NVWA kantdoppen 2026: voorkom boetes met slimme AI

€500. Zo duur kan één ‘vergeten rand’ worden vanaf 01-01-2026. De NVWA stopt namelijk met waarschuwen en gaat direct beboeten als je bij het spuiten geen kantdoppen gebruikt langs perceels- en gewasranden.

Dat klinkt als “weer een regel erbij”, maar ik kijk er anders naar: dit is precies het soort praktijkdetail waar AI in de landbouw wél echt waarde levert. Niet met mooie praatjes, maar door fouten te voorkomen op het moment dat je ze maakt—of nog beter: voordat je überhaupt de spuitboom uitklapt.

In deze aflevering van onze serie AI in Landbouw en Voedselproductie gaat het daarom niet alleen over wat er verandert in de handhaving, maar vooral over hoe je je spuitproces zo inricht dat compliance bijna automatisch wordt.

Wat verandert er per 01-01-2026 (en waarom dat nu telt)

Vanaf 01-01-2026 treedt de NVWA handhavend op zonder waarschuwing: geen kantdop gebruikt langs perceels- en gewasranden = €500 boete per overtreding. De kern is simpel: waar in 2024 en 2025 nog werd gewaarschuwd, wordt vanaf 2026 direct beboet.

De reden achter de verplichting is ook helder: kantdoppen helpen om drift (verwaaiing) te beperken doordat de spuitvloeistof langs de rand (nagenoeg) recht naar beneden wordt gespoten. Minder drift betekent minder middelen buiten het gewas, wat aansluit op doelen rond waterkwaliteit en biodiversiteit.

Kantdoppen zijn al verplicht—de handhaving wordt strenger

De verplichting is aangescherpt per 01-01-2024. Waar eerder vooral langs oppervlaktewater de kantdop verplicht was, geldt dit sinds 2024 langs alle perceels- en gewasranden. In de praktijk is dat een flinke uitbreiding: veel meer meters waar je techniek, doppenkeuze en spuitinstellingen kloppend moeten zijn.

Waarom dit juist in de winter relevant is

December is bij veel bedrijven het moment van onderhoud, inregelen, bestellen en plannen. Als je wacht tot het eerste spuitmoment in het voorjaar, ben je vaak te laat: doppen zijn niet op voorraad, software is niet geüpdatet, en de werkwijze is nog “zoals vorig jaar”.

Waar het misgaat in de praktijk (en waarom ‘even opletten’ niet genoeg is)

De meeste overtredingen komen niet voort uit onwil, maar uit procesfouten. En procesfouten los je zelden op met een extra memo in de kantine.

Dit zijn de drie klassiekers die ik in de praktijk het vaakst zie:

1. Verkeerde doppenconfiguratie aan boord: kantdoppen liggen wel in de kast, maar zitten niet gemonteerd of niet op het juiste doplichaam.
2. Randmanagement is onduidelijk: waar begint ‘perceelsrand’ precies bij een schuine slootkant, kopakker of niet-beteeld strookje?
3. Werkdruk en timing: wind trekt aan, loonwerker staat te wachten, het moet “even snel”. Juist dan gaat de rand vergeten.

Het pijnlijke is: één gemiste rand kan genoeg zijn. En als toezichthouders en waterschappen intensiever surveilleren, wordt de kans dat dit boven water komt simpelweg groter.

Compliance werkt pas echt als het onderdeel wordt van je workflow—niet als het een los checklistje is.

AI-ondersteund spuitbeheer: zo maak je kantdop-compliance ‘standaard’

AI helpt vooral bij één ding: consistentie. Niet omdat een algoritme moreel beter is, maar omdat het niet moe wordt en geen haast heeft.

1) Automatische randherkenning met perceelskaarten en GPS

De snelste winst zit in het combineren van:

• perceelsgrenzen (GIS/teeltregistratie)
• GPS-positie van de spuit
• boomsecties/nozzles control

AI kan hier bovenop een laag leggen die interpreteert: “Je nadert een rand” of “je zit op een kopakker met randzone”. Dat kan leiden tot automatische acties, zoals:

• waarschuwing in de cabine
• automatische omschakeling naar randmodus
• blokkeren van spuiten zonder juiste dop-/modusinstelling (hard, maar effectief)

Belangrijk detail: AI is niet hetzelfde als GPS. GPS vertelt waar je bent; AI kan helpen bepalen wat dat betekent in jouw veldsituatie (bijv. een perceelhoek, een smalle strook, of een rand met variabele breedte).

2) Slimme check vóór vertrek: “doppen- en modusvalidatie”

Een praktische AI-toepassing is een digitale preflight-check die verder gaat dan “heb je doppen bij je?”. Denk aan:

• herkenning van doptype via een eenvoudige foto (camera/telefoon)
• match met het geplande perceel en randvereisten
• automatische herinnering: “Voor perceel X: kantdoppen verplicht langs alle randen”

Dit is precies het soort kleine automatisering dat boetes voorkomt. Niet spannend. Wel winstgevend.

