ШІ ў сацпраектах: як “быць разам” і працаваць дакладна

Напрыканцы снежня, калі графікі зрываюцца праз надвор’е, святкаванні і “трэба яшчэ ўчора”, любая сістэма падтрымкі людзей праходзіць стрэс-тэст. У Беларусі якраз у гэты час стартавала ініцыятыва “Так просто быть вместе”: Міністэрства працы і сацыяльнай абароны разам з РОО “Белая Русь” плануюць наведаць 14 сацыяльных пансионатаў, прывозячы не толькі дапамогу, але і ўвагу. У навіне прагучаў важны штрых: разам з карыснымі рэчамі ў пансионаты прыходзіць і побытавы штучны інтэлект — разумная калонка.

Большасць кампаній, калі чуюць “ШІ”, адразу думаюць пра станкі, робатаў і кантроль якасці. Але ў 2025 годзе ШІ становіцца інструментам не толькі для вытворчасці. Ён працуе там, дзе ёсць працэсы, чаргі, планы, лагістыка, камунікацыя і адказнасць — то бок у сацыяльных праграмах таксама. І гэта наўпрост датычыцца нашай серыі “Як штучны інтэлект трансфармуе вытворчасць і прамысловасць у Беларусі”: прамысловасць даўно зразумела, што эфектыўнасць пачынаецца з кіравання сістэмай. Сацыяльная сфера цяпер прыходзіць да таго ж высновы.

Чаму акцыі падтрымкі пажылых — гэта пра кіраванне сістэмай

Сацыяльная ініцыятыва выглядае як “прыехалі, павіншавалі, падарылі”. Але калі гэта не разавая акцыя, а праграма на 14 устаноў, яна непазбежна ператвараецца ў аперацыйную задачу.

Практычна любы такі праект складаецца з трох “вузкіх месцаў”:

• Планаванне і размеркаванне рэсурсаў: каго, калі і чым падтрымліваць, каб дапамога была дарэчнай.
• Каардынацыя ўдзельнікаў: дзяржорганы, грамадскія арганізацыі, валанцёры, пастаўшчыкі, кіраўніцтва ўстаноў.
• Зваротная сувязь і кантроль выніку: што сапраўды спрацавала, а што было “для галачкі”.

Вытворчыя кампаніі ў Беларусі ў 2024–2025 гадах якраз масава “прыводзілі ў парадак” гэтыя рэчы праз лічбавізацыю і элементы ШІ: прагназаванне патрэб, аптымізацыю графікаў, аналітыку інцыдэнтаў, разумную дыспетчарызацыю. Сацыяльным праграмам патрэбна тое ж самае, толькі KPI іншыя: не брак і прастой, а бяспека, камфорт і чалавечая годнасць.

Адзін з самых здаровых падыходаў да ШІ: пачынаць не з “мадэлі”, а з працэсу, які балюча буксуе.

Дзе ШІ ўжо “натуральна” працуе ў падтрымцы пажылых

Фраза пра разумную калонку ў пансионатах многім падасца дробяззю. Я так не лічу. Гэта маркер таго, што тэхналогіі перастаюць быць “пра айцішнікаў” і становяцца побытавым інструментам камунікацыі і падтрымкі.

1) Камунікацыя і зніжэнне адзіноты

Пажылыя людзі часта маюць праблемы з мабільнасцю, зрокам, дробнай маторыкай. Там, дзе смартфон складана асвоіць, галасавы інтэрфейс можа стаць самым простым шляхам да:

• навін, музыкі, кніг;
• напамінкаў пра лекі і распарадак;
• сувязі з блізкімі (праз званкі/паведамленні, калі наладжана);
• штодзённай “руціны” з меншым стрэсам.

Для ўстаноў гэта важна яшчэ і таму, што зніжэнне адзіноты і трывожнасці — гэта меншая нагрузка на персанал у бытавых сітуацыях.

2) Напамінкі і бяспека як “маленькая аўтаматызацыя”

ШІ ў сацыяльных пансионатах не абавязкова пачынаецца з дарагіх сістэм. Ён часта пачынаецца з простага:

• напамінкі пра прыём лекаў;
• напамінкі пра ваду/прагулку;
• рэжым дня, “ціхія гадзіны”, расклад працэдур;
• хуткі выклік супрацоўніка (калі інтэгравана з унутранай сувяззю).

Так, гэта не медыцынская дыягностыка. Але ў рэальным жыцці менавіта такія дробныя механізмы найбольш прыкметна паляпшаюць побыт.

3) Персаналізацыя без “ручной працы”

У любым пансионатным жыцці ёсць простая праўда: людзі вельмі розныя. А персанал — абмежаваны.

ШІ можа дапамагчы зрабіць персаналізацыю таннейшай:

• аўтаматычна падбіраць “спакойныя” плэйлісты;
• прапаноўваць практыкаванні для лёгкай гімнастыкі;
• адаптаваць кантэнт пад узрост і інтарэсы;
• падтрымліваць “культурны каляндар” (святы, дні нараджэння, памятныя даты).

Гэта не замяняе чалавека. Але гэта дадае структуру, якой заўсёды не хапае.

Як аптымізаваць сацыяльную праграму так, як аптымізуюць вытворчасць

Калі глядзець на акцыю “Так просто быть вместе” як на сістэмную ініцыятыву, то наступны крок — не “яшчэ больш падарункаў”, а лепшая аперацыйная мадэль. Вытворчасць гэта ўжо прайшла.

