Экспорт у Кітай праз АІ: план для беларускіх заводаў

За апошнія 12 месяцаў беларускія вытворцы сталі больш прагматычнымі: «прадукт добры» ўжо не аргумент. На замежных рынках, у тым ліку ў Кітаі, перамагае той, хто можа стабільна пацвярджаць якасць, выконваць тэрміны і хутка маштабавацца — а гэта якраз зона, дзе штучны інтэлект у вытворчасці працуе лепш за любыя лозунгі.

27 снежня 2025 года стала вядома, што пасол Беларусі ў КНР Аляксандр Чарвякоў правёў відэасустрэчу з кіраўніцтвам беларускіх бізнес-саюзаў і аб’яднанняў. Тэма простая і вельмі практычная: нарошчванне экспарту і прыцягненне інвестыцый, а таксама запыт бізнесу на актывізацыю кантактаў з кітайскімі партнёрамі. Навіна кароткая, але пад ёй — важны паварот: каб размаўляць пра экспарт і інвестыцыі сур’ёзна, беларускім прадпрыемствам трэба паказваць не толькі цэны і магутнасці, але і лічбавую кіравальнасць вытворчасці.

Я гляджу на гэта так: партнёрства з Кітаем у 2026 годзе будзе пра тых, хто ўжо перайшоў ад «аўтаматызацыі станкоў» да аўтаматызацыі рашэнняў. АІ — якраз пра другое.

Чаму экспарт у Кітай пачынаецца з якасці, а не з маркетынгу

Калі мэта — доўгія кантракты і паўторныя пастаўкі, галоўны прадукт, які вы «прадаеце» кітайскаму партнёру, — гэта прадказальнасць. Прадказальнасць якасці. Прадказальнасць лагістыкі. Прадказальнасць себекошту.

Беларускія заводы часта ўпэўненыя, што праблема экспарту — «не хапае кантактаў». Кантакты сапраўды важныя (і гэта якраз пра тое, пра што гаварылася на сустрэчы), але без сістэмы якасці кантакты ператвараюцца ў разавыя здзелкі.

Штучны інтэлект у кантролі якасці дае тое, што цяжка атрымаць толькі інструкцыямі і ОТК:

• 100% агляд (камп’ютарны зрок можа правяраць кожную адзінку, а не выбарку).
• Аднолькавыя правілы (мадэль не «стамілася» і не «паблажлівая»).
• Трасіроўка прычын (сувязь браку з партыяй сыравіны, зменай, тэмпературай, наладкай).

АІ ў вытворчасці — гэта не пра «замяніць людзей», а пра «прыбраць выпадковасць».

Для экспарту ў Кітай гэта крытычна: калі вы здольныя паказаць лічбамі, што дэфектнасць трымаецца ў межах зададзенага ўзроўню і вы ведаеце, адкуль бяруцца адхіленні, — размова пра інвестыцыі і сумесныя праекты становіцца нашмат прасцейшай.

Дзе АІ дае найбольш хуткі эфект у беларускай прамысловасці

Калі мэтай з’яўляецца рост экспарту і цікавасць інвестараў, я б пачынаў з тых кейсаў, дзе ROI бачны за 3–9 месяцаў. Вось 4 напрамкі, якія часта «стрэльваюць» першымі.

1) Камп’ютарны зрок для кантролю якасці

Самы практычны старт: камеры + мадэлі, якія знаходзяць драпіны, сколы, няправільную геаметрыю, дэфекты шва, некамплект.

Што атрымліваеце:

• меней рэкламацый;
• менш перапрацоўкі;
• больш стабільная серыйнасць.

Для партнёраў з Кітая гэта выглядае як прадказальная вытворчая сістэма, а не як «ручная майстэрня на вялікіх аб’ёмах».

2) Прагназаванне паломак (predictive maintenance)

Калі ў вас ёсць станкі, лініі, прэсы, кампрэсары, помпы — у вас ёсць простая матэматыка: прастой даражэйшы за датчыкі і аналітыку.

АІ-мадэлі па вібрацыі, тэмпературы, току і іншых сігналах:

• ловяць адхіленні раней, чым паломка;
• дапамагаюць планаваць рамонт без зрыву паставак;
• робяць графік абслугоўвання не «па календары», а «па стане».

3) Аптымізацыя энергаўжывання

Зіма (а цяпер канец снежня — самы «энергаёмісты» сезон) добра паказвае, дзе ў вас «цячэ» энергія. АІ можа:

• прагназаваць нагрузку;
• падказваць рэжымы працы;
• зніжаць пікавыя спажыванні.

Гэта важна і для себекошту, і для перамоваў: інвестары любяць, калі на заводзе ёсць план кіравання выдаткамі, а не толькі план продажаў.

4) Планаванне вытворчасці і запасаў

У экспартных пастаўках хапае рызыкаў: лагістыка, валютныя ваганні, сезоннасць, даўгія ланцужкі пастаўшчыкоў. АІ дае:

• больш дакладны план выпуску;
• менш «мёртвых» запасаў;
• лепшыя тэрміны выканання.

Калі вы можаце паказаць кітайскаму партнёру, што OTIF (on-time in-full) у вас трымаецца стабільна, вы ўжо ў іншай лізе.

Як беларускі бізнес можа «падаць» АІ кітайскаму партнёру

Кітайскі інвестар (ці стратэгічны партнёр) звычайна глядзіць не на сам факт «мы ўкараняем АІ», а на тое, ці ёсць у вас:

1. Дадзеныя (датчыкі, MES/ERP, якасць, лагі);
2. Працэс (хто прымае рашэнні, хто адказны за метрыкі);
3. Эканоміка (колькі каштуе прастой/брак/перапрацоўка і што дае праект);
4. Маштабуемасць (ці можна паўтарыць па цэхах/пляцоўках).

