Зялёныя ўрокі + ШІ: як маштабаваць экаадукацыю

Больш за 1 000 сямікласнікаў у Брэсце, Віцебску, Гомелі, Гродне і Магілёве ўжо прайшлі праз «Зялёныя ўрокі з Белінвестбанкам». І гэта не пра «разавую акцыю для галачкі». Гэта пра тое, як сацыяльная адказнасць пачынае выглядаць па-даросламу: з маштабам, з сістэмай і з вельмі канкрэтнай мэтай — зрабіць экалагічныя паводзіны нормай.

Я гляджу на гэтую ініцыятыву шырэй: экаадукацыя — гэта таксама вытворчая тэма. Бо менавіта сённяшнія падлеткі заўтра будуць працаваць на заводах, у лагістыцы, у будаўніцтве, у энергетычных кампаніях. І калі яны з 7 класа прывыкаюць да раздзельнага збору, эканоміі рэсурсаў і адказнасці за адходы — гэта ўплывае на культуру бяспекі, якасць і эфектыўнасць вытворчасці ў краіне.

А цяпер галоўнае: штучны інтэлект можа зрабіць такія праекты ў разы больш выніковымі — і не толькі ў школах, але і на прадпрыемствах. Гэта і ёсць логіка нашай серыі «Як штучны інтэлект трансфармуе вытворчасць і прамысловасць у Беларусі»: змены пачынаюцца не толькі з станкоў і датчыкаў, але і з адукацыі.

Чаму «Зялёныя ўрокі» важныя менавіта цяпер

Ключавы факт: у гэтым навучальным годзе плануецца правесці сустрэчы прыкладна ў 200 установах адукацыі са статусам «Зялёная школа». Гэта ўжо не «пілот», а сеткавы праект.

І ён трапляе ў вельмі правільны час — канец снежня, калі ў Беларусі традыцыйна:

• рэзка вырастае спажыванне (падарункі, упакоўка, пластык, феерверкі);
• расце нагрузка на камунальныя службы;
• людзі часцей задумваюцца пра «новыя звычкі з новага года».

Такія ўрокі працуюць лепш за любую плакатную прапаганду, бо гавораць з дзецьмі на мове практыкі: куды выкідваць пластык, што рабіць з пратэрмінаванымі лекамі, як даць другое жыццё адзенню, якія бываюць аднаўляльныя крыніцы энергіі.

Асобна адзначу фармат: прэзентацыя + інтэрактыў + віктарына + невялікія прызы. Гэта простая формула, але яна трымае ўвагу і «прышпільвае» веды.

Сацыяльная адказнасць банка, якая выглядае як лічбавая стратэгія

Сацыяльная адказнасць часта правальваецца ў адным месцы: у яе няма механізма маштабавання і вымярэння выніку. А вось тут бачна іншае.

Белінвестбанк уключыўся ў адукацыйны праект «Зялёныя школы» як партнёр, а аснова — супрацоўніцтва з Міністэрствам адукацыі (падпісанае ў 2023 годзе). Гэта значыць, што ініцыятыва ўбудаваная ў сістэму.

Што гэта дае з пункту гледжання лічбавай трансфармацыі (і чаму гэта важна для прамысловасці)?

• Стандартызацыя: аднолькавая логіка ўрока ў розных рэгіёнах — як адзіныя стандарты якасці на вытворчасці.
• Маштабаванне: ад Мінска (першая серыя ў снежні 2024-га, больш за 200 школьнікаў) да ўсіх абласцей.
• Давер: калі ўдзельнічае буйная фінансавая структура, праект выглядае больш сур’ёзна для школ, бацькоў і партнёраў.

Але ёсць крок, які можа зрабіць наступны год яшчэ мацнейшым: дадаць ШІ як інструмент узмацнення выніку.

Як штучны інтэлект можа ўзмацніць «Зялёныя ўрокі» (і зрабіць іх прыкладам для заводскіх праграм)

Калі сказаць простымі словамі: ШІ дапамагае ператварыць адзіны ўрок у серыю звычак, а звычкі — у вымерныя змены.

Персаналізацыя: адзін урок — розныя траекторыі

У 7 класе ў адным пакоі сядзяць дзеці з вельмі рознымі «стартавымі ўмовамі»: у кагосьці дома ўжо сартыруюць, у кагосьці — ніколі. ШІ можа дапамагчы зрабіць працяг пасля сустрэчы:

• міні-тэсты (2–3 хвіліны) і аўтаматычнае вызначэнне, што дзіцяці «не даходзіць»;
• індывідуальныя заданні на тыдзень (напрыклад, «адсочвай расход вады», «збяры 10 пластыкавых крышак», «паглядзі, якія адходы ў вашым двары не маюць кантэйнера»);
• кароткія тлумачэнні ў фармаце «як для мяне», а не «як для ўсіх».

Гэта вельмі падобна да таго, як ШІ на вытворчасці падказвае розным аператарам розныя дзеянні ў залежнасці ад сітуацыі на лініі.

Матывацыя без маралізатарства: «гейміфікацыя» з данымі

На «Зялёных уроках» ужо ёсць віктарына і сувеніры. Наступны ўзровень — гейміфікацыя на аснове даных, дзе ШІ дапамагае падтрымліваць цікавасць:

• «эка-чэленджы» паміж класамі або школамі;
• рэкамендацыі наступных крокаў на аснове таго, што атрымліваецца лепш;
• «разумныя» награды: не проста «прыз», а прыз за канкрэтную паводзіну (здаў макулатуру, арганізаваў збор батарэек, зрабіў апсайклінг).

