Verbod veeprikker: zo pak je veedrijven slim aan

Per 01-01-2026 is het op veehouderijbedrijven en bij het laden van vee voor binnenlandse transporten verboden om elektrische veedrijfmiddelen te gebruiken, in de praktijk: de veeprikker. Veel bedrijven zagen ‘m niet als “gemak”, maar als noodgreep op drukke momenten: laden, sorteren, door de klauwverzorgingsbox, of een koe die blijft staan waar je ’m níet wilt hebben.

En toch: dit verbod is logisch. Wie ooit een koppel onrustige dieren door een nauwe doorgang zag gaan, weet hoe snel stress overslaat. Stress is niet alleen een welzijnsvraagstuk, het is ook een productie- en veiligheidsrisico. Minder stress betekent doorgaans: minder uitglijden, minder botsingen, minder kneuzingen, minder tijdverlies, en een rustiger werkomgeving.

Deze stap in regelgeving is daarom een uitstekend haakje in onze serie “AI in Landbouw en Voedselproductie”. Want als je een prikkel weghaalt, moet je iets anders toevoegen: ontwerp, proces en technologie. En precies daar kan AI (en nuchtere data) een rol spelen—niet als speeltje, maar als praktische hulp om dieren voorspelbaarder en rustiger te verplaatsen.

Wat verandert er precies per 01-01-2026?

De kern: op veehouderijbedrijven en bij binnenlands laden mag je geen elektrische veedrijfmiddelen meer gebruiken. Punt. Dat betekent dat je bij dagelijkse handelingen het gedrag van dieren anders moet sturen.

Tegelijk zijn er uitzonderingen die je in je bedrijfsproces moet meewegen:

• Slachthuizen vallen niet onder dit verbod.
• Internationale transporten zijn uitgezonderd (Europese regels laten hier geen extra nationale voorwaarden toe).
• Dierenartsen mogen elektronische veedrijfmiddelen gebruiken bij diergeneeskundige handelingen.
• Melkrobots mogen een elektrische prikkel geven om dieren te laten vertrekken, mits die prikkel voor het dier voorspelbaar en vermijdbaar is.
• GPS-halsbanden die automatisch een prikkel kunnen geven, zijn toegestaan onder dezelfde voorwaarde: voorspelbaar en vermijdbaar.
• Stroomdraad als omheining valt niet onder het verbod.

Wat ik een belangrijk detail vind: “voorspelbaar en vermijdbaar” dwingt je om na te denken als ontwerper. Niet: “hoe krijg ik het dier daarheen”, maar: “hoe maak ik de juiste route de makkelijke route?”

Waarom de veeprikker ‘werkte’ (en waarom dat nu je kans is)

De veeprikker ‘werkte’ omdat hij in één seconde iets doet waar je anders minuten over kunt doen: druk zetten op beweging. Het probleem is dat die druk niet onderscheidt tussen:

• een dier dat niet wil omdat het bang is,
• een dier dat niet kan omdat het pijn heeft,
• een dier dat niet begrijpt wat de bedoeling is.

En precies hier gaat het in de praktijk vaak mis. Als een koe staakt, is dat regelmatig een signaal dat er iets niet klopt: licht/donker-overgangen, reflecties op de vloer, een scherpe bocht, een gladde plek, lawaai, tocht, een hond die net te dichtbij komt, of simpelweg te veel druk van achteren.

Het verbod maakt het ongemakkelijk zichtbaar: je proces leunde op een ‘korte route’. Nu moet je de echte oorzaak aanpakken. Dat is even werk, maar het levert vaak structurele winst op.

Alternatieven zonder prik: begin met ontwerp en gedrag

De snelste verbetering zit zelden in een nieuw apparaat, maar in routing en menselijk handelen.

1) Vee drijven met minder stress: vaste werkwijze

Dit zijn praktische ingrepen die ik op veel bedrijven zie werken, juist omdat ze simpel zijn:

• Rust en ritme: werk met vaste momenten en dezelfde looplijnen.
• Minder mensen, betere posities: één persoon te veel op de verkeerde plek maakt onrust.
• Druk-ontspanning: kort druk opbouwen, direct belonen met ruimte.
• Niet duwen in een ‘file’: stop met aanduwen als het vooraan stokt.
• Zichtlijnen: dieren bewegen waar het open en licht oogt; vermijd “donkere gaten”.

2) Tools die wél mogen (en meestal beter werken)

Opdrijfhekken en fysieke geleiding blijven belangrijk, zolang ze niet generiek elektrisch zijn.

• Opdrijfhek / sorteerhek: rustig sluiten, dieren laten kiezen in één duidelijke richting.
• Panels (lichte kunststof schotten): flexibel, stil, weinig stress.
• Antislip en vlakke ondergrond: klinkt saai, maar betaalt zich terug in veiligheid.

Mijn stelling: als je in 2026 nog structureel “kracht” nodig hebt om dieren te verplaatsen, is dat vaak een symptoom van een procesfout—niet van ‘lastige dieren’.

