Groen gas uit mest: de slimme route naar rendement

180.000 ton mest per jaar. Dat is geen detail, dat is een industriële schaal waarop je keuzes ineens financieel én maatschappelijk gaan meetellen. Loonbedrijf Van Amstel bouwde een splinternieuwe mestverwerker die vanaf begin 2026 niet alleen mest verwerkt, maar ook biomethaan (groen gas) en mineralen produceert. En precies dát maakt dit verhaal interessant voor iedereen die met landbouw, energie of duurzaamheid bezig is.

Veel bedrijven praten over kringlooplandbouw, maar lopen vast op de praktijk: vergunningen, geur, logistiek, kosten en een mestmarkt die elk jaar grilliger wordt. Wat je hier ziet, is een andere houding: niet wachten tot alles perfect is, maar techniek inzetten om reststromen om te zetten in producten waar wél vraag naar is. Mijn stelling: mestverwerking is pas echt toekomstbestendig als je het behandelt als een datagedreven proces, net als voer- en teeltoptimalisatie. En daar komt AI vanzelf in beeld.

Waarom grootschalige mestverwerking nu logisch is

De kern is simpel: mest is tegelijk een probleem en een grondstof. In Nederland is de druk op plaatsingsruimte hoog en zijn afzetkosten voor veel veehouders een serieuze post. Tegelijk is er een energievraagstuk (netcongestie, verduurzaming, CO₂-reductie) en een kunstmestvraagstuk (prijzen, importafhankelijkheid).

Van Amstel vergroot het verwerkingsvolume naar 180.000 ton per jaar, zo’n zes keer groter dan de eerdere installatie. Dat betekent dat je niet meer praat over “een extra techniek in de hoek van het erf”, maar over een keten: aanvoer, voorbewerking, scheiding, hygiënisatie, afvoer, gasopwerking en contracten.

Koeienmest én varkensmest: twee stromen, één uitdaging

In het bronartikel wordt benoemd dat koeienmest momenteel een groter probleem is, maar dat voor beide sectoren een oplossing nodig is. Dat is relevant:

• Varkensmest is vaak geconcentreerder in bepaalde regio’s en logistiek intensief.
• Rundveemest is volumineus en kan op papier “makkelijker” lijken, maar loopt ook tegen plaatsingsruimte en regelgeving aan.

Praktisch gezien is een installatie die beide stromen aan kan, aantrekkelijk, omdat je flexibiliteit opbouwt. Flexibiliteit wordt in 2026 geen luxe, maar een voorwaarde.

Van mest naar biomethaan en mineralen: wat gebeurt er technisch?

Het doel van moderne mestverwerking is niet alleen ‘wegwerken’, maar ‘waardemaken’. Dat gebeurt grofweg in twee productlijnen: energie (biogas/biomethaan) en nutriënten (mineralenconcentraten en vaste fracties).

1) Scheiden: dikke fractie vs. dunne fractie

In de nieuwe hal staan (zoals beschreven) twee enorme zeefbandpersen die de dikke en dunne fractie scheiden, zowel uit mest als uit digestaat.

• Dikke fractie: relatief rijk aan organische stof en fosfaat.
• Dunne fractie: relatief rijk aan stikstof (ammonium) en kalium, en bevat veel water.

Dit lijkt een detail, maar het bepaalt de hele businesscase. Transporteer je water, dan transporteer je kosten. Scheiding is dus een logistieke en financiële ingreep.

2) Hygiëniseren voor export en afzetzekerheid

De dikke fractie wordt gehygiëniseerd zodat deze “de grens over mag”. Dat is belangrijk: afzet buiten de regio (en soms buiten Nederland) vraagt aantoonbare risicobeheersing.

Mijn ervaring is dat veel projecten stuklopen op afzetzekerheid. Niet op techniek. Hygiënisatie en productkwaliteit zijn daarom geen bijzaak, maar je toegangsbewijs tot stabiele afzet.

3) Vergisten en gas opwerken tot biomethaan

Bij vergisting ontstaat biogas (mengsel van vooral methaan en CO₂). Voor invoeding of hoogwaardige toepassingen moet je dit opwerken tot biomethaan.

Waarom biomethaan in 2026 extra interessant is:

• het past in de verduurzaming van warmte en industrie;
• het kan contractueel stabieler zijn dan stroomproductie;
• het helpt in regionale energiestrategieën, juist nu netcongestie projecten afremt.

Waar AI en slimme technologie het verschil maken (en waarom dat telt)

De realiteit? Een mestverwerker wordt pas echt rendabel als hij voorspelbaar draait. Stilstand door storing, verkeerde mengverhoudingen, piekbelasting in aanvoer of afwijkende samenstelling kost meteen geld.

AI is hier geen ‘extraatje’. Het is een manier om de installatie te behandelen als een continu proces dat je optimaliseert op basis van data.

Voorspellen van gasopbrengst op basis van mestkwaliteit

De gasopbrengst hangt sterk af van variabelen zoals drogestof, organische stof, temperatuur, verblijftijd en menging. Met sensoren en historische data kun je:

• gasproductie 24–72 uur vooruit voorspellen;
• tijdig bijsturen in mengrecept (rund/varken, voorraadtanks);
• onderhoud plannen op momenten met lagere impact.

Een concreet voordeel: wie de verwachte biomethaanproductie goed voorspelt, kan betere leverafspraken maken en minder “buffer” aanhouden.

