Гуманоідныя робаты і ШІ: план для заводаў Беларусі

1250 паўтораў, каб проста паставіць патэльню на пліту. Гэта не анекдот пра «нязграбнага робата», а звычайны вучэбны нарматыў у найбуйнейшым у Кітаі цэнтры падрыхтоўкі гуманоідных робатаў да працы. Яны вучацца, як людзі: шмат разоў паўтараюць дзеянні, памыляюцца, атрымліваюць карэкцыю і ператвараюць фізічны досвед у алгарытмы.

Для Беларусі гэта не экзотыка з навін пра будучыню, а вельмі практычная падказка: прамысловая аўтаматызацыя з ШІ ўжо ўпёрлася не ў «жалеза», а ў навучанне. Робаты становяцца карыснымі не тады, калі іх купілі, а тады, калі яны «прайшлі школу» пад вашы сцэнарыі, вашы стандарты якасці і вашу рэальнасць цэха.

Гэты матэрыял — частка серыі «Як штучны інтэлект трансфармуе вытворчасць і прамысловасць у Беларусі». Я разбяру, што на самай справе адбываецца ў кітайскім падыходзе да навучання гуманоідаў, чаму гэта важна для беларускіх заводаў, і як падрыхтавацца да эпохі, калі «калега-робат» стане нармальнай адзінкай прадукцыйнасці.

Чаму Кітай пачаў з навучальных палігонаў, а не з продажаў робатаў

Ключавая ідэя простая: гуманоідны робот — гэта платформа, а не гатовы работнік. У Пекіне запусцілі двухпавярховы цэнтр, дзе ў натуральную велічыню прайграваюцца вытворчыя і бытавыя сцэнарыі. Асноўная мадэль навучання — гуманоід Kuafu ростам 1,66 м. Робатаў вучаць у малых групах: на кожнага — два інструктары, а каманда ў 110 спецыялістаў ставіць «базавыя навыкі». На адзін сцэнар звычайна ідзе 7–8 дзён.

Для бізнесу гэта азначае: кошты і тэрміны ўкаранення робатаў трэба лічыць не «па каталогу», а «па сцэнарах».

Што менавіта называюць «навучаннем»

У кітайскім цэнтры робаты адпрацоўваюць чатыры напрамкі:

• прамысловая вытворчасць;
• сістэмы «разумнага дома»;
• сацыяльны догляд за пажылымі;
• 5G-сэрвісы.

У суме — 16 вузкіх дысцыплін. Гэта добра паказвае, што «універсальны гуманоід» у рэальнасці складаецца з набору вельмі канкрэтных працоўных навыкаў.

Чаму 1250 паўтораў — гэта разумна, а не марна

Прамысловыя ўмовы дарагія: прастой лініі, брак, траўматызм, сапсаваная аснастка. Калі робат робіць 1250 паўтораў у полігоне, ён не робіць гэтыя памылкі ў вашым цэху. І галоўнае — кожны паўтор фіксуецца як дадзеныя для ўдакладнення каардынацыі і навучання мадэляў.

Добра навучаны робот — гэта не «хутчэйшая рука». Гэта стабільная якасць на тысячы цыклаў.

Як «фізічны досвед» робата ператвараецца ў ШІ, які можна маштабаваць

У артыкуле важная дэталь: дадзеныя трэніровак маркіруюцца і перадаюцца тэхналагічным партнёрам для даабучэння вялікіх мадэляў. Гэта і ёсць механіка пераходу ад адзінкавага эксперымента да масавага ўкаранення.

Тры пласты, без якіх гуманоід у цэху не працуе

1. Датчыкі і кантроль руху (бачыць/адчувае/рухаецца).
2. Мадэль паводзін (як выконваць задачу ў зменных умовах).
3. Якасны «настаўнік» — людзі і працэдуры, якія ствараюць правільныя эталоны.

Беларускія кампаніі часта пачынаюць з пункта №1 (купляюць робата/маніпулятар), крыху закранаюць №2 (праграмуюць), а №3 пакідаюць «як-небудзь». І потым здзіўляюцца, чаму аўтаматызацыя не дае чаканага эфекту.

Што гэта значыць для кантролю якасці ў Беларусі

Калі робат навучыўся ставіць прадмет у дакладную пазіцыю і паўтараць рух з мінімальным разбросам, наступны крок — аўтаматычны кантроль якасці:

• візуальная інспекцыя (камеры + камп’ютарны зрок);
• вымярэнне геаметрыі (3D-скан/лідар);
• адсочванне браку па прычынах (аналітыка па лагу рухаў і сігналах датчыкаў).

У практыцы гэта ператвараецца ў вельмі зямныя KPI: меншая доля браку, больш стабільная серыйнасць, прасцейшая сертыфікацыя працэсаў.

Дзе гуманоіды сапраўды маюць сэнс у вытворчасці (і дзе — не)

Адказ просты: гуманоіды патрэбны там, дзе інфраструктура «зроблена пад чалавека». Калі ў вас ужо ёсць маніпулятар, які ідэальна робіць адну аперацыю, гуманоід не абавязкова будзе лепшы.

Задачы, дзе гуманоід апраўданы

• Складаная лагістыка ўнутры цэха: перанос, укладка, праца з рознымі тыпамі тары.
• Абслугоўванне абсталявання: «падысці—адкрыць—праверыць—замяніць».
• Нізка- і сярэднесерыйныя вытворчасці: частыя пераналадкі, шмат варыяцый.
• Небяспечныя ўчасткі: пыл, тэмпературы, рызыка для чалавека.

