ШІ ў прамысловай кааперацыі: урок з Польшчы

Пад канец 2025-га, калі многія заводы падводзяць вынікі года і замацоўваюць бюджэты на 2026-ы, Польшча робіць вельмі паказальны крок: запускае працэс лакалізацыі вытворчасці ракет для паўднёвакарэйскіх РСЗО K239 Chunmoo, у польскай версіі вядомых як Homar K. Паводле паведамленняў СМІ, міністр нацыянальнай абароны Польшчы абвясціў пра падпісанне пагаднення аб супрацоўніцтве паміж WB Electronics і Hanwha Aerospace — фактычна старт будаўніцтва завода ў Польшчы.

Гэта навіна пра абаронную прамысловасць, але сутнасць шырэйшая: краіны пераносяць вытворчасць бліжэй да сябе, будуюць партнёрскія ланцужкі паставак і хочуць кантраляваць рызыкі. А там, дзе з’яўляецца складаная кааперацыя (інжынеры, пастаўшчыкі, стандарты, тэрміны, якасць), вельмі хутка ўзнікае патрэба ў лічбавых інструментах. І тут мой галоўны пасыл для серыі «Як штучны інтэлект трансфармуе вытворчасць і прамысловасць у Беларусі»: ШІ ў вытворчасці — гэта не пра “моднасць”, а пра кіравальнасць складанасцю.

Ніжэй — як глядзець на польска-карэйскі прыклад праз прызму лічбавізацыі і што з гэтага можа ўзяць беларускі завод: ад планавання і кантролю якасці да камунікацыі паміж партнёрамі.

Чаму лакалізацыя вытворчасці заўсёды вядзе да лічбавізацыі

Кароткі адказ: калі вы пераносіце вытворчасць у новую краіну, вы пераносіце не толькі станкі, але і правілы, стандарты, рызыкі і адказнасць — і без лічбавых сістэм гэта пачынае буксаваць.

Лакалізацыя — гэта шмат пластоў працы:

• адаптацыя канструктарскай дакументацыі і спецыфікацый;
• выбар і аўдыт мясцовых пастаўшчыкоў;
• навучанне персаналу;
• забеспячэнне трасіруемасці (партыі, сертыфікаты, выпрабаванні);
• кантроль тэрмінаў і лагістыкі;
• кіраванне змяненнямі (калі мяняецца матэрыял/пастаўшчык/параметр).

Вось чаму ва ўсім свеце ў такіх праектах узнікае попыт на MES/ERP/PLM, а ў 2025–2026 гг. усё часцей — на ШІ-надбудовы: прагназаванне дэфіцытаў, інтэлектуальнае планаванне, выяўленне адхіленняў у якасці, аўтаматычны разбор інцыдэнтаў.

Для Беларусі гэта гучыць як «вялікія геапалітычныя гісторыі», але па факце гэта штодзённыя праблемы любога завода: недахоп камплектуючых, нестабільнасць паставак, рост патрабаванняў да якасці, жорсткія тэрміны.

ШІ ў планаванні: як не “ламацца” на тэрмінах і камплектуючых

Кароткі адказ: ШІ дазваляе перайсці ад плану «на паперы» да плану, які жыве разам з рэальнасцю — з пастаўкамі, бракам, пераналадкамі і загрузкай ліній.

У кааперацыі тыпу WB Electronics ↔ Hanwha Aerospace будзе шмат пераменных: пастаўкі кампанентаў, графікі выпрабаванняў, допускі, патрабаванні да сертыфікацыі. Класічныя сістэмы планавання часта адказваюць на пытанне «што мы хацелі зрабіць», але горш — «што мы паспеем зрабіць без стратаў». Тут з’яўляецца прастора для AI-based planning:

Што канкрэтна робіць ШІ ў планаванні

1. Прагназуе рызыку зрыву па тэрмінах на аснове гісторыі паставак, надзейнасці пастаўшчыкоў, сезоннасці, затрымак на мытні.
2. Прапануе перапланаванне (якія заказы перанесці, дзе змяніць чарговасць, як мінімізаваць пераналадкі).
3. Оптымізуе запас: не «трымаць склад на ўсё», а трымаць тое, што сапраўды крытычна для вузкіх месцаў.

Для беларускіх вытворцаў гэта асабліва актуальна ў 2026 годзе: бюджэты на складскія запасы абмежаваныя, а кошт прастою лініі — заўсёды даражэйшы, чым здаецца.

Сніпет для кіраўніка вытворчасці: калі ў вас няма “разумнага” перапланавання, вы ўсё роўна перапланоўваеце — толькі ўручную, позна і з канфліктамі паміж цэхамі.

ШІ ў кантролі якасці: ад выбарачнага кантролю да 100% назірання

Кароткі адказ: камп’ютарны зрок і аналітыка адхіленняў дазваляюць лавіць праблемы на ранняй стадыі і зніжаць кошт браку.

У навіне пра Польшчу гаворка пра ракеты і РСЗО — сфера з вельмі высокімі патрабаваннямі да якасці. Але механіка паўтараецца ўсюды: калі вы выпускаеце машынабудаўнічую прадукцыю, кабелі, металапракат, харчовую ўпакоўку ці электроніку, браку трэба не “паміраць” на фінальным кантролі, а не нараджацца ў працэсе.

Дзе ШІ працуе лепш за ўсё

• Візуальны кантроль: драпіны, расколіны, дэфекты пакрыцця, адхіленні геаметрыі, праблемы друку/маркіроўкі.
• Выяўленне дрэйфу працэсу: калі параметры паступова “плывуць” (тэмпература, ціск, хуткасць, ток), і брак з’яўляецца праз гадзіны або дні.
• Прычыны браку (root cause): ШІ аналізуе сувязі паміж партыямі сыравіны, зменамі, абсталяваннем, аператарамі і вынікам.