Slim sturen op scheiding en productkwaliteit

Zeefbandpersen en scheidingsstappen zijn gevoelig voor inputvariatie. AI-gestuurde regelingen kunnen bijvoorbeeld:

• persdruk en bandtempo aanpassen op basis van drogestofmetingen;
• vroegtijdig herkennen wanneer de dunne fractie “te veel vaste stof” meeneemt;
• batchkwaliteit koppelen aan afnemersspecificaties.

Dat laatste is cruciaal als je mineralenproducten wilt positioneren als betrouwbare meststof.

Integratie met slimme netwerken en energieprijzen

Binnen onze serie AI in Energie en Duurzaamheid past dit naadloos: biomethaanproductie is onderdeel van een energiesysteem.

Met AI kun je productie, opwerking en eventuele lokale afname (warmte, procesenergie) afstemmen op:

• dynamische energieprijzen;
• beschikbaarheid van netcapaciteit;
• contractuele piek- en dalafspraken.

Als je dit goed doet, verdien je niet alleen op “volume”, maar ook op “timing”.

Businesscase: waar het geld écht wordt verdiend (en verloren)

De businesscase van mestverwerking is een stapel kleine knoppen, geen één grote. De grootste winst zit vaak in risicobeheersing: afzet, kwaliteit, onderhoud, logistiek.

De opbrengstkant: meer dan gas alleen

Een installatie zoals bij Van Amstel richt zich op meerdere waardeproducten:

• Biomethaan (energieproduct met duurzaamheidswaarde)
• Mineralenstromen (nutriënten terugwinnen)
• Dikke fractie (organische stof/fosfaat, na hygiënisatie beter verhandelbaar)

Wie alleen op gas rekent, rekent zichzelf arm. De reststromen bepalen vaak je marges.

De kostenkant: logistiek en stilstand zijn de sluipmoordenaars

Twee kostenposten gaan vaak door het dak:

1. Aanvoerlogistiek: planning, wachttijden, variatie in leveringen.
2. Stilstand: verstoppingen, afwijkende input, onderhoud dat “net te laat” komt.

Hier zit een sterke AI-kans: met goede voorspellingen en planning kan een mestverwerker:

• vrachtstromen spreiden;
• tankbeheer optimaliseren;
• onderhoud condition-based maken (op basis van data, niet kalender).

Praktische checklist: zo begin je met datagedreven mestverwerking

Je hoeft niet meteen een volledig AI-platform te bouwen. Wat wél werkt is stapsgewijs volwassen worden.

Stap 1: Meet wat je nu nog “op gevoel” doet

Begin met een minimale set:

• drogestof en temperatuur
• volumestromen (aanvoer/afvoer)
• gasproductie per uur
• storingen en oorzaken (echt netjes registreren)

Stap 2: Maak één dashboard dat iedereen vertrouwt

Eén waarheid. Eén plek. Geen losse Excelletjes. Als operators en management een dashboard niet gebruiken, bestaat het niet.

Stap 3: Kies één optimalisatiedoel per kwartaal

Voorbeelden die in de praktijk snel waarde leveren:

• 5% minder stilstanduren
• 10% stabielere gasproductie (minder pieken/dalen)
• hogere droge-stofscheiding (minder water transport)

Stap 4: Leg productkwaliteit contractueel vast

Als je mineralen en dikke fractie als “product” verkoopt, hoort daar bij:

• specificaties
• bemonstering
• traceerbaarheid

AI helpt, maar je moet eerst je spelregels strak zetten.

Veelgestelde vragen die ik in de sector vaak hoor

“Is groen gas uit mest interessant met netcongestie?”

Ja, juist. Netcongestie raakt vooral elektriciteit. Biomethaan kun je opslaan, transporteren en (afhankelijk van aansluiting) invoeden of lokaal inzetten. Het is een andere route dan “stroom terugleveren”.

“Worden mineralen uit mest straks een serieus alternatief voor kunstmest?”

Als productkwaliteit en regelgeving het toelaten: deels. Het realistische doel is niet om kunstmest volledig te vervangen, maar om importafhankelijkheid te verlagen en nutriënten regionaal beter te benutten.

“Waar zit het grootste technische risico?”

Inconsistentie van input en processtabiliteit. Daarom zijn sensoren, onderhoudsdiscipline en processturing belangrijker dan de ‘mooiste folder’.

Wat dit voorbeeld ons leert over de volgende stap in landbouw

Wat Van Amstel laat zien, is dat verduurzaming in de landbouw vaak begint bij een ongemakkelijke waarheid: reststromen zijn alleen waardevol als je ze beheerst. Beheersen betekent meten, sturen, voorspellen en borgen.

In de serie AI in Energie en Duurzaamheid zie je hetzelfde patroon terug bij slimme netten, energie-opslag en vraagsturing. Biomethaan en mineralenterugwinning passen daar perfect in: het is duurzame energie én duurzame bemesting, gekoppeld aan operationele data.

Als je in 2026 aan mestverwerking of groen gas denkt, zou ik het zo formuleren: bouw niet alleen een installatie, bouw een regelkring. Met sensoren, data en (op termijn) AI maak je van “mest afzetten” een stabiele, schaalbare bedrijfsactiviteit.

Welke stap zou jij als eerste zetten: procesdata op orde, productkwaliteit borgen, of voorspellend onderhoud?