Задачы, дзе лепш пачынаць не з гуманоіда

• вельмі хуткія паўторныя аперацыі на канвееры;
• жорстка стандартызаваныя мантажныя цыклы;
• працэсы, дзе асноўная праблема — не рукі, а планаванне, запасы і графікі.

Мая пазіцыя такая: большасці беларускіх заводаў у 2026 годзе патрэбны не «гуманоід дзеля відовішча», а план аўтаматызацыі, які пачынаецца з дадзеных і якасці.

Што беларускім прадпрыемствам варта зрабіць у 2026, каб быць гатовымі

Канец снежня — добры момант, каб перакласці «тэхналагічныя навіны» ў план на наступны год. Калі вы адказваеце за вытворчасць, якасць або лічбавую трансфармацыю, вось практычны маршрут.

1) Складзіце «каталог сцэнарыяў» замест абмеркавання «які робат лепшы»

Пачніце з 10–20 сцэнарыяў, якія даюць найбольшы эфект:

• дзе ўзнікае брак;
• дзе людзі «выгараюць» ад руціны;
• дзе траўманебяспечна;
• дзе прастой абсталявання даражэйшы за зарплату.

Кожны сцэнар апішыце як тэхнічнае заданне: крокі, час цыклу, допускі, рызыкі.

2) Наладзьце збор дадзеных, інакш ШІ будзе «сляпы»

Штучны інтэлект у прамысловасці Беларусі часта стопарыцца на простым: няма стабільных дадзеных.

Мінімальны набор:

• лічбавыя журналы прычын браку;
• трэсінг партый/серый;
• параметры абсталявання (хоць бы асноўныя);
• фотапратаколы/відэа інспекцыі для вучобы камп’ютарнага зроку.

3) Пабудуйце «палігон» унутры прадпрыемства

Не абавязкова два паверхі, як у Пекіне. Але патрэбна зона, дзе:

• можна бяспечна паўтараць сцэнарыі;
• ёсць макеты працоўных месцаў;
• вядзецца запіс датчыкаў, відэа і лагі.

Гэта і ёсць ваш мясцовы «цэнтр навучання робатаў» — нават калі сёння вы трэніруеце не гуманоідаў, а камп’ютарны зрок і алгарытмы кантролю.

4) Падрыхтуйце людзей: інструктары робатаў — новая рабочая роля

У кітайскім цэнтры на робата прызначаюць двух інструктараў. Гэта сігнал рынку: навучанне робатаў — асобная прафесія, а не дадатковая нагрузка на майстра.

Для Беларусі гэта можа выглядаць так:

• «інжынер па даных вытворчасці» (MES/SCADA + аналітыка);
• «інжынер па камп’ютарным зроку» (інспекцыя, разметка, мадэлі);
• «тэхнолаг-інструктар робата» (сцэнарыі, бяспека, эталоны).

5) Праверце эканоміку: дзе рэальны ROI

Для гуманоідаў і робатызаваных сістэм правільная формула — не «кошт робата», а:

• кошт прастою і браку;
• кошт навучання (час/персанал/палігон);
• кошт інтэграцыі (бяспека, IT/OT, аснастка);
• кошт падтрымкі (сэрвіс, абнаўленні, перанавучанне).

Калі гэтыя лічбы ў вас ёсць, размова з пастаўшчыком робататэхнікі становіцца прадметнай. І гэта якраз вядзе да лідаў: людзі, якія ўжо ведаюць, што ім патрэбна.

Пытанні, якія кіраўнікі заводаў задаюць найчасцей

Ці заменяць гуманоіды рабочых у Беларусі?

Не ў лоб. Спачатку яны заменяць дэфіцыт — там, дзе складана ўтрымліваць людзей на цяжкіх, небяспечных і вельмі руцінных аперацыях. І паралельна перафарматуюць ролі: менш «рукамі», больш «наладзіць, навучыць, пракантраляваць».

Ці можна пачаць з ШІ без робатаў?

Так, і часта гэта самы разумны старт: камп’ютарны зрок для кантролю якасці, прагназаванне прастояў, аптымізацыя графікаў. Потым робаты прыходзяць туды, дзе ўжо ёсць дадзеныя і стандарты.

Што важней: 5G, робаты ці мадэлі ШІ?

Важней працэс: сцэнарыі → дадзеныя → навучанне → бяспека → маштабаванне. Сувязь (у тым ліку 5G) — толькі інфраструктура, а не мэта.

Што нам падказвае кітайскі прыклад — і як перанесці гэта ў Беларусь

Кітайская мадэль паказвае нешта вельмі канкрэтнае: робаты-гуманоіды выходзяць на рынак працы толькі пасля таго, як прайшлі сістэмнае навучанне ў рэалістычных умовах, а іх досвед стаў дадзенымі для мадэляў ШІ. Гэта не пра «відовішча», а пра прамысловую дысцыпліну.

Для Беларусі, якая ўжо думае пра павышэнне прадукцыйнасці, стабільнасць якасці і аўтаматызацыю, выснова простая: калі вы хочаце, каб штучны інтэлект у прамысловасці Беларусі працаваў, пачынайце з палігона і каталога сцэнарыяў. Робаты прыходзяць туды, дзе ўсё гэта ўжо зроблена.

Калі вы плануеце праект па ШІ і аўтаматызацыі ў 2026 годзе, самы карысны наступны крок — ацаніць 5–7 вашых сцэнарыяў і вызначыць, дзе дадзеныя ўжо ёсць, а дзе іх трэба сабраць. А потым паставіць пытанне, якое хутка стане звычайным: якую працу ў вашым цэху вы б першай даверылі «калегу-робату»?