Важны прынцып: не караць за слабую актыўнасць, а прапаноўваць рэалістычны наступны крок.

Вымярэнне эфекту: без KPI праект заўсёды слабейшы

Самы дарослы ўзровень — калі праект можа адказаць: «што змянілася?» ШІ тут карысны не як «прыгажосць», а як сістэма аналітыкі.

Прыклад простых метрык, якія можна збіраць без ціску на дзяцей:

1. Рост ведаў: да/пасля (5 пытанняў).
2. Паводзіны: 1–2 маленькія дзеянні на тыдзень з самасправаздачай.
3. Сямейны эфект: ці з’явіўся дома новы кантэйнер, ці сталі эканоміць электрычнасць.
4. Школьны эфект: ці павялічылася здача макулатуры/пластыку ў школе.

ШІ можа аўтаматычна шукаць заканамернасці: што працуе ў рэгіёнах, якія тэмы «прасядаюць», які фармат трымае ўвагу лепш. Гэта і ёсць культура працэснага паляпшэння, вельмі знаёмая прамысловасці.

Перанос у прамысловасць: ад школьнай аўдыторыі да цэха

Калі вы працуеце ў вытворчасці, лагістыцы, энергетычнай або будаўнічай кампаніі, то «Зялёныя ўрокі» можна ўспрымаць як прататып карпаратыўнай праграмы.

Вось як гэта перакласці на мову прадпрыемства:

1) «Зялёныя ўрокі» для супрацоўнікаў — каротка і па справе

Замест шматгадзінных інструктажоў:

• 15–20 хвілінныя модулі (адходы, небяспечныя матэрыялы, энергазберажэнне);
• міні-тэст і аўтаматычная падказка, што паўтарыць;
• сцэнары «што рабіць, калі…» (праліў, брак, змешаныя адходы).

ШІ тут выступае як «персанальны трэнер» і скарачае час на навучанне.

2) Інтэграцыя з рэальнымі працэсамі

Самая распаўсюджаная памылка ESG-праграм — яны жывуць асобна ад вытворчасці. Лепшы варыянт: звязаць навучанне з тым, што адбываецца на пляцоўцы.

Напрыклад:

• падказкі па сартаванні адходаў у залежнасці ад участку;
• аналіз прычын лішніх адходаў (перапрацоўка, пераўпакоўка, брак);
• прагназаванне, дзе ўзнікнуць пікі смецця або небяспечных адходаў.

3) Культурны эфект: «мы робім правільна, бо так прынята»

Экалогія ў прамысловасці — гэта не толькі пра штрафы і нормы. Гэта пра дысцыпліну працэсаў. Калі людзі прывыкаюць да парадку ў дробязях (посуд, батарэйкі, папера), яны лягчэй прымаюць парадак у вялікім (тэхніка бяспекі, якасць, дакладнасць).

Пытанні, якія часта задаюць пра ШІ ў адукацыйных і экапраектах

Ці патрэбны тут «вялікі» ШІ, калі ёсць настаўнік?

Патрэбны не замест настаўніка, а пасля ўрока: каб падтрымліваць звычкі, персаналізаваць заданні і паказваць эфект.

Ці не ператворыцца гэта ў «збор персанальных даных пра дзяцей»?

Не павінна. Правільная практыка — мінімізацыя даных і агрэгацыя: для аналітыкі дастаткова ананімных вынікаў тэстаў, агульных паказчыкаў па школе і добраахвотнай самасправаздачы.

Што з гэтага карысна прадпрыемствам ужо ў 2026 годзе?

Самы хуткі вынік — кароткія навучальныя модулі з адаптыўнымі тэстамі для супрацоўнікаў і аналітыка па «слабых месцах» у экалагічных працэсах.

Што можна зрабіць далей: практычны план на 30–60 дзён

Калі вы прадстаўляеце школу, прадпрыемства або CSR/ESG-каманду, вось рабочы план без «касьмічных бюджэтаў»:

1. Зафіксуйце 3 мэты: веды (што павінны ведаць), паводзіны (што павінны рабіць), метрыкі (як зразумець, што атрымалася).
2. Запусціце 2 міні-актыўнасці пасля ўрока на 2 тыдні (напрыклад, вада + адходы).
3. Збярыце простыя даныя: да/пасля, колькасць удзельнікаў, 1–2 вынікі па школе.
4. Пратэстуйце ШІ-памочніка (унутраны чат-бот або інструмент падтрымкі) толькі на FAQ і невялікіх заданнях.
5. Падрыхтуйце кейс: «што змянілася за месяц» — гэта лепшая аснова для маштабавання.

Добрая экаадукацыя — гэта калі пасля ўрока ў доме з’яўляецца асобны пакет для пластыку, а на прадпрыемстве — асобны стандарт для адходаў.

Праграма «Зялёныя ўрокі з Белінвестбанкам» паказвае, што Беларусь умея запускаць сацыяльныя ініцыятывы з маштабам. Наступны лагічны крок — зрабіць іх лічбавымі і вымернымі, каб экалогія перайшла з разраду «правільных слоў» у разрад «штодзённых рашэнняў».

Наша серыя пра тое, як штучны інтэлект трансфармуе вытворчасць і прамысловасць у Беларусі, звычайна пачынаецца з заводаў. Але часам усё пачынаецца з 7 класа. І гэта, шчыра кажучы, добры знак.