AI አተገባበር የSMEs ምን ለምን ይጭንቃል?

95% የጄነሬቲቭ AI ፓይሎቶች እየከሰሩ ነው የሚል ሪፖርት በ2025 መጨረሻ ላይ የተለመደ ውይይት ሆኗል። ነገር ግን ከዚህ የሚገርመው ነገር ሌላ ነው፤ ብዙ ኩባንያዎች መክፈል መቀነስ ስለጀመሩ እንዲናገሩ ሲፈለግ በግልጽ የሚቀበል ማንም አይገኝም። ይህ የ“AI አድማጮች” እና የ“AI ተጠንቀቁ” ሰዎች መካከል እስካሁን ያልተፈታ እንቆቅልሽ ነው።

ለትንሽና መካከለኛ ንግዶች (SMEs) ግን እንቆቅልሹ በጣም ተግባራዊ ነው፤ ያለህ በጀት ውስጥ የAI ፕሮጀክት መጀመር አስፈላጊ ነው? ወይስ ማቆየት ይሻላል? ይህ ጽሑፍ በ“አርቲፊሻል ኢንተሊጀንስ በመንግስታዊ አገልግሎቶች ዲጂታላይዜሽን” ስር ያለውን ትልቅ ትርኢት እየጠበቀ ለSMEs የሚሰራ መንገድ ይሰጣል፤ ቢሮክራሲን ለመቀነስ፣ አገልግሎት ለማፋጠን፣ ከመንግስት ዲጂታል ስርዓቶች ጋር ለመተያየት በሚያስፈልጉ ክህሎቶች ላይ በቀጥታ ይወርዳል።

“የAI ፓይሎቶች ይከሰራሉ” የሚለው ምን ይገልጻል?

መልሱ፦ ብዙ ፓይሎቶች ቴክኖሎጂ ስለተሳነ አይደለም፤ ስራ ሂደት፣ መረጃ (data) እና ባለቤትነት (ownership) ስለተሳነ ነው። እውነቱ ግን ቀላል ነው፤ የAI ፕሮጀክት መከሰር ብዙ ጊዜ ማለት “አልጠቀምንም” ሳይሆን “በትክክል አላዘጋጀንም” ማለት ነው።

የሚከሰሩ ፓይሎቶች አብዛኛዎቹ የሚመስሉት እንዲህ ነው፤ አንድ ቡድን ለ2–6 ሳምንት “ቻትቦት” ወይም “አውቶሜሽን” ይሞክራል፣ እርሱ ግን ለመስፋፋት ሲደርስ ይቆማል። ምክንያቶቹ ተደጋጋሚ ናቸው፦

• የስራ ሂደት አልተደረገም: ሰው ምን ይሰራ? AI ምን ይሰራ? ማን ያረጋግጣል?
• መረጃ ዝግጅት ደካማ ነው: የደንበኛ መረጃ ተበታትኖ ነው፣ የሰነድ ማዕከል የለም፣ አንድ ቋንቋ/መደበኛ ቅርጽ አይኖርም።
• የስኬት መለኪያ የለም: “ይሄ ሲሰራ ምን ይሻሻላል?” በቁጥር አልተገለጸም።

ከኢኮኖሚያዊ አመለካከት ደግሞ አንድ ነገር ግልጽ ነው፤ ብዙ ቴክኖሎጂዎች የስራ ገበያን ለመቀየር ዘመን ይፈልጋሉ። ስለዚህ SMEs የሚያዩት እውነተኛ ጥያቄ “AI አስቀድሞ አልተሳካም” ሳይሆን “በእኛ ድርጅት ውስጥ ለመስራት ምን ያስፈልጋል?” መሆን አለበት።

ኩባንያዎች ለምን መመለስ እንኳ አይናገሩም?

መልሱ፦ የAI ገበያ እና የአስተዳደር ፖለቲካ አንድ ነገር ያስተምራል—ማቆም ከስህተት ይመስላል፣ መሻሻል ግን እንደ “ስትራቴጂ” ይቆጠራል። ስለዚህ ብዙ ድርጅቶች እንኳ አንዳንድ ሙከራ ቢያቆሙ እንዲህ ይላሉ፤ “እኛ በAI እንረጋገጣለን ግን እንደገና እናቀናብራለን።”

ለSMEs ይህ መልዕክት ይዞታ አለው፤ ያልተሳካ ፓይሎት ማቆም ውድቀት አይደለም—የገንዘብ ጥበቃ ነው። እኔ በተለያዩ ድርጅቶች የማየው ይህ ነው፤ አንድ ድርጅት ሲሳሳት ዋና ምክንያቱ “AI አልቻለም” አይደለም፤ “ማን ባለቤት ነው?” የሚለው አልተመለሰም።

የSMEs ትክክለኛ ትርጓሜ: አሁን እውነት የሚከፈል ነገር ምንድን ነው?

