ШІ для добраўпарадкавання: што дало 2025 і як маштабаваць

У 2025 годзе ў Беларусі ўнёсак «Года добраўпарадкавання» ў малых населеных пунктах нечакана атрымаў публічную «віруснасць»: абмеркаванне нормаў покасу травы дайшло да мемаў — а пасля перайшло ў больш дарослую размову пра адказнасць землекарыстальнікаў і правілы ўтрымання тэрыторый. Гэта не дробязь. Гэта прыкмета таго, што грамадства ўсё часцей патрабуе зразумелых правілаў, празрыстых метрык і хуткай зваротнай сувязі.

Для вытворчых і прамысловых кампаній у Беларусі гэтая гісторыя важная не менш, чым для ЖКГ. Бо логіка аднолькавая: калі ёсць правілы, дадзеныя і адказныя — з’яўляецца кіравальнасць. А там, дзе ёсць кіравальнасць, ШІ працуе лепш за ўсё: дапамагае планаваць, выяўляць рызыкі, тлумачыць рашэнні простай мовай і зніжаць выдаткі на камунікацыю.

Ніжэй — як урокі «Года добраўпарадкавання» можна перакласці на мову даных і аўтаматызацыі, і што з гэтага атрымліваецца для прамысловасці: ад кантролю якасці да камунікацыі з жыхарамі вакол заводаў і інфраструктурных аб’ектаў.

Што сапраўды паказаў «Год добраўпарадкавання» ў малых паселішчах

Адказ просты: ён выявіў, што праблема часта не ў адсутнасці работ, а ў адсутнасці ясных патрабаванняў і ўліку.

У матэрыяле пра вынікі года гучыць важная думка: правілы добраўпарадкавання перапрацавалі, бо для малых населеных пунктаў не хапала дакладных патрабаванняў. Таксама падкрэслена, што сельскія выканкамы арганізуюць работу ўласнымі сіламі або з прыцягненнем грамадзян, а ў кожнага землекарыстальніка ёсць абавязкі па ўтрыманні сваёй і прылеглай тэрыторыі.

Асобны «тэст на сталасць» — тэма покасу травы. Мемы пра «20 см» паказалі, што людзі адчуваюць несправядлівасць або неразбярыху яшчэ да таго, як зразумеюць афіцыйную логіку. А калі з’яўляецца тлумачэнне і аднолькавыя патрабаванні — напружанне зніжаецца.

Выснова для кіраўнікоў (у тым ліку прамысловых): калі вам здаецца, што «людзі не разумеюць», то часта гэта азначае, што вашы правілы і метрыкі не перакладзены на чалавечую мову і не падтрыманы данымі.

Мемы — гэта сігнал. ШІ дапамагае ператварыць яго ў кіраваную камунікацыю

Адказ: мем — гэта індыкатар разрыву паміж тым, што вы робіце, і тым, як гэта счытваецца звонку.

У прамысловасці гэта выглядае падобна: шум вакол пахаў, транспарту, шуму, выкідаў, «вечных рамонтаў» каля прадпрыемства. Калі камунікацыя адстае, у інфармацыйную пустэчу заходзяць эмоцыі.

Вось дзе ШІ дае практычны эфект — не «для моды», а як інструмент для лідагенерацыі і даверу:

1) Аўтаматычны маніторынг запытаў і настрояў

ШІ можа класіфікаваць звароты грамадзян і публічныя згадкі па тэмах і тэрміновасці.

• «Дарогі/ямы/асвятленне»
• «Вада/якасць/ціск»
• «Добраўпарадкаванне/покас/смецце»
• «Нерэгістраваныя пабудовы/землякарыстанне»

Для вытворчага бізнесу аналогія прамая: звароты пра лагістыку, шум, бяспеку, вакансіі, сацыяльныя праекты. Калі гэтыя патокі не разгранічаны — вы губляеце час і давер.

2) Адказы «чалавечай мовай» з абмежаваннямі і праверкай

ШІ-сістэмы могуць прапаноўваць чарнавікі адказаў: каротка, з пацверджанымі фактамі (план работ, тэрміны, адказны), з інструкцыяй «што зрабіць жыхару». Далей адказ зацвярджае супрацоўнік.

Практычнае правіла: адзін адказ = адзін фактычны план + адзін тэрмін + адзін канал зваротнай сувязі.

3) Публічныя панэлі метрык (без «пакетнага піару»)

Калі людзі бачаць, што адбываецца (колькі заявак, сярэдні час выканання, колькі работ па вуліцах/кварталах), узровень спрэчак падае. Гэта працуе і для гарадскіх службаў, і для прадпрыемстваў, якія хочуць знізіць сацыяльную напружанасць вакол сваіх праектаў.

Нерэгістраваныя пабудовы і зямля: чаму гэта «данная» праблема, а не толькі юрыдычная

Адказ: такія аб’екты — класічны прыклад «ценявых актываў», якія не трапляюць у сістэмы ўліку, а значыць — не кіруюцца.

У артыкуле адзначана, што «Год добраўпарадкавання» адкрыў моманты па эфектыўным выкарыстанні зямельных участкаў і вулічна-дарожнай сеткі, а таксама праблему пабудоў без рэгістрацыі, дзе ўласнік можа быць невядомы.

Гэтая тэма вельмі блізкая да вытворчасці:

• неўлічанае абсталяванне,
• «самаробныя» прыбудовы на тэрыторыі,
• нефармалізаваныя зоны адказнасці,
• архіўныя сеткі і камунікацыі без актуальных схем.

