AI для Беллегпрома: як знізіць выдаткі і рызыкі

У 2025 годзе «Беллегпром» на пляцоўцы ЕЭК прасоўваў ініцыятывы, якія на першы погляд выглядаюць «чыста мытнымі»: абнуленне пошлін, падаўжэнне льгот, палягчэнне доступу да сыравіны. Але сутнасць не ў пошлінах. Сутнасць у тым, што любая льгота — гэта часовае вакно, і яго трэба выкарыстаць так, каб пасля 2027 года (калі частка рэжымаў пераглядаецца) прадпрыемствы былі мацнейшымі, а не проста «трохі зэканомілі».

Вось дзе штучны інтэлект у прамысловасці Беларусі становіцца практычным інструментам, а не модным словам. AI дапамагае ператварыць рэгуляторныя рашэнні ў стабільны рост прадукцыйнасці: дакладней планаваць закупкі, памяншаць брак, аптымізаваць энергію, хутчэй запускаць імпартазамяшчэнне і лепш абараняць эканамічны эфект ініцыятыў у перамовах.

Ніжэй — разбор ключавых ініцыятыў «Беллегпрома» з матэрыялу і тое, як іх «падмацаваць» AI-аўтаматызацыяй, каб вынік быў не разавы, а сістэмны.

Што прапаноўваў «Беллегпром» у ЕЭК — і чаму гэта пра дадзеныя

Кароткі адказ: «Беллегпром» прасоўваў меры, што зніжаюць кошт імпартнай сыравіны і матэрыялаў, а значыць — сабекошт прадукцыі і залежнасць ад паставак.

Па словах намесніцы старшыні канцэрна Наталлі Мароз, праца на пляцоўцы ЕЭК у 2025 годзе ішла ў некалькіх кірунках: ад абмеркавання інтэграцыйных рашэнняў і параметраў ЗСТ да практычнай «інжынерыі выдаткаў» праз мытныя льготы.

Асноўныя прыклады з артыкула:

• Падтрымка ААТ «Віцебскія дываны»: паслядоўнае дасягненне абнулення пошлін на поліпрапіленавыя ніткі і латэкс (льгота па латэксе падоўжана да канца 2027 года). Зэканомленыя сродкі пайшлі на імпартазамяшчальны інвестпраект — уласную вытворчасць поліпрапіленавых нітак.
• Льгота на грунтовыя тканіны для «Віцебскіх дываноў» (атрыманая па ініцыятыве «Беллегпрома» ў 2023 годзе на 2 гады) з эфектам больш за 200 тыс. еўра штогод. Пытанне падаўжэння да канца 2027-га — на фінальнай стадыі, рашэнне Савета ЕЭК чакалася ў лютым 2026.
• Сумесна з расійскім бокам — ініцыятыва па абнуленні пошлін на позументныя ніткі (сыравіна для панчошна-шкарпэткавых вырабаў). Аб’ём імпарту — каля $10 млн у год, стаўка пошліны — 5%, патэнцыйная эканомія для лідараў рынку — да $500 тыс. у год.
• На завяршальнай стадыі — пытанне льгот на 5 гадоў для шэрагу хімічных матэрыялаў (скурана-абутковая прамысловасць і асобныя тавары хімгаліны). Разгляд быў запланаваны на 30 снежня 2025.

І вось мой погляд: каб гэтыя лічбы сталі «доўгімі грашыма», патрэбна дакладная сістэма кіравання — на ўзроўні цэха, склада, закупак і планавання. Гэта ўжо зона AI.

Кейс «Віцебскія дываны»: як AI павялічвае эфект мытных льгот

Кароткі адказ: льгота зніжае кошт сыравіны, а AI робіць так, каб вы не «з’елі» гэтую эканомію бракам, прастоямі і няўдалым планам.

Калі прадпрыемства атрымлівае абнуленне пошліны на поліпрапіленавыя ніткі і латэкс, натуральнае спакушэнне — проста знізіць сабекошт і дыхнуць лягчэй. Але больш разумная стратэгія — канвертаваць эканомію ў устойлівую перавагу: прадукцыйнасць, якасць, хуткасць выканання заказаў, уласная сыравінная база.