Практыка паказвае: найбольшы эфект дае не “адна камера”, а сістэма, дзе выявы + тэхналагічныя параметры + уліковыя дадзеныя аб партыях зводзяцца ў адно поле. Так ствараецца трасіруемасць, якая важная і для бяспекі, і для экспарту.

Кааперацыя паміж кампаніямі: ШІ як “перакладчык” паміж стандартамі і культурамі

Кароткі адказ: у міжнародных праектах самы вялікі скрыты кошт — камунікацыя, і ШІ можа зрабіць яе хутчэйшай і менш канфліктнай.

Пагадненне паміж польскай WB Electronics і карэйскай Hanwha Aerospace — гэта пра тэхналогіі, але таксама пра мову, дакументаабарот і інтэрпрэтацыю патрабаванняў. У 2026 годзе вытворчасць усё часцей трымаецца на:

• сотнях PDF-спецыфікацый і чарцяжоў;
• перапісцы па адхіленнях (NCR), 8D-справаздачах;
• сертыфікатах, пратаколах выпрабаванняў;
• зменах у канструкцыі (ECR/ECO).

Як гэта «падхоплівае» ШІ

• Аўтаматычны пераклад тэхнічнай дакументацыі з захаваннем тэрміналогіі (з гласарыямі і праверкай кансістэнтнасці).
• Семантычны пошук па дакументах: «пакажы ўсе патрабаванні да гэтага вузла» без ручнога прагляду 200 старонак.
• Аўтаматычныя чарнавікі справаздач: інцыдэнт → факты → меркаваная прычына → план дзеянняў.

Беларускім заводам, якія працуюць з партнёрамі на розных рынках, гэта дае простую перавагу: інжынеры марнуюць менш часу на “паперы” і больш — на працэс.

Што гэта значыць для Беларусі: 5 практычных крокаў на 2026 год

Кароткі адказ: пачынаць трэба не з “вялікага ШІ-праекта”, а з месца, дзе ўжо ёсць дадзеныя і бачны кошт праблемы.

Вось дарожная карта, якая працуе ў вытворчасці і не патрабуе “касмічнага” бюджэту:

1. Абярыце адзін KPI, які сапраўды баліць: прастой, брак, тэрміны, энергазатраты, узровень запасаў.
2. Зрабіце інвентарызацыю даных: дзе яны ёсць (ERP, Excel, SCADA, журналы, камеры), хто ўладальнік, як часта абнаўляюцца.
3. Запусціце пілот на 6–10 тыдняў:
   • прагноз прастояў (predictive maintenance), або
   • камп’ютарны зрок на адной аперацыі, або
   • AI-дапаможнік для інжынераў па дакументах.
4. Увядзіце правілы прамысловых даных: версіі, доступ, бяспека, журнал падзей. Без гэтага ШІ будзе даваць “разумныя” адказы на “брудныя” дадзеныя.
5. Пашырайце толькі пасля эканамічнага выніку: калі пілот не даў лічбавага эфекту, праблема часцей у пастаноўцы задачы, а не ў мадэлі.

Мне падабаецца простая формула для кіраўнікоў: ШІ ў прамысловасці апраўданы там, дзе рашэнне прымаецца часта, памылка каштуе дорага, а дадзеныя ўжо існуюць.

Пытанні, якія звычайна задаюць кіраўнікі (і кароткія адказы)

Ці патрэбны заводам у Беларусі «свой» ШІ, ці хопіць гатовых прадуктаў?

Гатовых прадуктаў хопіць для 60–70% задач (візія, аналітыка, дакументы). «Свой» ШІ патрэбны, калі ў вас унікальны працэс або асаблівыя патрабаванні да бяспекі і інтэграцыі.

Што важней: купіць датчыкі/камеры ці наняць дата-сайентыста?

Спачатку — прыбраць хаос у даных і працэсах. Потым — датчыкі і інтэграцыя. Дата-сайентыст без доступу да якасных даных будзе “маляваць графікі”, а не даваць эфект.

Які самы хуткі кейс з пункту гледжання акупнасці?

Звычайна гэта прагназаванне прастояў (калі ёсць гісторыя рамонтаў) або камп’ютарны зрок на дарагой аперацыі, дзе брак каштуе многа.

Дзе гісторыя пра Homar K сапраўды карысная для нашай серыі

Польскі план будаваць завод пад ракеты для Homar K паказвае простую рэч: вытворчасць вяртаецца бліжэй да заказчыка, а міжнародная кааперацыя становіцца больш тэхналагічнай і больш “даныхай”. У такіх праектах выйграе не той, хто гучней кажа пра інавацыі, а той, хто хутчэй:

• наладжвае трасіруемасць і якасць;
• бачыць рызыкі паставак да таго, як яны ўдарылі;
• зводзіць партнёраў у адзіны інфармацыйны контур;
• аўтаматызуе руцінную інжынерную камунікацыю.

Для беларускай прамысловасці гэта не тэорыя. Гэта план на 2026 год: пабудаваць “лічбавую нервовую сістэму” прадпрыемства і падключыць да яе ШІ там, дзе ён эканоміць час, грошы і нервы.

Калі вы думаеце пра ШІ ў вытворчасці ў Беларусі як пра адзін вялікі праект — вы, хутчэй за ўсё, адкладзеце яго яшчэ на год. Калі думаеце як пра серыю маленькіх, але вымяральных паляпшэнняў — вынік можна адчуць ужо ў першым квартале.

Якое ў вашым вытворчым ланцужку сёння самае «вузкае месца», дзе ШІ мог бы даць эфект за 2–3 месяцы — планаванне, якасць ці дакументы?