AI በSMEs ውስጥ የሚከፈለው ገንዘብ ብዙ ጊዜ 3 ቦታ ይወድቃል፦

1. የሰው ሰዓት (ለመረጃ ማጥራት፣ ለሂደት ማቀናበር፣ ለሙከራ ማረጋገጥ)
2. የመረጃ መዋቅር (CRM/ERP/የሰነድ ማዕከል ቅንጅት)
3. የአደጋ መቆጣጠር (ፍቃድ፣ የመረጃ ግላዊነት፣ የደንበኛ እምነት)

ይህን ካልተቀበልህ ፓይሎት በፍጥነት ይቆማል። ተቀብለህ ካዘጋጀህ ግን እንኳ ትንሽ መጀመር ትችላለህ።

ለSMEs የሚሰሩ 5 የAI አተገባበር መንገዶች (በቁጥር የሚለካ)

መልሱ፦ አጭር የክፍያ ጊዜ (payback) ያላቸውን የስራ ሂደቶች ጀምር—እና ስኬትን በሳምንት ለካ፣ በወር አይደለም። በተለይ የዲጂታል አገልግሎት እና የመንግስት ዲጂታላይዜሽን አቅጣጫ ውስጥ የሚረዱ መተግበሪያዎች እነዚህ ናቸው፦

1) የሰነድ ማስተናገድ እና ማጠቃለያ (Document AI)

ቢሮክራሲን ለመቀነስ ከፍተኛ ተፅዕኖ ያለው ቦታ ሰነዶች ናቸው። እንደ ውል፣ ደረሰኝ፣ የግብር ሰነድ፣ የግዢ ትእዛዝ እና የድጋፍ ደብዳቤዎች። እዚህ የAI ዋጋ እንዲህ ይለካል፦

• የሰነድ ማስገባት ጊዜ ከ 15 ደቂቃ ወደ 3 ደቂቃ
• የስህተት መጠን ከ 5% ወደ 1–2% (በሰው ማረጋገጫ ተደጋጋሚ)

2) የደንበኛ ድጋፍ በ“ሰው + AI” ሞዴል

ብዙ SMEs ስህተት የሚያደርጉት ነገር ደንበኛ አገልግሎትን ሙሉ በሙሉ ለቻትቦት መስጠት ነው። የሚሰራው ግን AI ፍጥነት ይሰጣል፣ ሰው ግን እምነት እና አስተዋይነት ያመጣል። ተግባራዊ መንገድ፦

• AI የሚያደርገው: ጥያቄን መመደብ, ፈጣን ምላሽ ማቅረብ, ከእውቀት መዝገብ መፈለግ
• ሰው የሚያደርገው: ክፍያ/ቅሬታ/የኮንትራት ጉዳዮች እና የከፍተኛ ዋጋ ደንበኞች

መለኪያ (KPI): የመጀመሪያ ምላሽ ጊዜ (FRT), የመፍትሄ ጊዜ, የCSAT ውጤት

3) የውስጥ ስራ ሂደት አውቶሜሽን (Back-office automation)

ከመንግስት ዲጂታል አገልግሎቶች ጋር ሲሰሩ እጅግ የሚደጋገሙ ሂደቶች አሉ፤ ቅጽ መሙላት፣ ማስረጃ መሰብሰብ፣ መከታተል፣ ውጤት መመዝገብ። እዚህ የAI ዋጋ እንዲህ ይመጣል፦

• የሂደት እርምጃዎችን መቀነስ (ለምሳሌ 12 እርምጃ → 7)
• አንድ ኬስ ለመጨረስ የሚወስደውን ጊዜ መቀነስ

4) የግዥ እና እቃ አስተዳደር ትንበያ (Demand & inventory signals)

በዲሴምበር መጨረሻ (የዓመት መዝጊያ፣ የክረምት እቃ ግዢ፣ የበዓል ጊዜ) ብዙ SMEs የሚታመኑት በ“ልምድ” ነው። ልምድ ዋጋ አለው፣ ግን ቁጥር ካልተመሰረተ ብዙ ጊዜ የእቃ እጥረት ወይም ብዛት ያመጣል። ለመጀመር የሚበቃው ነገር የቀድሞ ሽያጭ መረጃ እና የእቃ መመዝገብ ብቻ ነው።

መለኪያ: stockout ቀናት, የdead stock ዋጋ, የእቃ ዙር (inventory turns)

