ШІ ў прамысловасці Беларусі: што паказалі навіны

$14,3 млрд золатавалютных рэзерваў, амаль нулявая інфляцыя ў снежні і больш за Br6 млрд інвестыцый у адной толькі Брэсцкай вобласці за 2025 год — гэтыя лічбы з навін за 27–28 снежня чытаюцца як сухая макраэканоміка. Але для вытворчасці яны значаць адно: у 2026 годзе ў Беларусі будзе больш праектаў, дзе трэба хутка падняць прадукцыйнасць, якасць і прадказальнасць. А самы практычны інструмент для гэтага — штучны інтэлект.

Вось мой погляд на тое, як «агульныя» грамадска-эканамічныя навіны канца снежня на самой справе падсвятляюць рэальныя сцэнарыі ўкаранення ШІ ў вытворчасці і прамысловасці Беларусі. Без лозунгаў і без тэхна-містыкі: толькі пра тое, што можна зрабіць на заводзе, у лагістыцы, у энергазабеспячэнні і ў кантролі якасці.

Чаму канец года — лепшы момант, каб запускаць ШІ-праекты

Адказ просты: бюджэты, інвестыцыйныя планы і KPI перапісваюцца менавіта цяпер. Навіны пра рост рэзерваў і стабільнасць цэн — гэта сігнал, што кампаніі будуць больш смела планаваць капітальныя і IT-укладанні.

У прамысловасці ШІ амаль ніколі не стартуе з «вялікага пераўтварэння». Ён стартуе з 1–2 вузкіх праблем, дзе ёсць дадзеныя і дзе эфект можна паказаць за 8–16 тыдняў:

• прастоі абсталявання і аварыйныя рамонты;
• перарасход энергіі і сыравіны;
• бракаваная прадукцыя і вяртанні;
• «зрыў» тэрмінаў паставак з-за складанай логікі ланцужкоў.

У снежні многія кіраўнікі любяць казаць: «Давайце ўжо пасля свят». Практыка паказвае, што лепш наадварот: да святаў зафіксаваць 2–3 пілотныя мэты і падрыхтаваць дадзеныя, а ўжо ў студзені пачаць распрацоўку.

Што лічыць «хуткім эфектам» у 2026 годзе

Калі праект не дае эканамічнага выніку, яго цяжка маштабаваць. Для беларускага завода «хуткі эфект» — гэта, як правіла:

1. -5% да прастояў на ключавой лініі.
2. -1–2 п.п. да браку ў вузкім вузле (напрыклад, адзін тып шва/пайкі/пакоўкі).
3. -3–7% да энергаёмістасці на ўчастку (кампрэсарная, кацельня, сушыльныя камеры).

І так, гэтыя лічбы не фантазія. Яны тыповыя для прадказальнага абслугоўвання, камп’ютарнага зроку і аптымізацыі рэжымаў, калі ёсць датчыкі і дысцыпліна ў зборы дадзеных.

Інвестыцыі «ў рэальную эканоміку» = попыт на прамысловы ШІ

У навінах пра рэгіёны прагучала важнае: інвестыцыі ідуць у рэальны вытворчы сектар. Для кіраўніка прадпрыемства гэта азначае, што паралельна з абнаўленнем станкоў і ліній узнікае магчымасць зрабіць тое, што часта «не даходзіць рукамі»: звязаць абсталяванне і бізнес-мэты праз дадзеныя.

Правіла, якое я лічу базавым: калі вы купляеце новае абсталяванне ў 2026 годзе, вы павінны адразу прадумаць, як яно будзе даваць дадзеныя для ШІ.

Што прасіць у пастаўшчыкоў абсталявання, каб ШІ «зайшоў»

Каб потым не пераплачваць за інтэграцыі, варта закласці ў ТЗ і кантракты:

• даступнасць даных праз прамысловыя пратаколы (OPC UA/Modbus або аналагі);
• лагіраванне параметраў працэсу з патрэбнай частатой (а не «раз у гадзіну»);
• магчымасць усталявання дадатковых датчыкаў (вібрацыя, тэмпература, ток);
• доступ да падзей: аварыйныя сігналы, прыпынкі, прычыны прыпынкаў.

ШІ ў вытворчасці Беларусі часта «ламаецца» не на матэматыцы, а на тым, што няма нармальнай падзеявай мадэлі і гісторыі параметраў.

Зіма, ЖКГ і «прадказальнасць» як індустрыяльны стандарт

У навінах было шмат пра мароз, снег, голалёд, узмоцнены вецер і работу службаў. Для прамысловасці гэта не толькі пра дарогі. Гэта пра тое, што зімовыя рызыкі б’юць па пастаўках, графіках і энергаспажыванні.

ШІ тут працуе не як «робат», а як сістэма прагназавання і планавання:

• прагноз попыту на прадукцыю з улікам сезоннасці і лагістычных абмежаванняў;
• прагноз спажывання энергіі і пікавых нагрузак;
• аптымізацыя графікаў адгрузак (асабліва калі 2026 год будзе з «доўгімі выходнымі», якія ўжо анансаваліся).

Практычны сцэнарый: як ШІ зніжае страты ад зімовай лагістыкі

Калі ў вас ёсць вытворчасць з рэгулярнымі адгрузкамі (харчовая, хімія, будаўнічыя матэрыялы), зімой паўтараюцца тры праблемы: затрымкі транспарту, скарачэнне «акенцаў» на складах, рост аварыйнасці.

