የICT እና AI በPISA ውጤት ላይ ያለው ትርጉም መርሃ ግብር

2018 የPISA ፈተና 79 ሀገራትን አካትቶ ተካሂዶ ነበር፣ እና ከዚያ በኋላ ብዙ መንግስታት የቴክኖሎጂ እቅድ በትምህርት ውስጥ እንዳይቀር ለመደገፍ ወደ ፊት ተገፉ። ነገር ግን እዚህ የሚታየው ሐቅ ቀላል ነው፤ ኮምፒዩተር እና ኢንተርኔት ብቻ መኖር ውጤትን አያስገኝም፣ የሀገር አውድ (national context)፣ የትምህርት ባህል፣ የመምህራን ዝግጅት እና የአጠቃቀም መመሪያ ይወስናሉ።

ከRSS ምንጩ የተጠቀሰው ጥናታዊ ርዕስ “National contexts and information and communication technology in education: A systematic review of PISA studies” የሚያመለክተው ዋና ነገር ይህ ነው፤ ብዙ የPISA ጥናቶች የICT ተጽእኖን ይመለከታሉ፣ ግን ውጤቱ ከሀገር ወደ ሀገር ይለያያል። ይህ ውይይት በእኛ የ“አርቲፊሻል ኢንተሊጀንስ በትምህርትና በስልጠና ዘርፍ” ተከታታይ መጣጥፍ ውስጥ በቀጥታ ይገባል፤ ምክንያቱም AI የሚሰራው በመሳሪያ ላይ ብቻ አይደለም—በአውድ ላይ ይተካል።

የPISA እና የICT ግንኙነት፡ ምን እንደሚለው ትርጉም

PISA ፈተና በ15 ዓመት ተማሪዎች የንባብ፣ የሂሳብ እና የሳይንስ ክህሎት አቅም ላይ የሚመርመር ዓለም አቀፍ መለኪያ ነው። ስለዚህ በPISA ላይ የሚታየው የICT ተጽእኖ የሀገር የትምህርት ፖሊሲ እና የት/ቤት አስተዳደር ለሚያደርጉ ውሳኔዎች ተመካከር ይሆናል።

የተስፋ እና የእውነት መለያ

አብዛኛው ሰው “ተማሪ ኮምፒዩተር ካገኘ ውጤቱ ይሻላል” ይላል። የPISA-ተመራ ጥናቶች ግን ብዙ ጊዜ ይህን ይከታተላሉ፤

• መሳሪያ መኖሩ ብቻ አይበቃም
• በትምህርት ውስጥ እንዴት እንደሚጠቀሙ ይወስናል
• ከመጠን በላይ የመሳሪያ አጠቃቀም ደግሞ እንኳ ውጤትን ሊጎዳ ይችላል (በተለይ በቤት ላይ ያለ ያልተመራ አጠቃቀም)

አንድ ሐሳብ በአንድ እንግዳ ሀረግ: ቴክኖሎጂ እንደ መሳሪያ ይረዳል፣ ግን እንደ መምህር ካተኩረንበት ይበላሻል።

የ“ሀገር አውድ” ምን ያህል ነገር ይቀይራል?

መልሱ: እጅግ ብዙ። ተመሳሳይ የICT ፕሮግራም በተለያዩ ሀገራት ውስጥ ተመሳሳይ ውጤት አያመጣም፣ ምክንያቱም አውዱ ይለያያል።

1) የመምህራን ዝግጅት እና የክፍል አስተዳደር

ቴክኖሎጂ እንዲረዳ መምህር በሶስት ደረጃ በግልፅ እሴት መቆም አለበት፦

1. እንዴት እንደሚጠቀም (የመሳሪያ ክህሎት)
2. ለምን እንደሚጠቀም (የትምህርት አላማ)
3. መቼ እና በምን መጠን (የክፍል ሚዛን)

AI እዚህ ውስጥ የሚጨምረው ነገር ግልፅ ነው፤ መምህር የሚሰራውን አስቸጋሪ ስራ (የእንቅስቃሴ ንድፍ፣ የግምገማ እና የግል እገዛ) ሊቀላቀል ይችላል—ነገር ግን መምህርን ማውጣት አይገባም።

2) የፍትሃዊነት ጉዳይ፡ ዲጂታል ክፍተት

አንዳንድ ሀገራት በት/ቤት ውስጥ መሳሪያ ቢኖርም በቤት ውስጥ ኢንተርኔት የሌለው ብዙ ተማሪ አለ። የAI ትምህርት መፍትሔ ሲመጣ ይህ በቀጥታ ይነካል፤ የአይነት የግል መማሪያ መንገድ ለማቅረብ የመገናኛ አቅም ካልተመጣጠነ ፍትሃዊነት ይቀንሳል።

የሚሰራ መንገድ:

• የoffline-first የAI መማሪያ (ያልተጣበቀ ጊዜ ይሰራ እና በኋላ ይስማማ)
• የት/ቤት የማስተዳደር መስመር (የመሳሪያ መካፈል ስርዓት)
• ለዝቅተኛ ገቢ ቤተሰቦች የኮሚዩኒቲ ዲጂታል ማዕከል (ቤተ-መጻሕፍት/ወረዳ)

3) ባህላዊ እና ቋንቋዊ ተስማሚነት

AI ስርዓቶች በቋንቋ ላይ ይኖራቸዋል፤ አማርኛ ወይም በኢትዮጵያ ሌሎች ቋንቋዎች የተሻለ የንባብ ድጋፍ ካልተሰጠ የ“ግል የመማሪያ መንገድ” ሀሳብ በግል አይደለም። አውዱ እዚህ ማለት ምሳሌዎች፣ ቃላት እና የትምህርት ተሞክሮ የተማሪው ህይወት ጋር መስማማት ነው።