1) AI-планаванне закупак і запасаў

Тэкстыль і дывановая вытворчасць моцна залежаць ад:

• сезоннасці продажаў (канец года, «навагоднія» прома-перыяды, будаўнічы сезон),
• рызыкі затрымак паставак,
• курсавай і цэнавай валацільнасці сыравіны.

AI-мадэль попыту (на аснове гісторыі заказаў, складу, тэрмінаў паставак і загрузкі ліній) дае канкрэтныя вынікі:

• менш «замарожаных» грошай у лішніх запасах;
• менш аварыйных закупак па горшай цане;
• стабільнейшы графік вытворчасці.

2) Камп’ютарны зрок для кантролю якасці

У дыванах і тэкстылі якасць — гэта не толькі эстэтыка, але і вяртанні, скаргі, страта кантрактаў. Камп’ютарны зрок на лініі можа:

• выяўляць дэфекты пляцення, адхіленні колеру, няроўнасці ворса;
• фіксаваць праблему раней, чым яна стане партыяй браку;
• збіраць «карту дэфектаў» і звязваць яе з канкрэтнай зменай, пастаўшчыком сыравіны або наладай абсталявання.

3) Прадказальнае абслугоўванне абсталявання

Калі льгота дзейнічае да 2027 года, кожны прастой даражэе. AI, які аналізуе вібрацыю, тэмпературу, токі рухавікоў і іншыя сігналы, дазваляе:

• планаваць рамонт да паломкі;
• зніжаць рызыку зрыву паставак;
• захоўваць стабільную якасць (бо знос часта «псуе» прадукт раней, чым зламае станок).

Позументныя ніткі і панчошна-шкарпэткавая вытворчасць: дзе AI дае хуткі ROI

Кароткі адказ: калі аб’ём імпарту сыравіны каля $10 млн, нават невялікі працэнт аптымізацыі ў вытворчасці дадае сотні тысяч долараў эфекту зверху мытнай эканоміі.

З артыкула: прапанова абнуліць пошліну 5% на позументныя ніткі можа даць вытворцам да $500 тыс. у год. Гэта моцны аргумент у перамовах. Але на заводзе пытанне заўсёды адно: што будзе з маржой далей?

Вось тры AI-накірункі, якія звычайна «страляюць» хутчэй за ўсё:

1) AI-аптымізацыя рэцэптур і налад

Для тэкстылю (у тым ліку трыкатажу і шкарпэтак) важныя:

• нацяжэнне, хуткасць вязання, тэмпературныя рэжымы,
• спалучэнне нітак і пастаўшчыкоў,
• баланс паміж мяккасцю, зносаўстойлівасцю і сабекоштам.

Мадэль, якая звязвае параметры працэсу з бракам і выхадам годнай прадукцыі, дае просты вынік: менш адходаў і пераналад.

2) Дынамічнае планаванне змен і партый

AI-планавальнік (APS-падыход) падбірае чарговасць партый так, каб:

• мінімізаваць пераналадкі;
• выконваць тэрміны па ключавых кліентах;
• загружаць вузкія месцы.

3) Аўтаматызацыя дакументаў і трасіроўка партый

Трасіроўка «ад пастаўкі да кліента» — гэта не бюракратыя, а страхоўка ад вялікіх страт. Калі ўзнікае праблема з сыравінай, AI і добрая сістэма даных дазваляюць:

• дакладна вызначыць, якія партыі ў зоне рызыкі;
• не спыняць увесь выпуск;
• хутчэй падрыхтаваць аргументацыю для пастаўшчыка або страхавых працэдур.

Мытныя ініцыятывы — гэта яшчэ і камунікацыя. AI тут працуе як «памочнік перамоўшчыка»

Кароткі адказ: каб атрымаць льготу на ЕЭК, трэба даказаць неабходнасць. AI робіць гэтыя доказы хутчэйшымі, дакладнейшымі і больш пераканаўчымі.