1) Прагназаванне патрэб (demand forecasting)

У прамысловасці гэта прагноз попыту на складзе. У сацыяльнай сферы — прагноз патрэб устаноў:

• медыцынскія і рэабілітацыйныя сродкі;
• абсталяванне для камфорту і догляду;
• кадравыя “пікі” (калі трэба больш рук);
• сезоннасць (зімой — рызыкі падзенняў, абвастрэнні, лагістычныя затрымкі).

Вынік просты: менш сітуацый, калі дапамога “не трапіла ў патрэбу”, і больш сітуацый, калі яна трапіла дакладна.

2) Аптымізацыя маршрутаў і графікаў (logistics optimization)

14 пансионатаў — гэта маршруты, час, транспарт, адказныя людзі, акты прыёму-перадачы. ШІ тут працуе як матэматыка з розумам:

• выбар парадку наведванняў (каб мінімізаваць прабег і рызыкі);
• улік надвор’я і дарожнай сітуацыі;
• планаванне “акна” ў кожнай установе;
• размеркаванне нагрузкі па камандах.

Гэта гучыць “сухавата”, але на практыцы азначае: менш зрываў і больш жывой увагі, бо людзі не выгараюць у дарозе.

3) Кантроль якасці ў сацпраектах: KPI, якія не сорамна паказаць

На заводзе KPI — брак, прастой, выхад годнай прадукцыі. У сацыяльнай праграме KPI павінны быць чалавечымі, але вымяральнымі:

• час рэакцыі на запыты ўстаноў;
• доля закрытых патрэб у тэрмін;
• задаволенасць жыхароў і персаналу (кароткія апытанні);
• зніжэнне інцыдэнтаў (напрыклад, падзенні, пропускі працэдур) — калі ёсць карэктны ўлік.

ШІ добра дапамагае не “намаляваць” паказчыкі, а сабраць іх без бюракратычнай лішняй працы.

4) Адна платформа камунікацыі замест 20 чатаў

Самая дарагая страта ў каардынацыі — гэта інфармацыя, якая знікае ў паведамленнях, званках і “я табе потым скажу”.

Тыповае рашэнне:

• адзіная база патрэб (з прыярытэтамі);
• гісторыя выдачы дапамогі;
• адказныя асобы і SLA;
• шаблоны справаздач;
• інтэлектуальны пошук і аўта-рэзюмэ па сустрэчах/перапісцы.

Для дзяржаўных арганізацый гэта яшчэ і зручны мост да прамысловых праектаў: калі сістэма працуе ў сацыяльнай сферы, яе прасцей маштабаваць на іншыя праграмы, у тым ліку звязаныя з вытворчасцю.

Рызыкі: дзе ШІ можа нашкодзіць (і як гэтага не дапусціць)

Калі гаворка пра пажылых, памылкі даражэйшыя. Таму ШІ трэба ўкараняць з правіламі.

Прыватнасць і згода

• Мінімум персанальных даных у бытавых прыладах.
• Зразумелая згода: хто і навошта выкарыстоўвае прыладу.
• Асобная ўвага да голасавых запісаў і журналавання.

“Лічбавая няроўнасць”

Калі тэхніка ёсць, але няма навыкаў і падтрымкі — яна будзе пыліцца.

Працоўны падыход:

1. 30-хвілінны інструктаж для персаналу.
2. Простыя сцэнары “на адзін клік/адну фразу”.
3. Чэк-ліст адказнасці: хто абнаўляе, хто наладжвае, хто дапамагае.

Замена чалавечых адносін

ШІ не павінен станавіцца “кампенсацыяй” недахопу ўвагі. Ён — інструмент, каб у людзей з’явіўся час на размову, а не каб размову замяніць калонкай.

Што можа зрабіць кіраўнік прадпрыемства ўжо ў студзені 2026

Калі вы працуеце ў прамысловасці і чытаеце гэта ў межах серыі пра ШІ ў Беларусі, самы практычны вывад такі: сацыяльныя кейсы — гэта добры палігон для адказнага ШІ. І яны моцна ўплываюць на давер да тэхналогій унутры краіны.

Вось тры крокі, якія я б зрабіў на месцы кіраўніка або дырэктара па лічбавізацыі:

1. Аўдыт “сацыяльных працэсаў” на прадпрыемстве: дабрачыннасць, дапамога ветэранам, карпаратыўныя праграмы здароўя, узаемадзеянне з мясцовымі ўстановамі.
2. Пілот на 6–8 тыдняў: простая платформа запытаў/паставак + аналітыка па тэрмінах і патрэбах.
3. Адзін KPI, які зразумее любы чалавек: “час ад запыту да закрыцця” або “доля закрытых патрэб у тэрмін”.

Гэта будзе выглядаць вельмі “па-вытворчаму” — і гэта добра.

Бліжэй да Новага года мы часта гаворым пра цёплыя словы і ўвагу. Але сістэмная падтрымка трымаецца не толькі на эмоцыях, а на якаснай арганізацыі. Акцыя “Так просто быть вместе” паказвае, што ў Беларусі ёсць попыт на такі падыход — і што штучны інтэлект можа быць карысным па-за межамі цэха, у камунікацыі і ў сацыяльных праграмах.

Калі ШІ дапамагае зрабіць дапамогу больш дакладнай, хуткай і чалавечнай — ён становіцца не “пра тэхніку”, а пра адказнасць. А цяпер пытанне, з якім я пакіну вас: які ваш працэс сёння найбольш падобны на “14 пансионатаў”, і што вы зробіце, каб ён стаў кіраваным?