Як ШІ можа дапамагчы тут на практыцы

• Камп’ютарны зрок для папярэдняга выяўлення аб’ектаў на аэрафота/спадарожнікавых здымках і параўнання з кадастравымі данымі.
• Прыярытэтнасць рызыкаў: сістэма ранжыруе аб’екты па верагоднасці небяспекі (пажарная рызыка, доступ дзяцей, блізкасць да дарогі/сетак).
• Аўтаматычная маршрутызацыя выязных аглядаў: менш «хаатычных аб’ездаў» — больш закрытых кейсаў за тыдзень.

Важны момант: ШІ не замяняе юрыдычнае рашэнне (узаконіць ці знесці), але рэзка паскарае інвентарызацыю і робіць яе празрыстай.

ШІ як «дыспетчар» работ: ад покасу да вытворчых рамонтаў

Адказ: самы хуткі эфект дае не “вялікі” ШІ, а дакладная дыспетчарызацыя на аснове даных.

У сферы добраўпарадкавання ёсць паўтаральныя задачы: пакос, уборка, рамонт элементаў інфраструктуры, вада, дарогі. У прамысловасці — рамонты, склад, транспарт, энергаспажыванне, ахова працы. Архітэктура рашэнняў амаль адна:

1. Збор даных: звароты, план-графікі, датчыкі, GPS тэхнікі, справаздачы.
2. Нармалізацыя: аднолькавыя класіфікатары (тып работ, зона, тэрмін, адказны).
3. Алгарытм прыярытэтызацыі: што рабіць сёння, што — да канца тыдня, што — у плане.
4. Кантроль выканання: фота/відэа «да/пасля», подпіс адказнага, час.

Мінімальны набор метрык, які я б уводзіў першым

• сярэдні час ад звароту да пачатку работ;
• доля работ, закрытых у тэрмін;
• паўторныя звароты па той жа праблеме (індыкатар якасці);
• выдаткі на адзін тып работ у разрэзе тэрыторый/падраздзяленняў.

Для прамысловых прадпрыемстваў гэта можна накласці на тэхабслугоўванне і рамонты (ТОіР), а таксама на лагістыку на пляцоўцы.

Як гэта ўкладваецца ў серыю пра ШІ ў прамысловасці Беларусі

Адказ: празрыстасць і дакладныя правілы — гэта “паліва” для прамысловага ШІ.

У гэтай серыі мы часта гаворым пра кантроль якасці, прадказальнае абслугоўванне, аптымізацыю вытворчых ліній. Але ёсць яшчэ адзін пласт, які многія недаацэньваюць: камунікацыя і давер да праектаў — і ўнутры прадпрыемства, і з боку мясцовай супольнасці.

Гісторыя пра мемы вакол покасу травы добра паказвае: калі правілы не зразумелыя, любы праект пачынае жыць у чутках. Для вытворчасці гэта асабліва рызыкоўна, бо любая затрымка дазволаў, сацыяльны канфлікт або інфармацыйны крызіс ператвараюцца ў грошы.

ШІ тут працуе як «перакладчык» паміж сістэмамі і людзьмі:

• сістэмамі ўліку і планавання;
• выканкамамі, падрадчыкамі, службамі;
• жыхарамі і работнікамі;
• кіраўніцтвам і рэальнасцю “на зямлі”.

Практычны план на 90 дзён: як пачаць без вялікага бюджэту

Адказ: пачынайце з інвентарызацыі даных і аднаго працэсу, дзе болю найбольш.

1. Тыдні 1–2: карта зваротаў і задач

• Збіраеце ўсе каналы (званкі, лісты, мэсэнджары, выезды).
• Уводзіце 10–15 катэгорый і 3 ўзроўні тэрміновасці.

1. Тыдні 3–6: дыспетчарскі пілот

• Адна тэрыторыя/адзін раён/адзін цэх.
• Празрыстая чарга задач + фота-пацверджанні.

1. Тыдні 7–10: ШІ-класіфікатар зваротаў

• Мадэль, якая прапануе катэгорыю і тэрміновасць.
• Чалавек зацвярджае. Памылкі — гэта навучанне.

1. Тыдні 11–13: публічная справаздачнасць

• Не «пра ўсё адразу», а пра 3–5 ключавых метрык.
• Кароткія тлумачэнні: што зроблена, што ў плане, што залежыць ад надвор’я/закупак.

Гэта і ёсць тая самая «празрыстасць доступу да інфармацыі», пра якую часта гавораць, але рэдка робяць тэхнічна.

Што рабіць далей

«Год добраўпарадкавання» ў малых населеных пунктах паказаў дзве рэчы: людзі хутка счытваюць несправядлівасць і людзі гатовы прыняць правілы, калі яны ясныя і аднолькавыя. А яшчэ — што ў краіне ёсць вялікі пласт задач, дзе галоўная праблема не ў адсутнасці тэхнікі, а ў адсутнасці ўліку, інвентарызацыі і нармалізацыі працэсаў.

Калі вы кіруеце вытворчым прадпрыемствам, лагістычным аператарам або інжынернай службай, я б глядзеў на гэтую гісторыю як на падказку: ШІ будзе найбольш карысны там, дзе вы гатовы паказваць метрыкі і тлумачыць рашэнні.

Хочаце, каб ШІ сапраўды дапамагаў у прамысловасці Беларусі — з кантролем якасці, планаваннем рамонтаў і камунікацыяй з супольнасцю? Пачніце з пытання: якія 5 метрык вы гатовы паказваць публічна (або хаця б унутры кампаніі) ужо ў студзені 2026 года?