PISA እውቀት + AI፡ ከመለኪያ ወደ እርምጃ

መልሱ: PISA የሚሰጠን ነገር እንደ “ስዕል” ነው—AI ግን እሱን ስዕል ወደ የተማሪ ደረጃ የሚያወርደው መሳሪያ ነው። በሌላ አነጋገር፣ PISA የስርዓት ደረጃ ምልክቶችን ይጠቁማል፤ AI እነዚህን ምልክቶች በት/ቤት እና በክፍል ውስጥ ለሚሰሩ ሰዎች ተግባራዊ ያደርጋቸዋል።

እንዴት እንደሚተገበር (ተግባራዊ ምሳሌ)

እኔ በስልጠና ፕሮጀክቶች ላይ የማየው ብዙ ጊዜ ይህ ነው፤ ት/ቤቶች መሳሪያ ይገዛሉ፣ ግን የአጠቃቀም ምርመራ አይኖርም። በAI የተደገፈ አቀራረብ ግን ይህን ያስተካክላል፦

• ተማሪዎች በሳምንት 1–2 ጊዜ አጭር ዲጂታል ልምምድ (10–15 ደቂቃ)
• AI በእያንዳንዱ ተማሪ ላይ የክህሎት ክፍተት ይለያል (ለምሳሌ፣ በንባብ መረዳት ውስጥ ምን አይነት ጥያቄ ይጎዳዋል)
• መምህር የክፍል ዕቅድን በዚህ መረጃ ያስተካክላል (ማለትም እገዛ ማን ይፈልጋል ይታወቃል)

የተማሪ ላይ የሚታየው ልዩነት: ማንኛውም ተማሪ “ተቸግሬአለሁ” ብሎ ሳይዘገይ እገዛ ያገኛል።

ለመንግስት፣ ለት/ቤት እና ለኮሌጅ የሚሰሩ 5 እርምጃዎች

መልሱ: የICT/AI እቅድ ከ“መግዛት” ይልቅ “መጠቀም” ላይ እንዲመራ ያድርጉት። እነዚህ እርምጃዎች በብዙ አውዶች ውስጥ የሚሰሩ ናቸው፦

1. የአጠቃቀም መመሪያ አዘጋጁ: በክፍል ውስጥ ቴክኖሎጂ መቼ ይገባል? መቼ አይገባም?
2. መምህራንን በሥራ ላይ አስልጥኑ: 2 ሰዓት የ“መተግበሪያ አሰራር” ከ20 ሰዓት የ“ክፍል ውስጥ ንድፍ” ይሻላል።
3. AI እንደ እገዛ አስቀምጡ: ለእቅድ ማዘጋጀት፣ ለግምገማ መመዝገብ፣ ለግል ልምምድ መጠቆም—እንጂ መምህርን ለመተካት አይደለም።
4. ፍትሃዊነት እንደ KPI ያዙ: የተማሪ መገናኛ አቅም፣ የመሳሪያ መዳረሻ እና የዲጂታል ክህሎት በየወሩ ይመዘን።
5. የግል መረጃ ጥበቃ መመሪያ አቋቁሙ: የተማሪ መረጃ የማን ነው? ማን ያያል? ስንት ጊዜ ይቆያል?

“ሰዎች የሚጠይቁት” ፈጣን መልሶች (People Also Ask)

AI በትምህርት ውጤት ላይ በቀጥታ ይጨምራል?

አዎ—ነገር ግን በመምህር መመሪያ ሲገባ ብቻ ይሰራል። ያልተመራ አጠቃቀም ውጤትን ሊቀንስ ይችላል።

ICT ፕሮጀክት ሲጀመር የመጀመሪያ መለኪያ ምን መሆን አለበት?

የአጠቃቀም መጠን እና ጥራት። መሳሪያ ቁጥር አይበቃም፤ በሳምንት ስንት ጊዜ ለምን እየተጠቀሙ ነው?

ለኢትዮጵያ የሚመች መነሻ የAI አጠቃቀም የት ነው?

በእኔ እይታ፣ የንባብ እና የመረዳት ልምምድ ላይ የተመሰረተ ዝቅተኛ ዋጋ ያለው የoffline-first መፍትሔ ነው፤ አስተማማኝ ለመሆን በአማርኛ ይዘት እና የአካባቢ ምሳሌ መሞላት አለበት።

የዛሬ ውሳኔ፡ ቴክኖሎጂን ወይስ ትምህርትን እንመራ?

በPISA ተመራ ጥናቶች የሚታየው ዋና መልዕክት እርግጥ ነው፤ ICT በትምህርት ውጤት ላይ የሚያመጣው ልዩነት በአውድ ይመዘናል። የመምህር ዝግጅት፣ ፍትሃዊ መዳረሻ፣ ቋንቋ እና የአጠቃቀም መመሪያ—እነዚህ ካልተሟሉ መሳሪያ እራሱ ውጤት አያመጣም።

ከዚህ ተከታታይ ጽሁፎቻችን አውድ ጋር እንዲጣጣም፣ የAI እቅድ ሲወጣ ሁሌ የምንጠይቀው አንድ ነገር ነው፤ “AI ተማሪውን እንዴት ይረዳዋል—እና መምህሩን እንዴት ያጠናክራል?” እርስዎ በት/ቤትዎ ወይም በድርጅትዎ ውስጥ የICT/AI ፕሮግራም ልትጀምሩ ከሆነ፣ መጀመሪያ የሚያስፈልጋችሁ መሳሪያ ሳይሆን ግልፅ የአጠቃቀም ንድፍ ነው። እቅድዎ በየሳምንቱ እንዴት እንደሚሰራ በአንድ ገፅ ብቻ ልትጻፉት ትችላላችሁ?