Waar AI echt helpt: van incident naar voorspelbaar proces

AI in de veehouderij is pas waardevol als het dagelijkse frictie wegneemt. Bij veedrijven gaat het om drie concrete doelen:

1. Stress vroeg herkennen (zodat je kunt bijsturen vóór het escaleert)
2. Doorstroom voorspelbaar maken (zodat laden/sorteren geen gevecht wordt)
3. Oorzaken aantoonbaar maken (zodat je gericht investeert)

AI-toepassing 1: cameravisie voor stress- en gedragsdetectie

Met camera’s en computer vision kun je gedrag herkennen dat samenhangt met stress of blokkades, zoals:

• terugdeinzen en omdraaien bij een doorgang
• ophoping (“bunching”) in een hoek
• herhaald stoppen bij dezelfde plek
• meer glijmomenten op een specifieke strook

Het voordeel: je krijgt geen onderbuikgevoel (“ze zijn vandaag lastig”), maar patroonherkenning: waar en wanneer gaat het mis? Dat is goud waard als je een stalroute wilt verbeteren.

AI-toepassing 2: data-gestuurde ‘flow’ rond melkrobot en selectie

De bron meldt expliciet dat een prikkel bij melkrobots is toegestaan als die voorspelbaar en vermijdbaar is. Dat zet de deur open naar slim sturen zonder extra stress:

• wachtrijmanagement: minder dieren tegelijk in de robotruimte
• slimme selectiedeuren: dieren automatisch naar een rustige route (bijv. naar behandelbox)
• tijdvensters: kwetsbare of laag-rang dieren op rustigere momenten doorsturen

Je hoeft dan minder te “corrigeren” met menskracht, omdat het systeem de druk op het koppel verlaagt.

AI-toepassing 3: oorzaken koppelen aan omgeving (licht, geluid, drukte)

AI wordt extra sterk als je verschillende signalen combineert:

• camera (gedrag)
• geluidsniveau (plots lawaai bij laden)
• deurbewegingen / hekken (processtappen)
• bezettingsgraad (hoeveel dieren tegelijk)

Dan kun je heel praktisch vaststellen: “Tussen 16:30 en 17:30 stokt de doorstroom 2× zo vaak, omdat er dan voertransport langs de laadruimte rijdt.” Dat is geen futurisme, dat is procesoptimalisatie.

Veelgestelde vragen uit de praktijk (en heldere antwoorden)

Geldt het verbod ook bij het laden voor export?

Nee, laden voor internationale transporten valt buiten het verbod. Dat is gekoppeld aan Europese regels.

Mag stroomdraad nog als afrastering?

Ja, stroomdraad als omheining valt niet onder het verbod.

Hoe zit het met melkrobots en automatische prikkels?

Een elektrische prikkel door melkrobots of GPS-halsbanden mag, mits die voor het dier voorspelbaar en vermijdbaar is. Dat betekent: het dier moet kunnen leren welke actie de prikkel voorkomt.

Wat is een slimme eerste stap als je nu nog een veeprikker gebruikt?

Meet waar de blokkade ontstaat. Zet één week lang vast:

• tijdstip
• locatie
• type handeling (laden/sorteren)
• wat er vlak ervoor gebeurde

Je ziet bijna altijd een patroon. Dáárna pas ga je investeren.

Actieplan: 30 dagen overstappen zonder paniek

Wie dit in december pas oppakt, gaat het zichzelf onnodig lastig maken. Dit werkt beter:

1. Week 1 – Nulmeting: waar stokt het, hoe vaak, bij welk type dieren?
2. Week 2 – Quick wins: licht aanpassen, antislip, obstakels weg, looplijnen markeren.
3. Week 3 – Procesafspraken: vaste rollen, minder mensen in de gang, standaard tempo.
4. Week 4 – Technologie kiezen: camera op knelpunt, eenvoudige flow-meting, robotinstellingen finetunen.

Tip die ik vaak geef: begin met één knelpunt (bijv. laadplaats) en maak dat zichtbaar met een camera-opname voor intern gebruik. Binnen twee dagen zie je dingen die je tijdens het werk nooit opmerkt.

Wat dit betekent voor dierenwelzijn én bedrijfsvoering

Het verbod op de veeprikker per 01-01-2026 dwingt de sector om het onderwerp veedrijven serieuzer te organiseren. En eerlijk: dat werd tijd. Niet omdat boeren niet om dieren geven, maar omdat de dagelijkse realiteit hard is—tijd, personeel, logistiek.

De kans zit in de combinatie: betere stal- en route-inrichting, rustiger handling, en AI in de veehouderij die stresssignalen en procesknelpunten zichtbaar maakt. Minder stress is niet soft; het is concreet: minder incidenten, minder schade, en een werkdag die beter loopt.

Werk jij al met camera’s, melkrobotdata of sensoren en wil je ze inzetten voor dierwelzijn en doorstroom rond laden en sorteren? Dan is dit een logisch moment om je setup slimmer te maken. Welke stap ga je als eerste zetten: het proces aanscherpen, de routing aanpassen, of data verzamelen om eindelijk te zien waar het echt misgaat?