3) Drift-risico inschatten met weerdata (micro-beslissingen)

Kantdoppen zijn een maatregel tegen drift, maar drift wordt ook beïnvloed door wind, temperatuur, luchtvochtigheid en rijsnelheid.

AI kan op basis van lokale weerdata en machine-instellingen een drift-risicoscore geven, bijvoorbeeld:

• groen: randspuiten verantwoord
• oranje: rijsnelheid omlaag / druk aanpassen
• rood: uitstellen of overschakelen naar strengere driftreductie

Dit helpt niet alleen om binnen de regels te blijven, maar ook om discussies achteraf te voorkomen: je kunt laten zien dat je bewust en consistent hebt gehandeld.

Bewijslast en traceerbaarheid: van ‘ik deed het wel’ naar ‘ik kan het laten zien’

Bij handhaving is de praktijk vaak zwart-wit: wel of geen kantdop gebruikt. Toch is het verstandig om je bedrijfsvoering zó in te richten dat je achteraf kunt aantonen wat je hebt gedaan.

Wat wil je kunnen terugvinden?

Als je het netjes organiseert, kun je per toepassing terugzien:

• perceel, datum en tijdstip (24h)
• randmodus actief (ja/nee)
• doppenconfiguratie (set/stand)
• rijsnelheid, druk en sectiesturing
• weersomstandigheden tijdens toepassing

AI kan hierbij helpen door logbestanden automatisch te labelen en afwijkingen te markeren: “Randzone gespoten zonder randmodus gedurende 12 seconden.” Dat klinkt streng, maar het is juist fijn: je ziet het meteen en kunt je proces aanpassen.

Tip: maak ‘compliance’ een KPI, niet een bijzaak

Veel bedrijven sturen op liters, hectares per uur en middelkosten. Ik vind dat te smal in 2026. Voeg één KPI toe:

• % toepassingen met randmodus correct actief

Als dat structureel 99–100% is, zit je goed. Als het 92% is, weet je dat je een probleem hebt—nog vóór de NVWA het constateert.

Praktisch stappenplan voor boeren en loonwerkers (december-proof)

Je hoeft geen compleet nieuwe spuit te kopen om slimmer te werken. Begin klein en bouw op.

Stap 1 — Breng je ‘randcomplexiteit’ in kaart

Maak een lijst van percelen met:

• veel hoeken/bochten
• smalle stroken
• nabijheid van watergangen
• teelten waarbij vaak aan de rand wordt gecorrigeerd

Dit zijn je risicopercelen voor kantdop-issues.

Stap 2 — Standaardiseer doppen en werkwijze

Kies (samen met adviseur/leverancier) een beperkt aantal dopsets en leg vast:

• wanneer kantdoppen gebruikt worden
• hoe je omschakelt (handmatig of automatisch)
• wat je doet bij windvlagen of stiltes

Standaardisatie is saai, maar het haalt fouten uit je proces.

Stap 3 — Voeg één digitale controlelaag toe

Dat kan al met:

• perceelskaarten + GPS-geleiding + sectiecontrole
• een eenvoudige app/checklist die gekoppeld is aan het spuitplan

De volgende stap is AI-ondersteuning: waarschuwingen, automatische modus, en log-analyse.

Stap 4 — Train op ‘randmomenten’

Oefen expliciet met de momenten waarop het misgaat:

• kopakker draaien
• perceelhoek met obstakel
• randstrook die verspringt

Een half uur oefenen in februari bespaart gedoe in mei.

Wat dit betekent voor duurzame gewasbescherming in België en Nederland

De druk op gewasbescherming neemt toe: strengere regels, kritischer omgeving, en een sector die onder een vergrootglas ligt. Mijn overtuiging: wie compliance en duurzaamheid als proces ontwerpt, houdt ruimte om te blijven telen.

AI past daar logisch in. Niet als vervanging van vakmanschap, maar als tweede paar ogen. Zeker in precisielandbouw draait het om details: meters langs een rand, seconden in een perceelhoek, en instellingen die kloppen bij het juiste moment.

De NVWA-lijn per 01-01-2026 maakt dat ineens heel concreet. Geen theorie, maar €500 per keer.

Volgende stap: maak je spuitproces “audit-ready”

Als je in 2026 zonder stress wilt spuiten, pak dit nu aan: randzones, kantdoppen en registratie. Zet je werkwijze zo neer dat iemand nieuw op de trekker het ook goed doet—en dat je het achteraf kunt aantonen.

Werk je al met perceelsdata, sectiesturing of taakkaarten? Dan ben je dichterbij dan je denkt. De stap naar AI-ondersteund spuitbeheer is vaak geen megaproject, maar het slim koppelen van wat je al hebt.

Welke stap in jouw spuitproces is het meest foutgevoelig: doppenwissel, randherkenning of registratie? Als je dat scherp hebt, weet je precies waar AI het meeste oplevert.