Што робяць кампаніі, якія ўжо думаюць пра прамысловы ШІ:

1. Збіраюць гісторыю: час загрузкі, час у шляху, прычыны затрымак, умовы надвор’я, загрузку склада.
2. Будуюць простую мадэль прагнозу ETA (прыбыцця) і рызыкі спазнення.
3. Падключаюць правілы перапланавання: калі рызыка высокая — адразу змяняюць чаргу загрузкі або рэзервацыю складскіх слотаў.

Вынік — не «прыгажосць у BI». Вынік — менш штрафаў, менш блытаніны і меней прастояў гатовай прадукцыі на складзе.

Кіберашахрайства ў навінах — напамін пра бяспеку прамысловых даных

У падборцы навін быў акцэнт на кіберашахрайствах перад святамі. Для завода гэта гучыць як «не пра нас», пакуль не адбываецца інцыдэнт.

ШІ ў прамысловасці Беларусі немагчымы без даных. А даныя трэба абараняць. І тут ёсць здаровы кампраміс: не трэба адразу будаваць «ідеальны» SOC, але трэба зрабіць базавую гігіену.

Мінімальны набор кібермер на 2026 год для ШІ-праектаў

• Раздзяліць вытворчую сетку (OT) і офісную (IT) і кантраляваць шлюзы.
• Вызначыць, якія даныя можна выносіць у воблака, а якія — толькі on-premise.
• Увесці ролі доступу да датасэтаў і журнал аўдыту.
• Запланаваць рэзервовае капіраванне канфігурацый SCADA/MES і мадэляў.

Я бачыў праекты, дзе мадэль працавала, але яе «адключылі», бо службы бяспекі не прынялі архітэктуру. Лепш гэта прадумаць адразу.

Як выглядае «нармальны» план укаранення ШІ на заводзе

Каб ШІ не стаў дарагой цацкай, трэба пачынаць з працэсу і эканомікі, а не з алгарытма. Вось структура, якая працуе амаль паўсюль.

1) Выбраць 1 кейс, дзе ёсць грошы

Добрыя першыя кейсы ў вытворчасці:

• прадказальнае абслугоўванне (помпы, рэдуктары, кампрэсары);
• камп’ютарны зрок для кантролю якасці (дэфекты паверхні, маркіроўка, камплектацыя);
• аптымізацыя рэжымаў (печы, сушкі, змешванне, дазаванне);
• прагноз адгрузак і запасаў (асабліва пры складанай сезоннасці).

2) Падрыхтаваць даныя за 6–12 тыдняў

Без гэтага ўсё буксуе. Вам патрэбны:

• гісторыя параметраў працэсу;
• падзеі (прастой/аварыя/пераналадка);
• «праўда» пра якасць (што лічыцца бракам і як гэта зафіксавана).

3) Запусціць пілот, але з KPI «як у фінансістаў»

Калі KPI не прывязаны да рублёў і гадзін, яго не будуць абараняць.

Прыклад KPI для пілота:

• скарачэнне прастояў на X гадзін/месяц;
• зніжэнне браку на Y адзінкаў/тыдзень;
• эканомія электраэнергіі на Z кВт·г/змена.

4) Падрыхтаваць маштабаванне

Пасля пілота часта ўзнікае «прапасть»: мадэль ёсць, а ў вытворчасці яе няма.

Каб не патануць, патрэбны:

• уладальнік працэсу (не толькі дата-сайент);
• інструкцыі для майстроў і механікаў;
• інтэграцыя ў MES/SCADA або хаця б у дыспетчарскія панэлі.

Самая практычная формула: ШІ павінен змяніць дзеянне чалавека. Калі дзеяння няма — праекта таксама няма.

Пытанні, якія часта задаюць перад стартам (і кароткія адказы)

Ці патрэбны «вялікія даныя», каб рабіць ШІ ў прамысловасці?

Не. Патрэбны якасныя даныя і правільная разметка падзей. На адной лініі за 3–6 месяцаў можна сабраць дастатковую гісторыю для першага прагнозу.

Ці заменіць ШІ інжынераў і тэхнолагаў?

Не. Ён узмацняе іх: дапамагае заўважыць адхіленні раней і трымаць стабільныя рэжымы. Але без экспертаў мадэль будзе «прыгожай, але пустой».

Што важней у 2026: камп’ютарны зрок ці прадказальнае абслугоўванне?

Калі ў вас дарагія прастоі — пачынайце з абслугоўвання. Калі вас «з’ядае» брак і рэкламацыі — пачынайце з зроку. Галоўнае — адзін выразны боль.

Што рабіць зараз, пакуль год не пачаўся

Канец снежня — гэта не час «вынаходзіць». Гэта час падрыхтаваць глебу. Калі вы кіруеце вытворчасцю або адказваеце за лічбавізацыю, зрабіце тры рэчы да сярэдзіны студзеня:

1. Складзіце топ-5 праблем, дзе прастой/брак/энергія каштуюць больш за ўсё.
2. Праверце, якія даныя ўжо ёсць (SCADA, журнал рамонтаў, кантроль якасці, склад).
3. Выберыце адзін пілот і прызначце ўладальніка KPI з боку вытворчасці.

Гэты матэрыял — частка серыі «Як штучны інтэлект трансфармуе вытворчасць і прамысловасць у Беларусі». Я ўсё больш пераконваюся: самая моцная стратэгія на 2026 год — не «купіць яшчэ софт», а зрабіць так, каб прадпрыемства пачало прымаць рашэнні на аснове даных і прагнозаў, а не толькі на досведзе і інтуіцыі.

Калі вам трэба ацаніць, які ШІ-кейс дасць найбольш хуткі эфект на вашай пляцоўцы, што лепш зрабіць пілотам і як падрыхтаваць даныя без хаосу — гэта якраз тая размова, з якой варта пачаць студзень. Што ў вас зараз баліць мацней: прастоі, брак ці лагістыка?