5) የመንግስት ዲጂታል አገልግሎት ዝግጅት: የመረጃ ንፅህና እና መደበኛነት

ብዙ የመንግስት ዲጂታላይዜሽን ፕሮጀክቶች ከንግድ ዘርፍ የሚፈልጉት ነገር ግልጽ ነው፤ መረጃ ትክክል እና በመደበኛ ቅርጽ እንዲቀርብ። AI እዚህ የሚረዳው ሰነዶችን መደበኛ ማድረግ፣ መረጃ ማጣራት፣ የቅጽ ስህተቶችን በፊት መያዝ ነው። ይህ በተግባር ቢሮክራሲን ይቀንሳል፣ የአገልግሎት ጊዜን ያፋጥናል፣ የመመለሻ ጉዳዮችን ያቀናል።

የSMEs የAI አተገባበር መጀመሪያ እቅድ (30 ቀን)

መልሱ፦ 30 ቀን ውስጥ አንድ ብቻ ነገር አሻሽል—ከንግድ ገቢ ወይም ወጪ ጋር በቀጥታ የተያያዘ ሂደት። ብዙ እቅዶች ስህተት የሚያደርጉት ሁሉን በአንድ ጊዜ መሞከር ነው። እነዚህን እርምጃዎች ተከተል፦

1. ችግኙን በቁጥር ግለጽ: “በሳምንት 120 ደረሰኞች እንገባለን; እያንዳንዱ 10 ደቂቃ ይወስዳል”
2. የመረጃ ምንጭ አንድ አድርግ: አንድ ፎልደር/ማዕከል ላይ የሚገቡ ሰነዶች, መደበኛ ስም መስጠት
3. “ሰው ማረጋገጫ” ያድርግ: AI ይጠቁማል, ሰው ያረጋግጣል (ቢያንስ በመጀመሪያ)
4. KPI ሁለት ብቻ ምረጥ: ጊዜ + ስህተት (ወይም ጊዜ + ወጪ)
5. ሳምንታዊ ግምገማ አድርግ: እየተሻሻለ ነው? የማይሰራ ነገር ምንድን ነው?

አንድ ማስታወሻ ብቻ: በSMEs ውስጥ የAI ስኬት ቁልፉ “ሞዴሉ በጣም ታላቅ ነው” አይደለም፤ “ሂደቱ በጣም ግልጽ ነው” ነው።

የመንግስት ዲጂታላይዜሽን ስትመጣ ፣ SMEs የሚያዘጋጁት ምንድን ነው?

መልሱ፦ መንግስት አገልግሎቶች ዲጂታል ሲሆኑ የንግድ ተግባር ይቀየራል—እና ያ ለSMEs ሁለት ነገሮችን ያስፈልጋል: ተመጣጣኝ መረጃ እና የቅጽ ትክክለኛነት። ለምሳሌ ፈቃድ ማውጣት, ግብር ማቅረብ, ኢ-ግዢ ስርዓት, የስራ ፍቃድ እና ሌሎች ሂደቶች ሲዲጂታላይዝ የሚያደርጉት ነገር አንድ ይሆናል: መረጃ እና ሰነድ በትክክል እንዲኖር።

ይህ በቀጥታ ከAI ጋር ይገናኛል፤ AI አሁን ሳይሆን ወደፊት የሚጠቅም ነገር አይደለም። የመረጃ ንፅህና እና ስራ ሂደት ማቀናበር ለዲጂታል መንግስት አገልግሎት መገባት የመግቢያ ቲኬት ነው።

ቀጣይ እርምጃ: “AI እንሞክር” ሳይሆን “ይህን እናሻሽል” በል

የAI አተገባበር እንቆቅልሽ በአብዛኛው የሚፈታው በአንድ አስተሳሰብ ለውጥ ነው፤ AI ፕሮጀክት አታድርግ—የሂደት ማሻሻያ ፕሮጀክት አድርግ። ተግባሩን በKPI አስገባ፣ ሰው-በሰው ማረጋገጫ አድርግ፣ እና በ30 ቀን ውስጥ አንድ ሂደት ብቻ አሻሽል። እንዲህ ሲሆን AI የሚታይ ነገር ይሆናል—ወጪን ያቀናል, ጊዜን ያቆጥባል, ቢሮክራሲን ያሳነሳል።

የመንግስታዊ አገልግሎቶች ዲጂታላይዜሽን እየተፋጠነ ነው። ለSMEs ይህ ማለት አንድ ነገር ነው፤ የመረጃ ዝግጅት እና የውስጥ ሂደት ጥራት ካልተዘጋጀ በኋላ ከውጭ ስርዓት ጋር መሄድ ይከብዳል። እና የሚጠቅም ጥያቄ ይህ ነው፤ በ2026 መጀመሪያ ላይ ንግድህ ከዲጂታል መንግስት አገልግሎቶች ጋር በግልጽ መረጃ ለመስራት ዝግጁ ነው?