ እንዴት እንደተቀየሩ)
• 40% የአኖቴሽን ግልጽነት (ምክንያት ያለው እና ቦታ-ተያያዥ)
• 20% ማሻሻያ/ማስተካከያ (ስህተት ማግኘት ወይም አማራጭ መፍትሄ)

“ሰዎች የሚጠይቁት” ጥያቄዎች: ፈጣን መልሶች

ChatGPT ኮድ ቢሰጠኝ አሁንም ኮድ መማር አስፈላጊ ነው?

መልስ: አዎ—ምክንያቱም ስራ ገበያ የሚከፍለው መልስ ለመጻፍ ብቻ አይደለም፤ ስህተት ለማግኘት፣ ለማሻሻል እና ለመወሰን ነው።

አኖቴሽን ማድረግ ጊዜ አይወስድም?

መልስ: ይወስዳል፣ ግን የሚቆጠረው ጊዜ አይጠፋም፤ ከዚያ በኋላ የዲባግ ጊዜን ብዙ ይቆርጣል።

ይህ ዘዴ ለፕሮግራሚንግ ብቻ ነው?

መልስ: አይደለም። በሂሳብ መፍትሄ እርምጃዎች፣ በኬሚስትሪ ሬአክሽን ደረጃዎች፣ እና በየዓይነቱ የሙያ ስልጠና ሂደቶች ላይ “ሂደት-ተከታታይ ማስታወሻ” በጣም ይሰራል።

ትምህርት ውስጥ AI ሲገባ የሚለወጠው ነገር

መልስ: የመማር ማስረጃ ይቀየራል—“ውጤት” ከሆነ ወደ “ሂደት” ይመለሳል።

በዚህ የ“አርቲፊሻል ኢንተሊጀንስ በትምህርትና በስልጠና ዘርፍ” ተከታታይ ጽሑፎቻችን አስፈላጊው ነገር ይህ ነው፤ AI የግል የመማሪያ መንገዶችን ሲፈጥር ተማሪው እንዲተማመን እና እንዲማር የሚያስችለው መንገድ አለ—ነገር ግን ያ መንገድ አኖቴሽን እና ትሬሲንግ እንደ የመማር ሥርዓት ማድረግ ነው። ተማሪ ኮድ እየተከታተለ ሲያኖቴት የሚያገኘው ነገር ከ“መልስ” በላይ ነው፤ የሚያገኘው ለረጅም ጊዜ የሚቆይ አስተሳሰብ ክህሎት ነው።

በዚህ ሳምንት ወይም በቀጣይ ክፍል ስለ ኮድ ትምህርት ተግባር እየአሰቡ ከሆነ፣ አንድ ቀላል ሙከራ ያድርጉ፤ ChatGPT መፍትሄ አቅርቡ፣ ነገር ግን ነጥብ በአኖቴሽን እና በትሬሲንግ ላይ ስጡ። አንድ ክፍል ብቻ እንኳ ካደረጉ በኋላ የተማሪዎች ጥያቄ ይቀየራል፤ “መልሱ ምንድን ነው?” ከሚለው ወደ “ይህ መስመር ለምን እንዲህ ተጻፈ?” ይመጣል። እርስዎ የሚፈልጉትስ ትክክል ያ ነው።

እርስዎ በክፍል ወይም በስልጠና ላይ የAI መሳሪያ ተጠቃሚ ከሆኑ፣ ተማሪዎችን ከ“መጨረሻ መልስ” ወደ “ሂደት ማስረጃ” ለመመራት ዛሬ የምታደርጉት አንድ ለውጥ ምንድን ነው?