У матэрыяле добра падкрэслена, што ўзгадненне льгот патрабуе значных высілкаў: унутраная каардынацыя і аргументацыя перад усімі краінамі ЕАЭС. Тут ёсць прамая сувязь з нашай тэмай серыі пра AI ў прамысловасці Беларусі: ад якасці даных залежыць, ці атрымае галіна патрэбнае рашэнне.

Што можна аўтаматызаваць AI-інструментамі ўжо цяпер:

• Збор і нармалізацыя даных па імпарце, складу, выдатках, долі сыравіны ў сабекошце.
• Сцэнарнае мадэляванне: што будзе з цаной і аб’ёмам выпуску пры стаўцы 0%, 5%, 10%.
• Падрыхтоўка аналітычных запісак: AI паскарае чарнавікі, але фінальную пазіцыю павінны зацвердзіць спецыялісты.
• Маніторынг рызык паставак: затрымкі, змена ўмоў, альтэрнатыўныя пастаўшчыкі ў межах ЕАЭС.

Моцная фраза, якую я часта паўтараю камандам: «Без даных вы пераконваеце эмоцыямі; з данымі вы пераконваеце эканомікай».

Практычная дарожная карта: як прадпрыемству «зазямліць» AI пад гэтыя ініцыятывы

Кароткі адказ: пачынайце з 90-дзённага пілота, прывязанага да канкрэтнай льготы або матэрыялу, і мерайце эфект у грашах.

Каб не ператварыць AI-стратэгію ў прэзентацыю, прапаную просты парадак дзеянняў:

1. Вызначце «льготны матэрыял» (латэкс, поліпрапілен, позументныя ніткі, хімматэрыялы) і ланцужок, дзе ён стварае найбольшы ўплыў на сабекошт.
2. Зрабіце базавую матэматыку: колькі вы эканоміце ад мытнага рашэння ў год (у артыкуле ёсць арыенціры: 200 тыс. еўра, $500 тыс.).
3. Знайдзіце 2–3 крыніцы страт унутры завода: брак, прастой, лішнія запасы, пераналадкі.
4. Запусціце адзін пілот AI:
   • камп’ютарны зрок для браку, або
   • прадказальнае абслугоўванне, або
   • AI-планаванне закупак.
5. Прывяжыце KPI да грошай: адходы ў кг/месяц, прастой у гадзінах, запасы ў днях, штрафы за зрыў тэрмінаў.

Праз 90 дзён павінна быць ясна: праект маштабуем або закрываем. Гэта здаровы падыход.

Што гэта значыць для беларускай прамысловасці ў 2026 годзе

Ініцыятывы «Беллегпрома» на ЕЭК — гэта прыклад таго, як прамысловая палітыка можа зніжаць выдаткі і адкрываць магчымасці для кааперацыі і імпартазамяшчэння. Але рэальная канкурэнтаздольнасць у 2026 годзе будзе вырашацца не толькі ў кабінетах і на пасяджэннях, а ў тым, наколькі хутка заводы вучацца кіраваць працэсамі праз данныя.

AI у вытворчасці Беларусі — гэта пра вельмі канкрэтныя рэчы: менш браку, менш прастояў, лепшая якасць, дакладныя закупкі, больш устойлівыя ланцужкі паставак. І калі мытныя льготы даюць «паветра», то AI — гэта тое, што дазваляе выкарыстаць гэта паветра для росту, а не проста для выжывання.

Калі вы працуеце ў лёгкай прамысловасці, скуры-абутку або хімічнай ланцужцы паставак, я б пачаў з простага пытання: якую частку эканамічнага эфекту ад льгот вы гатовыя замацаваць праз AI ўжо ў першым квартале 2026 года — 10%, 20%, 30%?

Калі хочаце, мы можам разам раскласці ваш працэс на «кропкі страты» і падабраць 1–2 AI-пілоты, якія даюць вынік у тэрмінах 8–12 тыдняў.