Таму лепшая форма «падачы» — гэта карта лічбавых паказчыкаў завода, а не прэзентацыя пра тэхналогіі. Вось мінімальны набор, які я б рыхтаваў да перамоваў:

• Узровень браку (%) па ключавых аперацыях і як ён змяняўся за 6–12 месяцаў.
• Сярэдні прастой (гадзін/месяц) і асноўныя прычыны.
• Час цыклу (cycle time) і вузкія месцы.
• Энергаёмістасць на адзінку прадукцыі.
• Доля партый з поўнай трасіроўкай (сыравіна → аперацыі → кантроль → адгрузка).

Для міжнароднага партнёрства лічбы важнейшыя за абяцанні. АІ дапамагае гэтыя лічбы зрабіць стабільнымі.

Партнёрства Беларусь–Кітай: дзе АІ становіцца агульнай мовай

Навіна пра сустрэчу пасла з бізнес-саюзамі — гэта сігнал, што каналы камунікацыі будуць узмацняцца. Але сама камунікацыя не замяняе змест.

АІ можа стаць тым «зместам», які робіць партнёрства ўзаемавыгадным:

Сумесныя праекты па мадэрнізацыі вытворчасці

Кітайскія пастаўшчыкі абсталявання і інтэгратары часта прапануюць «жалеза + софт». Беларускаму боку важна, каб гэта не ператварылася ў «купілі лінію — і ўсё». Правільная схема:

• пілот на адной лініі;
• вымярэнне метрык да/пасля;
• маштабаванне з лакальнай камандай.

Інвестыцыі ў тэхналагічныя ўчасткі з экспартным патэнцыялам

Калі прадпрыемства можа паказаць, што АІ зніжае брак і павышае выпуск без страты якасці, інвестыцыі лягчэй абгрунтаваць. Асабліва ў сегментах, дзе патрэбна серыйнасць + дакладнасць.

Хутчэйшая інтэграцыя паміж галінамі

Прамысловасць, лагістыка, сэрвіс, гандаль — у экспарце гэта адзін ланцуг. АІ добра працуе як «клей» паміж сістэмамі: ад прагнозу попыту да плану выпуску і графіка адгрузак.

Практычны план на 90 дзён: з чаго пачаць заводам і прамкампаніям

Калі ў вас на парадку дня — кантакты з Кітаем, выставы, перамовы, пошук інвестара, я б зрабіў так.

Крок 1 (1–2 тыдні): выбраць адзін паказчык, які баліць

Не «лічбавая трансфармацыя ўсяго завода», а канкрэтна:

• брак на аперацыі X;
• прастой на вузле Y;
• перарасход энергіі ў цэху Z.

Крок 2 (3–6 тыдняў): сабраць дадзеныя і наладзіць базавую аналітыку

Часта ўжо на гэтым этапе знаходзяцца відавочныя «дыры»: няправільныя наладкі, нестабільная сыравіна, праблемы з дысцыплінай працэсаў.

Крок 3 (6–10 тыдняў): зрабіць пілот АІ і зафіксаваць эфект

Пілот — гэта не «пакажам нейрасетку». Гэта:

• метрыка да;
• метрыка пасля;
• разлік эканомікі;
• план маштабавання.

Крок 4 (10–12 тыдняў): упакаваць вынік для партнёраў

Падрыхтуйце 1-старонкавы «factory AI brief»:

• праблема;
• рашэнне;
• лічбы;
• што трэба ад партнёра (інвестыцыі, абсталяванне, збыт, сумеснае R&D).

Гэта дакумент, які можна адправіць і бізнес-саюзу, і патэнцыйнаму кітайскаму партнёру, і банку.

Частыя пытанні, якія ўзнікаюць перад укараненнем АІ

Ці патрэбна вялікая каманда дата-сайентыстаў?

Не абавязкова. Для першых кейсаў патрэбны моцны тэхнолаг/вытворца, адзін адказны за дадзеныя і інтэграцыю, і партнёр-інтэгратар на пілот.

Што рабіць, калі дадзеныя «брудныя»?

Пачынайце з таго, што ўжо ёсць (якасць, рамонты, прастоі), паралельна наладжвайце збор. У прамысловасці «ідэальныя» дадзеныя — рэдкасць, але гэта не стоп-фактар.

Ці можна выкарыстоўваць АІ без поўнага MES?

Так. Камп’ютарны зрок і predictive maintenance часта запускаюцца лакальна. Галоўнае — потым не забыцца пра маштабаванне і інтэграцыю.

Што гэта значыць для Беларусі ў 2026 годзе

Сустрэча з бізнес-саюзамі вакол экспарту і інвестыцый — гэта не «пратакольная навіна». Гэта сігнал, што Беларусь працягвае шукаць магчымасці на новых рынках і хоча прыходзіць туды з моцнымі прапановамі.

У серыі «Як штучны інтэлект трансфармуе вытворчасць і прамысловасць у Беларусі» я пастаянна паўтараю адну думку: АІ не заменіць стратэгію, але ён робіць стратэгію выканальнай. Калі вы абяцаеце партнёру ў Кітаі стабільную якасць і тэрміны — АІ дапамагае гэта выканаць у рэальным цэху, у рэальнай змене, у рэальным сезоне.

Наступны крок для бізнесу просты: перастаць прэзентаваць «намеры» і пачаць прэзентаваць вымераныя вытворчыя вынікі, атрыманыя дзякуючы аўтаматызацыі і АІ.

Калі вы плануеце перамовы з кітайскімі партнёрамі ў 2026 годзе, які адзін паказчык на вашай вытворчасці вы гатовыя зрабіць «жалезным» за бліжэйшыя 90 дзён — брак, прастой ці тэрміны паставак?